Dişin çəkilməsindən sonra qanaxma dayanmır: nə qədəri normaldır, nə vaxt təcilidir?

Diş çəkildikdə damarlar kəsilir və yuva bir neçə dəqiqə ərzində qanla dolur; bu qan laxtalanaraq qanaxmanı dayandıran tıxac yaradır. American Dental Association təşkilatının qeyd etdiyi kimi, diş çəkildikdən sonra az miqdarda qanaxma normaldır; ağız itirilən diş kökünün boşaltdığı yeri bu laxta ilə doldurur. Bu yenidən dolma və laxtalanma prosesi saatlar ərzində tamamlanır; sonrakı günlərdə əsas iş yumşaq toxumanın yuvanı bağlamasıdır.

Laxtalanma bir neçə mərhələdə baş verir: əvvəlcə kiçik qan hüceyrələri (trombositlər) kəsilmiş damarın ağzını tıxayır, ardınca qanda həll olmuş bir zülal sapşəkilli tor (fibrin) hörərək bu tıxacı möhkəmləndirir. Basqının işə yaramasının səbəbi budur: basdığınız iyirmi dəqiqə bu torun yaranıb bərkiməsi üçün lazım olan vaxtı verir. Vaxtından əvvəl buraxılan və ya tez-tez yoxlanılan basqı hələ möhkəmlənməmiş toru pozur və qanaxmanı yenidən başladır.

İlk yarım saat ən intensiv qanaxmanın görüldüyü vaxtdır; həkiminizin ağzınıza qoyduğu tənzif buna görə vacibdir. Tənzif çıxarıldıqdan sonra tüpürcəkdə çəhrayılıq görməyiniz normaldır: az miqdarda qan böyük miqdarda tüpürcəklə qarışanda olduğundan daha çox görünür.

Oral Health Foundation təşkilatına görə diş çəkildikdən sonra az miqdarda sızma normaldır və adətən saatlar ərzində azalır. Uzanarkən başınızı yuxarı qaldırmaq qanaxmanı azaltmağa kömək edir; yastığa düşən yüngül çəhrayı ləkə sizi qorxutmasın.

Qanaxmanın yenidən başlamasının ən çox rast gəlinən səbəbi laxtanın pozulmasıdır: güclü tüpürmək, ağzı çalxalamaq, kokteyl borusu ilə içmək, isti içki və ağır fiziki gərginlik nahiyəyə gedən qan axınını və ya təzyiqi dəyişərək təzə laxtanı yerindən oynada bilər. Bunu «Dişin çəkilməsindən sonra» səhifəsində ətraflı izah etmişik; burada əsas diqqəti qanaxmanın özünə yönəldirik.

Cochrane-in diş çəkildikdən sonrakı qanaxmaya həsr olunmuş icmalı bu mövzuda müalicə üsullarını müqayisə edən kifayət qədər keyfiyyətli tədqiqat olmadığını qeyd edir. Bu, qanaxmanı dayandırmağın işə yaramadığı demək deyil; həkimlərin klinik təcrübəyə əsaslanaraq tövsiyə etdiyi basqı, bədən vəziyyəti və sakitlik üsulları geniş istifadə olunur və adətən işə yarayır.

Bir çay qaşığı qan bir stəkan su ilə qarışanda stəkanın hamısı qırmızı görünür; ağızdakı tüpürcək də eyni şeyi edir. Buna görə əlüzyuyana tüpürəndə gördüyünüz miqdar həqiqətən itirdiyiniz qanla eyni deyil. Baxmalı olduğunuz şey əlüzyuyandakı görüntü deyil, tənzifin üzərindəki təzə qanın miqdarı və bu miqdarın basqı ilə azalıb-azalmamasıdır.

Aşağıdakı amillər qanaxmanın nə qədər çəkəcəyini həqiqətən dəyişir. Özünüzü ikinci siyahıda görməyiniz mütləq uzun qanaxma olacağı demək deyil; bunu diş çəkilməzdən əvvəl həkiminizə deməli və basqı müddətini bir qədər uzatmalı olduğunuz deməkdir.

Aşağıdakı addımları ardıcıllıqla sınayın. Qanaxmaların çoxu ilk iki addımda dayanır.

1. 1

   Təmiz tənzifi isladın və qatlayın

   Quru tənzif yuvaya yapışıb yeni yaranan laxtanı poza bilər; nəm və sıx qatlanmış tənzifdən istifadə edin. Tənzif yoxdursa, təmiz, nəm salfet və ya çay paketindən də istifadə edə bilərsiniz.

2. 2

   Birbaşa yuvanın üzərinə qoyub dişləyin

   Tənzifi qanayan nahiyənin tam üzərinə yerləşdirin və dişlərinizi sıx birləşdirərək basqı tətbiq edin; yalnız dodaqla deyil, çənə əzələlərinizlə dişləyin.

3. 3

   İyirmi dəqiqə fasiləsiz gözləyin

   Müddət bitməmiş baxmayın; hər yoxlama yaranmağa başlayan laxtanı pozur. Bu müddətdə danışmayın, oturun və sakit qalın; həyəcan və fiziki gərginlik nəbzi artıraraq qanaxmanı gücləndirə bilər.

4. 4

   Başınızı yuxarı qaldırın

   Oturarkən və ya uzanarkən başınızı ürəyinizdən yuxarıda saxlayın; bu, nahiyəyə gedən qan təzyiqini azaldır.

5. 5

   Dayanmayıbsa, təkrarlayın, uzanırsa, həkiminizə zəng edin

   İyirmi dəqiqəlik basqını təmiz tənziflə bir dəfə də təkrarlayın. İkinci cəhddən sonra da davam edirsə və ya ağzınızı doldurursa, həkiminizə zəng edin; əlaqə saxlaya bilmirsinizsə, təcili yardım şöbəsinə gedin.

6. 6

   Alternativ: çay paketi üsulu

   Tənzif əvəzinə islanmış, artıq suyu sıxılmış qara çay paketindən də istifadə etmək olar. Çaydakı taninin laxtalanmaya kömək etdiyi düşünülür; tətbiq eynidir: paketi yuvanın üzərinə qoyub iyirmi dəqiqə fasiləsiz dişləyin.

Aşağıdakı iki siyahı gördüyünüz qanaxmanın hansı tərəfə daha yaxın olduğunu anlamağınıza kömək edir.

Aşağıdakılar qanaxmanı dayandırmaq əvəzinə uzadan, tez-tez edilən səhvlərdir.

Aşağıdakı ardıcıllıq sadə çəkilmədən sonra gözlənilən gedişi təsvir edir.

1. İlk yarım saat

   Ən intensiv qanaxmanın görüldüyü vaxt. Tənzifi dişləyib gözləyin, danışmayın.

2. İlk bir neçə saat

   Qanaxma nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır, tüpürcəkdə çəhrayılıq davam edə bilər. Başınız yuxarıda dincəlin, isti içkidən çəkinin.

3. Gecə

   Yastığınızı bir qat qaldırın. Səhər yastıqda yüngül çəhrayı ləkə görməyiniz sizi qorxutmasın.

4. Ertəsi gün

   Sızma böyük ölçüdə dayanmış olmalıdır. Bu mərhələdə davam edən və ya yenidən başlayan qanaxma adi gedişdən kənardır və həkiminizə xəbər verməlisiniz.

Bu səhifə müalicə satmır, qanaxmanı izah edir. Yenə də prosesin nə qədər çəkəcəyini müəyyən edən amilləri bilmək sizə faydalı olar:

Qəbul etdiyiniz dərmanlar

Qanı durulaşdıran dərmanlar və bəzi ağrıkəsicilər qanaxmanın müddətini uzada bilər; diş çəkilməzdən əvvəl həkiminizə tam siyahını verin.

Çəkilmənin çətinliyi

Kəsiklə və ya diş hissələrə bölünərək aparılan çəkilmələrdə təsirlənən toxuma daha çox olduğu üçün sızma bir qədər uzun çəkə bilər.

Təlimatlara əməl etmək

Basqı müddətinə, dincəlməyə, isti içkidən və ağır fiziki gərginlikdən çəkinməyə əməl etmək qanaxmanın tez dayanmasında ən həlledici amildir.

Ümumi sağlamlıq vəziyyətiniz

Təzyiq, qaraciyər xəstəliyi və laxtalanma pozğunluqları müddətə təsir edir; bunları diş çəkilməzdən əvvəl demək həkiminizə əvvəlcədən tədbir görməyə imkan verir və sonrakı prosesi sadələşdirir.