Dişin çəkilməsindən sonra ilk 3 gün: nə etməli, nə etməməli

Diş çıxanda geridə kökün formasında yuva qalır və bu yuva dəqiqələr ərzində qanla dolur. Qan laxtalanır. Bu laxta eyni anda üç iş görür: qanaxmanı dayandıran tıxacdır, altındakı sümüyü və sinir uclarını örtən örtükdür, yeni toxumanın üzərində qurulacağı karkasdır. İlk günlərin bütün qaydalarının eyni nəticəyə gəlməsinin səbəbi budur: laxtanı yerindən oynada biləcək hər hərəkətdən çəkinmək.

Laxtanı ən çox zorlayan amil ağız boşluğundakı təzyiq fərqidir. Kokteyl borusu ilə içmək, siqaret çəkmək, güclü tüpürmək və ağzı qarqara edərək çalxalamaq sorma və ya itələmə qüvvəsi yaradır və təzə laxtanı yuvadan qaldıra bilər. İsti içkilər, spirtli içki və ağır fiziki gərginlik isə nahiyəyə gedən qan axınını artıraraq dayanmış sızmanı yenidən başlada bilər. Buna görə ilk gün «ağzıma heç nə etməyim» demək çox vaxt ən düzgün baxımdır.

Normal sağalmanın görünüşü insanların çoxunu qorxudur, halbuki bu, gözlənilən görünüşdür. İlk gün yuvada tünd qırmızı, hətta qaraya yaxın laxta görürsünüz. İkinci və üçüncü gün laxtanın üzəri ağımtıl və ya sarımtıl qatla örtülür. Bu qat iltihab və ya yemək qalığı deyil; yara səthində yaranan fibrin və sağalma toxumasıdır. Onu qazımayın, fırça və ya barmaqla təmizləməyə çalışmayın.

Ağrı və şişkinlik müəyyən əyri üzrə dəyişir. Keyimə bir neçə saat ərzində keçir və sızıltı başlayır. NHS-in təsvirinə görə ağrı və şişkinlik bir-iki gündən sonra yaxşılaşmağa başlayır. Çənə bucağında gərginlik, ağzı tam aça bilməmək və udqunarkən yüngül narahatlıq xüsusilə alt azı dişləri və ağıl dişi çəkildikdən sonra normaldır. Kökü düz, asan çıxan dişdən sonra bunların çoxu ümumiyyətlə olmur.

Baxmalı olduğunuz şey tək bir günün görüntüsü deyil, istiqamətdir. Hər gün əvvəlkindən bir az yaxşıdırsa, sağalma yolundadır. Azalmış ağrının ikinci və ya üçüncü gündən sonra yenidən şiddətlənməsi, qulağa və gicgaha vurması və ağızda pis dad qoyması başqa bir mənzərəyə işarə edir; bunu «Quru yuva» səhifəsində ayrıca izah etmişik. Basqıya baxmayaraq ağzı dolduran qanaxmanı da «Dişin çəkilməsindən sonra qanaxma» səhifəsində nəzərdən keçirmişik.

Yuvanın üzərindəki diş əti bir neçə həftə ərzində bağlanır, altındakı sümüyün yenidən formalaşması isə aylarla çəkir. Çəkilən dişin yerinə nə qoyulacağı sualı məhz bu dövrdə əhəmiyyət kəsb edir, çünki sümükdəki dəyişiklik ən sürətlə ilk aylarda baş verir. İlk üç gün bu qərarı vermək vaxtı deyil. Amma ilk kontrol müayinəsində həkiminizdən «bu boşluğa nə vaxt, nə etmək olar» deyə soruşmağın tam vaxtıdır.

Aşağıdakı iki siyahı ilk günlərin necə keçəcəyini həqiqətən dəyişən amilləri göstərir. Özünüzü ikinci siyahıda görməyiniz problem çıxacağı demək deyil; qaydalara bir az daha ciddi əməl etməli və bunları diş çəkilməzdən əvvəl həkiminizə deməli olduğunuz deməkdir.

Aşağıdakılar ilk 72 saat ərzində edəcəyiniz işlərin hamısıdır. Dişi çəkən həkiminiz sizə fərqli təlimat veribsə, onunku keçərlidir, çünki yuvanızı o görüb.

1. 1

   Tampon: dişləyin, baxmayın

   Diş çəkildikdən sonra ağzınıza qoyulan tənzifi dişlərinizin arasında sıx dişləyin və həkiminizin dediyi müddət ərzində, əksər hallarda təxminən yarım saat, çıxarıb baxmadan gözləyin. Hər yoxlama laxtalanmanı yenidən başladır. Tənzif çıxarıldıqdan sonra tüpürcəyin çəhrayı olması normaldır. Sızma davam edərsə, təmiz, nəm, qatlanmış tənziflə eyni basqını iyirmi dəqiqə təkrarlayın.

2. 2

   Yemək və içmək: keyimə keçəndən sonra

   Keyimə davam edərkən yemək yeməyin və isti bir şey içməyin; hiss etmədiyiniz yanağı və ya dili dişləyə, ağzınızı yandıra bilərsiniz. Tampon çıxarıldıqdan sonra su içmək olar: qurtum-qurtum və kokteyl borusu olmadan. İlk gün qatıq, ilıq şorba, püre, firni kimi çeynənməsi asan qidalar yeyin və tikəni dişin çəkilmədiyi tərəfə alın. Çox isti çay, qabığı bərk çörək, tum, çərəz və yuvaya düşə biləcək dənəli qidalar ilk günlərdə təxirə salınır.

3. 3

   Ağız təmizliyi: ilk gün çalxalama yoxdur

   İlk 24 saat ağzınızı çalxalamayın və tüpürməyin; yığılan tüpürcəyi udun və ya irəli əyilib onun öz-özünə axmasını gözləyin. İkinci gündən etibarən bir stəkan ilıq suya bir çay qaşığı duz qarışdırın, suyu ağzınızda yavaş-yavaş gəzdirib əlüzyuyana əyilərək axıdın; xüsusilə yeməkdən sonra, gündə bir neçə dəfə. Həkiminiz antiseptik qarqara yazıbsa, yalnız deyilən müddət ərzində istifadə edin.

4. 4

   Fırçalama: digər dişlər adi qaydada, yuvaya toxunmadan

   Dişin çəkildiyi axşam və ya ən gec ertəsi səhər digər dişlərinizi həmişəki kimi fırçalayın; təmiz ağız yuvanın da xeyrinədir. Dişin çəkildiyi yerin bilavasitə yanındakı dişləri ilk iki-üç gün yumşaq fırça ilə və çox ehmalca təmizləyin, fırçanı yuvanın üzərinə basmayın. Pastanı tüpürərək deyil, irəli əyilib axıdaraq boşaldın. Dilinizi və barmağınızı yuvadan uzaq tutun.

5. 5

   Şişkinlik və ağrı: soyuq, baş yuxarıda, dərman vaxtında

   İlk gün yanağınıza çöldən, nazik parçaya bükülmüş buzu 10–20 dəqiqə qoyub fasilə verərək tətbiq edin; buzu birbaşa dəriyə və ya ağzın içinə qoymayın. İlk iki gecə başınızı bir yastıq hündür qoyub yatın. Ağrıkəsicini həkiminizin tövsiyə etdiyi qaydada və vaxtda qəbul edin; ağrı güclənməzdən əvvəl qəbul edilən dərman daha yaxşı təsir edir. Ağrıkəsici tableti yuvanın üzərinə qoymayın: selikli qişada yanıq yaradır.

6. 6

   Hərəkət, iş və idman

   Dişin çəkildiyi günü dincələrək keçirin. Sadə çəkilmədən sonra ofis işinə əksər hallarda ertəsi gün qayıda bilərsiniz. Qaçış, ağırlıq qaldırma, futbol, fitnes, sauna, hamam və uzun isti duş ilk 72 saat təxirə salınır, çünki nəbzi və qan təzyiqini yüksəldən hər şey qanaxmanı yenidən başlada bilər. Hovuza və dənizə də ilk bir neçə gün keçməmiş girməyin. Sedasiya almısınızsa, həmin gün avtomobil sürməyin.

Bu vasitələrin hamısı eyni vaxtda deyil, ardıcıllıqla işə düşür. Hansının hansı gün işə yaradığını bilmək ilk üç günü nəzərəçarpacaq dərəcədə asanlaşdırır.

Aşağıdakılar nadir aksiliklər deyil, sağalmanı lüzumsuz yerə uzadan, tez-tez rast gəlinən davranışlardır. Hamısı sizin nəzarətinizdədir.

Aşağıdakı ardıcıllıq sadə çəkilmədən sonra gözlənilən gedişi təsvir edir. Çətin çəkilmədə hər mərhələ bir-iki gün uzana bilər. Baxmalı olduğunuz şey istiqamətdir: əlamətlər azalır, yoxsa artır.

1. İlk 1–2 saat

   Tampon ağzınızdadır, keyimə davam edir. Danışmağı və tüpürməyi minimuma endirin, yemək yeməyin. Soyuq tətbiqinə başlaya bilərsiniz. Keyimə keçərkən sızıltı başlayır; ağrıkəsicini həkiminizin dediyi vaxtda qəbul edin.

2. İlk 24 saat

   Laxtanı qoruma günü. Tüpürcəkdə çəhrayılıq normaldır. Çalxalama, tüpürmə, kokteyl borusu, siqaret, spirtli içki və ağır fiziki gərginlik yoxdur. İlıq və yumşaq qidalanın, gecə başınızı hündürdə saxlayıb yatın. Səhər yastıqda yüngül çəhrayı ləkə görməyiniz sizi qorxutmasın.

3. İkinci gün

   Şişkinlik və çənə gərginliyi bu gün daha nəzərəçarpan ola bilər, xüsusilə alt azı dişlərində. İlıq duzlu su ilə ehmal təmizliyə başlayırsınız. Yuvanın üzərində ağımtıl qat görməyə başlaya bilərsiniz; bu, normal sağalma görüntüsüdür.

4. Üçüncü gün

   Dönüş nöqtəsi. Ağrı və şişkinlik insanların çoxunda nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır, ağrıkəsiciyə ehtiyac seyrəkləşir. Çeynəməyi tədricən genişləndirirsiniz, amma bərk və dənəli qidalar hələ də dişin çəkildiyi tərəfdən uzaq qalır. Bu gün artmağa başlayan ağrı isə gözlənilən gediş deyil.

5. Birinci həftə

   Diş əti kənarları bir-birinə yaxınlaşır, yuva kiçilir. Öz-özünə əriməyən tikiş qoyulubsa, adətən bir həftə ilə on gün arasında çıxarılır. Duzlu su və ehmal fırçalamanı davam etdirirsiniz; idmana bu dövrdə tədricən qayıdılır.

6. İlk həftələr və aylar

   MedlinePlus yuvanın 1–2 həftəyə sağaldığını, sümüyün isə daha uzun müddətdə bərpa olunduğunu qeyd edir. Yuvanın yerində bir müddət çuxur hiss etməyiniz normaldır. Çəkilən dişin yerinə nə ediləcəyini müzakirə etmək üçün uyğun dövr budur, çünki sümük dəyişikliyi ən sürətlə ilk aylarda baş verir.

Bu səhifə diş çəkildikdən sonrakı baxımı izah edir, müalicə təqdim etmir. Yenə də ilk günlərin necə keçəcəyini və çəkilən dişin yerinə nəyin lazım olacağını müəyyən edən amilləri əvvəlcədən bilmək sizə faydalı olar:

Çəkilmənin çətinliyi

Kökləri düz olan diş ilə sümüyə gömülü (retinə olunmuş), kəsiklə və hissələrə bölünərək çıxarılan ağıl dişi eyni üç günü yaşatmır. Tikiş, kontrol qəbulu və işə ara vermə müddəti bu fərqə görə dəyişir.

Çəkilən dişin yeri

Arxa dişlərdə sağalma çeynəməyə, ön dişlərdə görünüşə və danışığa təsir edir. Yerinə nə ediləcəyi və nə qədər gözləmək mümkün olduğu da buna görə dəyişir.

Ümumi sağlamlıq və qəbul edilən dərmanlar

Qanı durulaşdıran dərmanlar, şəkərli diabet və immunitetə təsir edən vəziyyətlər əlavə tədbir və daha tez-tez kontrol tələb edə bilər. Bunları diş çəkilməzdən əvvəl demək sonrakı prosesi sadələşdirir.

Boşluğun gələcəyi

Diş çəkildikdən sonra sümük yenidən formalaşır. İmplant, körpü və ya protez planı diş çəkilməzdən əvvəl və ya dərhal sonra müzakirə edildikdə seçimlər daha geniş qalır; aylar sonra müzakirə edildikdə bəzi əlavə addımlar gündəmə gələ bilər.