Dodağım qəfildən şişdi: nədən olur, nə vaxt 112?

Dodaq nazik dəri və ağız selikli qişasının altında boş birləşdirici toxuma və çoxlu damardan ibarətdir. Bu boş toxuma damarlardan sızan mayeni asanlıqla yığır; dodağın bir neçə dəqiqəyə və ya bir neçə saata iki dəfə böyüyə bilməsinin səbəbi budur. NHS angioödemi bədənin bir hissəsinin qəfildən şişməsi kimi təyin edir və ən çox zədələnən yerlər sırasında üzü, xüsusilə dodaqları, dili və göz qapaqlarını sayır. MSD Manuals şişkinliyin iki tərəfdə bərabər olmaya biləcəyini və yüngül ağrılı ola biləcəyini əlavə edir; yəni tək bir dodağın, hətta dodağın yalnız bir yarısının şişməsi bu mənzərəyə uyğundur.

Ayrımın ilk və ən faydalı ipucu dəridə övrənin (qaşınan, qabarıq, qızarmış və ya ortası solğun ləkələr) olub-olmamasıdır. NHS allergik reaksiya ilə bağlı şişkinlikdə adətən qaşınan, qabarıq səpkinin də müşayiət etdiyini yazır. MSD isə irsi və qazanılmış angioödemin allergik olana bənzədiyini, lakin bunlarda övrə yaranmadığını, AÇF inhibitorlarının da övrəsiz angioödemə səbəb ola bildiyini qeyd edir. Evdə edə biləcəyiniz ilk yoxlama budur: bədəninizə, qollarınıza, boynunuza baxın. Qaşınan qabarıqlar varsa, allergiya, heç yoxdursa, dərman və ya irsi səbəb daha ehtimallıdır.

Bu ayrım yalnız diaqnoz üçün deyil, müalicə üçün də həlledicidir. MSD övrəli yüngül angioödemdə antihistamin dərmanların qaşınmanı qismən aradan qaldırıb şişkinliyi azaltdığını, lakin övrəsiz angioödemdə, məsələn, AÇF inhibitoru və ya irsi səbəblə bağlı olanda antihistamin, steroid və adrenalinin təsir etməyə bildiyini yazır. Evdə allergiya dərmanı qəbul edib şişkinliyin çəkilməsini gözləmək buna görə övrəsiz şişkinlikdə etibarlı plan deyil.

AÇF inhibitorları yüksək təzyiq və ürək çatışmazlığının müalicəsində istifadə olunan, təsiredici maddə adları əsasən -pril ilə bitən dərmanlardır: enalapril, ramipril, lizinopril, perindopril kimi. MSD bu dərmanlarla bağlı şişkinliyin ən çox üzü və yuxarı tənəffüs yollarını tutduğunu yazır. 25.302 xəstənin iştirak etdiyi OCTAVE tədqiqatında 24 həftəlik enalapril müalicəsi alanların 0,68%-ində angioödem müşahidə olunub. Bu mənzərəni məkrli edən onun vaxtıdır: bir klinik hallar icmalı illərdir problemsiz istifadə olunan dərmanla gecikmiş şəkildə ortaya çıxan şişkinliyi təsvir edir və izah olunmayan hər ağız ətrafı şişkinliyində dərmanın soruşulmasını tövsiyə edir. MSD səbəb AÇF inhibitorudursa, dərman dayandırıldıqdan sonra əlamətlərin adətən 24 ilə 48 saat ərzində geri çəkildiyini qeyd edir. Dərmanı özbaşına dayandırmayın; dəyişikliyi resepti yazan həkim edir.

Dodaq şişkinliyinin nə qədər təhlükəli olduğunu müəyyən edən şey şişkinliyin dodaqda qalıb-qalmamasıdır. ABŞ-da üç universitet xəstəxanasında AÇF inhibitoru ilə bağlı angioödemlə təcili yardım şöbəsinə gələn 311 xəstənin, hamısına qulaq-burun-boğaz həkiminin nazik kamera ilə qırtlaq müayinəsi aparılaraq araşdırıldığı tədqiqatda yalnız üz, alt dodaq və ya üst dodaq şişkinliyi olanlarda tənəffüs yollarına müdaxilə ehtiyacı aşağı idi. Dilin, yumşaq damağın və qırtlağın prosesə cəlb olunması isə bu riski nəzərəçarpacaq dərəcədə artırırdı; səs tellərində şişkinlikdə ehtimal nisbəti 33,5 idi. Udma çətinliyi, səs dəyişikliyi, tüpürcək axması, nəfəs darlığı və boğazda topa hissi müdaxilə ehtiyacı ilə əlaqəli idi; müdaxilə tələb olunan xəstələr əsasən əlamətlər başladıqdan sonrakı 4 saat ərzində gəlmişdi.

Bu nəticə dodaq şişkinliyini əhəmiyyətsiz etmir. NHS dodaqların, ağzın, boğazın və ya dilin qəfildən şişməsini birbaşa 999 siyahısında verir, çünki dodaqda başlayan şişkinliyin dilə və boğaza keçib-keçməyəcəyini başlanğıcda heç kim bilə bilmir. Tədqiqatın evdəki qarşılığı başqadır: dodağınız şişmişkən dilinizin qalınlaşdığını, səsinizin xırıltılı olduğunu, tüpürcəyinizi uda bilmədiyinizi fərq etsəniz, bu, mənzərənin ən təhlükəli hissəsinə keçdiyinin əlamətidir və hər dəqiqə vacibdir.

İrsi angioödem nadir, lakin diş həkimliyi ilə birbaşa kəsişən xəstəlikdir. MSD bu xəstəliyin C1 inhibitoru adlanan immun zülalının çatışmazlığından və ya funksiya pozğunluğundan qaynaqlandığını, övrə yaratmadığını yazır; təkrarlanan övrəsiz şişkinlikdə və ya ailədə oxşar şişkinlik tarixçəsi olduqda həkimlərin bu istiqamətdə test təyin etdiyini qeyd edir. Rumıniya irsi angioödem reyestrindən bir tədqiqatda xəstələrin 47,6%-i diaqnoz almazdan əvvəl diş müdaxilələrindən sonra bu xəstəliyi düşündürən şişkinlik keçirmişdi və diaqnozdan əvvəl bu xəstələrin 86,2%-inə steroid və antihistamin verilmişdi. Diş müalicəsindən sonra dodağı və ya üzü təkrar-təkrar şişən biri sizsinizsə, bu ehtimalı həkiminizdən soruşun.

Angioödemdən başqa səbəblərin öz imzası var. Mukosele dodağın daxili səthindəki kiçik tüpürcək vəzisinin axarı zədələnəndə əmələ gələn ağrısız, dairəvi, əksər hallarda şəffaf və ya göyümtül qabarcıqdır; Cleveland Clinic onun ən çox alt dodağın daxili səthində çıxdığını və əsasən dodaq dişləmə ilə bağlı olduğunu yazır. Bütün dodağı deyil, tək bir nöqtəni qabardır. Arı və ya eşşəkarısı sancması iynənin girdiyi yerdə kiçik iz və ağrılı şişkinlik buraxır. Zərbədən sonrakı şişkinlik isə səbəbi bəlli, adətən göyərmə ilə birlikdə gələn mənzərədir. Dişdən gələn absess də üzü şişirə bilər; bu şişkinlik ağrılı, isti və adətən ondan əvvəl diş ağrısı olan şişkinlikdir.

Birinci siyahıdakı mənzərələr təcili deyil, amma həkim qiymətləndirməsi tələb edir. İkinci siyahıdakı əlamətlərdən biri belə varsa, gözləməyin və xəstəxanaya özünüz maşın sürərək getməyin.

Ardıcıllıq təhlükədən başlayır: əvvəlcə tənəffüs yolunun təhlükəsiz olduğuna əmin olunur, sonra səbəb axtarılır. Aşağıdakı addımlar həm evdə edəcəklərinizi, həm də həkimin izləyəcəyi yolu əhatə edir.

1. 1

   Əvvəlcə təcili əlamətlərə baxın

   Dil qalınlaşırmı, səs xırıltılı olurmu, udquna bilirsinizmi, nəfəsiniz rahatdırmı, başınız gicəllənirmi? Bunlardan biri varsa və ya dodaq qəfildən şişibsə, 112-yə zəng edin. NHS təcili yardım şöbəsinə öz maşınınızla getməməyinizi deyir. Anafilaksiyada NHS-in addımları: varsa, adrenalin avtoinyektorundan istifadə etmək, təcili yardım maşını çağırmaq, uzanmaq (nəfəs darlığında çiyinləri qaldıraraq və ya yavaşca oturaraq), özünüzü yaxşı hiss etsəniz belə, ayağa qalxmamaq və yeriməmək.

2. 2

   Saatı və şəkli qeydə alın

   Şişkinlik keçici olduğu üçün həkim əksər hallarda onu görmür. Şişkinliyin başladığı saatı, ən böyük halını və çəkildiyi saatı telefonunuzla şəklə çəkin. Övrə varsa, onu da çəkin; övrənin olub-olmaması həkimin düşünəcəyi səbəbləri əvvəldən ayırır.

3. 3

   Son 24 saatı yazın

   Nə yediniz, yeni dərman və ya ağrıkəsici qəbul etdinizmi, həşərat sancdımı, diş həkimində hansısa müdaxilə olubmu, dodağınızı dişlədinizmi? MSD aspirin və digər qeyri-steroid ağrıkəsiciləri (NSAID), AÇF inhibitorlarını, bəzi opioidləri, həşərat sancmalarını, yumurta, balıq, qabıqlı dəniz məhsulları, qoz-fındıq və meyvələri tez-tez rast gəlinən təhrikedici amillər sırasında sayır.

4. 4

   Dərman qutularınızı həkimə aparın

   Qəbul etdiyiniz hər dərmanın qutusunu və ya şəklini aparın. Təzyiq dərmanınızın adı -pril ilə bitirsə, bunu ayrıca deyin; dərman illərdir istifadə olunsa belə. Qərar və dəyişiklik resepti yazan həkimə aiddir.

5. 5

   Təkrarlanırsa, düzgün testləri istəyin

   Şişkinlik bir dəfədən çox olubsa və övrə yoxdursa və ya ailədə oxşar şişkinlik tarixçəsi varsa, ailə həkiminizdən və ya allergiya və immunologiya mütəxəssisindən irsi və qazanılmış angioödem üçün qan testləri təyin edib-etməyəcəyini soruşun. MSD bu halda həkimlərin bu testləri apardığını yazır.

6. 6

   Dodaqda qalan qabarcıq və ya bərklik varsa, diş həkiminə göstərin

   Günlər ərzində çəkilməyən, tək nöqtədə duran qabarcıq mukosele ola bilər. Həftələrdir davam edən, bərkiyən və ya yara əmələ gətirən şişkinliyə isə diş həkimi və ya ağız, diş və çənə-üz cərrahı baxmalıdır; lazım gələrsə, toxumadan parça götürülərək (biopsiya) araşdırılır.

Dodaq şişkinliyinin vahid müalicəsi yoxdur; görülən iş şişkinliyin səbəbinə və tənəffüs yolunu təhdid edib-etməməsinə görə dəyişir.

Aşağıdakılar angioödemin ağırlaşmasına və ya səbəbin illərlə tapılmamasına gətirib çıxaran qərarlardır.

Müddət səbəbə görə dəyişir. Aşağıdakı gediş angioödemin adi gedişi üçündür; sizi müalicə edən həkimin planı üstündür.

1. İlk saatlar

   Allergik şişkinlik təhrikedici amillə qarşılaşdıqdan qısa müddət sonra başlayır; NHS anafilaksiya əlamətlərinin adətən dəqiqələr ərzində başladığını yazır. AÇF inhibitoru tədqiqatında tənəffüs yollarına müdaxilə tələb olunan xəstələr əsasən əlamətlər başladıqdan sonrakı 4 saat ərzində təcili yardım şöbəsinə gəlmişdi; yəni sürətlə irəliləyən şişkinlik daha təhlükəli olanıdır.

2. Anafilaksiya müalicəsindən sonra

   NHS xəstəxanada adətən 2 ilə 12 saat qalındığını, bəzən daha uzun qalmaq lazım gələ bildiyini yazır. Əlamətlər keçdikdən sonra da müşahidə buna görə davam edir.

3. Dərmanla bağlıdırsa

   MSD AÇF inhibitoru dayandırıldıqdan sonra əlamətlərin adətən 24 ilə 48 saat ərzində geri çəkildiyini yazır. Eyni dərman davam etdirilərsə, şişkinliyin təkrarlanması gözlənilir.

4. Mukosele və travma

   Mukoselenin çoxu öz-özünə partlayıb sönür; təkrarlanırsa, çıxarılması lazımdır. Dişləmə və zərbə ilə bağlı şişkinlik adətən günlər ərzində çəkilir.

Burada rəqəm vermirik, çünki dodaq şişkinliyinin arxasında öz-özünə keçən mukosele də ola bilər, xəstəxanada müşahidə tələb edən anafilaksiya da. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Tənəffüs yolunun prosesə cəlb olunub-olunmaması

Dodaqla məhdud şişkinlik ilə dili və boğazı tutan şişkinlik tamamilə fərqli səviyyədə qulluq tələb edir.

Şişkinliyin təkrarlanması

Birdəfəlik və səbəbi bəlli şişkinlik əksər hallarda test tələb etmir; təkrarlanan övrəsiz şişkinlik qan testləri və mütəxəssis təqibi tələb edir.

Səbəbin növü

Allergiya, dərman, irsi xəstəlik və dodaqdakı qabarcıq fərqli mütəxəssislərin sahəsidir və fərqli müalicələr deməkdir.