Protezin altında qızartı: protez stomatiti nədir, necə keçir?

Protez stomatiti protezin altında qalan ağız toxumasının qızarıb şişməsidir. Çox vaxt yuxarı protezin örtdüyü damaqda müşahidə olunur. Bir icmal bildirir ki, yayılma tezliyi tədqiqatdan tədqiqata protez istifadə edənlərin 17%-i ilə 75%-i arasında dəyişir və ahıl qadınlarda bir az daha çox rast gəlinir; protez istifadə edənlərdə ən çox rast gəlinən ağızdaxili iltihabi mənzərə budur.

Səbəb tək deyil, amma mərkəzdə mikrob təbəqəsi dayanır. Protezin toxumaya baxan səthi, akrilin məsamələri və kələ-kötür yerləri Candida göbələyinin və bakteriyaların birlikdə yaşadığı yapışqan təbəqə üçün qorunan mühit yaradır. Ortopedik stomatologiya, ağız xəstəlikləri və mikrobiologiya mütəxəssislərinin birlikdə yazdığı icmal qeyd edir ki, bu təbəqə əsasən ağız və protez gigiyenasının yetərsizliyi, həmçinin protezin daim, xüsusilə gecə taxılması ilə böyüyür. Yaxşı oturmayan protezin toxumada yaratdığı sürtünmə, ağız quruluğu və siqaret də mənzərəni asanlaşdıran amillər sırasındadır.

Fərqləndirici əlaməti sadədir: qızartının sərhədi protezin sərhədi ilə üst-üstə düşür. Bir nöqtədə ağrıyan, ətrafı aydın seçilən yara daha çox protezin sürtdüyü yaradır və ayrı problemdir. Protez stomatiti çox vaxt ağrı vermir; bəzi insanlarda yanma hissi, ağız künclərində çatlar və ya dad dəyişikliyi olur. Çoxları bunu yalnız protezi çıxarıb güzgüyə baxanda fərq edir.

Həkimlər görünüşü hələ də 1962-ci ildə Newton-un təsvir etdiyi üç tiplə izah edirlər. Birinci tipdə qızartı məhdud və nöqtəvaridir; icmallara görə bu tip daha çox basqı və sürtünmə ilə əlaqəlidir. İkinci tipdə protezin örtdüyü sahənin hamısı diffuz şəkildə qırmızıdır. Üçüncü tipdə damaq kiçik qabarcıqlarla kələ-kötür, dənəvər görünüş alır; buna iltihabi papilyar hiperplaziya deyilir. Eyni icmal bu təsnifatın görünüşü təsvir etmək üçün faydalı olduğunu, amma xəstəliyin şiddətini və yayılmasını tam əks etdirmədiyini də qeyd edir. Yəni «birinci tip» demək «yüngül» demək deyil.

Müalicədə ən çox edilən səhv problemi yalnız ağızda axtarmaqdır. Randomizə olunmuş tədqiqatları birləşdirən bir meta-analizdə göbələk əleyhinə dərmanla protezin dezinfeksiyası arasında nə klinik sağalma, nə də göbələklərin sayı baxımından əhəmiyyətli fərq tapılmadı. Eyni təhlildə göbələk əleyhinə dərman plasebo ilə müqayisədə göbələklərin sayını əhəmiyyətli dərəcədə azaltdı; amma görünən qızartının düzəlməsi baxımından fərq statistik əhəmiyyətlilik həddinə çatmadı. Başqa sözlə, protez təmizlənmirsə, ağıza sürülən dərman yarımçıq işdir.

Daha geniş bir şəbəkə meta-analizi də göbələk əleyhinə dərmanların, mikrodalğa ilə dezinfeksiyanın və ağızdan qəbul edilən göbələk əleyhinə dərmanların işə yaradığını, amma tədqiqatların azlığı və sistematik xəta riski səbəbindən bu nəticələrə etibarın aşağı olduğunu yazır. Mütəxəssis icmalı isə göbələk əleyhinə dərmanların qısamüddətli istifadədən başqa məhdud fayda verdiyini, çünki uzunmüddətli istifadədə rezistentlik inkişaf etdiyini qeyd edir. İcmalın ifadəsi ilə davamlı nəticənin açarı pasiyentin öz vərdişini dəyişməsidir: hər gün protezin təmizlənməsi və dezinfeksiyası, hər gecə protezin çıxarılması, müntəzəm kontrol və lazım olduqda protezin yenilənməsi.

Dərman lazım olduqda bilinməli olan bir təhlükəsizlik detalı var. Mikonazol kimi azol qrupu göbələk əleyhinə dərmanlar qanı durulaşdıran varfarinin təsirini artırır; icmal yazır ki, bu halda dozanın tənzimlənməsi üçün pasiyentin həkimi ilə danışmaq lazımdır. Varfarin qəbul edirsinizsə, aptekdən aldığınız ağız geli olsa belə, əvvəlcə həkiminizə deyin. İcmala görə göbələk əleyhinə müalicənin adi müddəti 14 günə qədərdir.

Protez stomatiti yalnız ağızla məhdud olan məsələ olmaya bilər. Eyni mütəxəssis icmalı bu mənzərənin aspirasiya pnevmoniyası ilə əlaqəli olduğunu və zəif, ahıl yaşlı, qulluq evində yaşayan insanlarda müalicəsinin aspirasiya pnevmoniyası və ona bağlı ölüm riskini azaltdığını qeyd edir. Qayğısına qaldığınız bir yaxınınız protezlə yatırsa, gecə çıxarma vərdişi onun üçün ağız baxımından daha artıq bir şeydir.

Aşağıdakı bölgü müayinəni əvəz etmir; nə qədər gözləmək olacağına qərar verməyinizə kömək edir.

Aşağıdakı ardıcıllıq icmallarda və baxım təlimatlarında tövsiyə olunan addımlardan ibarətdir. Hansı məhlulun sizin protezinizə uyğun olduğunu həkiminizdən soruşun.

1. 1

   Protezi hər gecə çıxarın

   NHS həkiminiz ayrıca tövsiyə etmədikcə protezlə yatmamağı məsləhət görür. Gecə boyu protezi suda, içində nəm pambıq olan neylon paketdə və ya protez təmizləmə məhlulunda saxlayın.

2. 2

   Protezi səhər-axşam fırçalayın

   Yumşaq sabun və ya qabyuyan vasitə ilə fırçalayın; NHS-ə görə diş pastası protezə zərər verə bilər. Yeməkdən sonra soyuq su ilə yaxalayın. Salsanız sınmasın deyə, içi su ilə dolu əlüzyuyanın və ya dəsmalın üstündə işləyin.

3. 3

   Protezi dezinfeksiya edin

   Bir icmalda nümunə kimi verilən protokolda protez yatmazdan əvvəl 150 ml 0,25–0,5%-li natrium hipoxloritdə 10–20 dəqiqə saxlanılır, sonra gecə boyu təmiz suda saxlanılır. İcmal hipoxloritdə tez-tez saxlamağın protezdə rəng dəyişikliyi yarada biləcəyini də qeyd edir; nisbəti və tezliyi həkiminizlə müəyyən edin.

4. 4

   Damağınızı da fırçalayın

   Eyni protokolda damaq gündə üç dəfə, iki dəqiqə yumşaq diş fırçası və su ilə fırçalanır. NHS də diş ətlərinizin, dilinizin və qalan dişlərinizin səhər-axşam fırçalanmasını tövsiyə edir.

5. 5

   Dərman yazılıbsa, onu müddəti boyunca və protez təmizliyi ilə birlikdə istifadə edin

   Göbələk əleyhinə dərman qısamüddətli dəstəkdir. İstifadə edərkən protez təmizliyini dayandırmayın; qanı durulaşdıran dərman qəbul edirsinizsə, azol qrupu dərmana başlamazdan əvvəl həkiminizə deyin.

6. 6

   Protezin oturuşunu yoxlatdırın

   Tərpənən, sürtünən və ya köhnəlmiş protez toxumanı daim qıcıqlandırır. İcmallar yaxşı oturmayan protezin düzəldilməsini və ya yenilənməsini müalicənin əsas hissəsi sayır.

Seçimlər bir-birinin əvəzinə deyil, çox vaxt birlikdə istifadə olunur. Əsas həmişə protez gigiyenası və gecə çıxarmadır.

Protez stomatiti təkrarlanırsa, çox vaxt aşağıdakılardan biri davam edir.

Müddət mənzərənin tipinə, protezin vəziyyətinə və vərdişlərin nə qədər dəyişdiyinə görə dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir.

1. İlk gecə

   Protezi çıxarıb təmizləyərək yatmaq toxumanın gecə boyu protezdən azad olduğu ilk gecə olur. Protezi suda və ya təmizləmə məhlulunda saxlayın, səhər fırçalayıb yaxalayaraq taxın.

2. Dərmanın müddəti boyunca

   Göbələk əleyhinə dərman yazılıbsa, icmala görə adi müddət 14 günə qədərdir. Bu müddətdə protez təmizliyi və gecə çıxarma olduğu kimi davam edir; dərmanı özünüz uzatmayın.

3. Kontrol müayinəsi

   Həkim qızartının geriləyib-geriləmədiyinə və protezin oturuşuna baxır. Geriləməyibsə, kultura əkilməsi, protezin astarlanması və ya protezin dəyişdirilməsi müzakirə olunur.

4. Sonrakı aylar

   İcmala görə protez stomatiti göbələk əleyhinə müalicədən sonra tez-tez təkrarlanır və təkrarlanmanı qidalandıran amillər ağız və protez gigiyenasının yetərsizliyi, protezlə yatmaq və köhnəlmiş protezin dəyişdirilməməsidir. Geri qayıdırsa, səbəb çox vaxt protezin özü və ya gecə istifadəsidir; protezin müntəzəm yoxlanılması bunu erkən aşkarlayır.

Protez stomatitinin müalicəsi çox vaxt sadə addımlarla aparılır, amma həcmi aşağıdakı amillərə görə genişlənə bilər:

Mənzərənin tipi

Diffuz qızartı çox vaxt gigiyena və dezinfeksiya ilə geriləyir. Dənəvər, qabarcıqlı damaq əlavə prosedur və ya protezin yenilənməsini tələb edə bilər.

Protezin yaşı və oturuşu

Yaxşı oturan protez yalnız təmizlik tələb edir. Tərpənən protezin astarlanması və ya protezin yenidən hazırlanması ayrıca işdir.

Dərman və müayinə ehtiyacı

Ağızdaxili dərman çox vaxt kifayətdir. Cavab yoxdursa, kultura əkilməsi, sistem dərmanı və ya biopsiya gündəmə gələ bilər.

Arxa plandakı vəziyyətlər

Ağız quruluğu, şəkərli diabet, kortizonlu sprey və ya qanı durulaşdıran dərman istifadəsi müalicənin necə planlaşdırılacağını dəyişir.