Müvəqqəti körpü nədir, nə qədər davam gətirir?

Klassik sabit körpü iki qəbulda bitən işdir. Birinci qəbulda körpünün dayağı olacaq dişlərə forma verilir, ölçü və ya rəqəmsal skan götürülür və laboratoriyaya göndərilir; ikinci qəbulda gələn körpü ağızda yoxlanılır və sementlə yapışdırılır. Aradakı müddət bir neçə həftə ola bilər və bu müddətdə yonulmuş dişlər çılpaq qalır. Müvəqqəti körpü məhz bu aralıq üçündür.

Müvəqqəti restavrasiyanın işi beş başlıqda cəmlənir və onların heç biri bəzək deyil. Birincisi qorumadır: hazırlanmış diş toxumasını, içindəki pulpanı qıcıqlanmadan və ağızdakı isti-soyuq dəyişməsindən, yanağı və dili iti kənarlardan qoruyur. İkincisi çeynəmədir. Üçüncüsü mövqe sabitliyidir: hazırlanmış dişin və onun qarşısındakı dişin yerindən tərpənməsinin, dişləmənin pozulmasının qarşısını alır. Dördüncüsü görünüşdür. Beşincisi məlumat toplamaqdır: körpünün forması, uzunluğu və dişləməsi əsl körpü hazırlanmazdan əvvəl ağızda sınaqdan keçirilmiş olur.

Bu beş başlığın hamısı bir texniki təfərrüatdan asılıdır: kənar uyğunluğundan. Müvəqqəti körpünün diş əti ilə birləşdiyi kənar bağlamırsa, altına bakteriya daxil olur, hazırlanmış diş səthi açıqda qalır və diş əti bir neçə gün ərzində qızarıb qanamağa başlayır. Müvəqqəti körpünün pis oturması yalnız narahatlıq deyil; əsl körpünün oturacağı diş ətinin formasını da pozur.

Material tərəfi müvəqqəti körpünün niyə bu qədər asan sındığını izah edir. Bu restavrasiyalar klassik olaraq toz və mayenin qarışdırıldığı metakrilat qatranlarından və ya iki pastanın qarışdırıldığı kompozit əsaslı materiallardan hazırlanır; müasir üsullarda frezlənən PMMA bloklar və 3D printerdə çap edilən qatranlar istifadə olunur. Sahəni nəzərdən keçirən nəşrlər qeyd edir ki, dişləri sıxma kimi parafunksiyalarda və bəzi anatomik quruluşlarda PMMA əsaslı materialların mexaniki davranışı təsirli deyil və çat ilə sınıqlara səbəb ola bilər, ağızda formalaşdırılan klassik akril qatranlarında polimerləşmə büzülməsi yüksəkdir, PMMA su ilə təmasda pozulmağa meyillidir və səthi bakteriya saxlamağa həssasdır. Eyni mənbələr materialın aşınmaya davamlılığını, rəng sabitliyini və kənar uyğunluğunu isə müsbət qiymətləndirir.

Eyni nəşrlər başqa bir məqama da diqqət çəkir: tam polimerləşməmiş monomerlər ağıza ayrıla və qonşu toxumalarda iltihabi reaksiyaya səbəb ola bilər. Bu, müvəqqəti körpünün təhlükəli olduğu demək deyil; qısamüddətli istifadə üçün nəzərdə tutulduğu deməkdir. Həqiqətən də eyni mənbələr yazır ki, pasiyentlər müvəqqəti restavrasiyaları protetik müalicə boyunca qısa müddət daşıyırlar, mürəkkəb ağızdaxili reabilitasiyalarda isə bu müddət uzana bilər.

Qulluq da bu kövrəkliyə görə dəyişir. Diş sapını körpü gövdəsinin altından yuxarı dartıb çıxarmaq olmaz; sap yandan çıxarılır və ya körpü altı üçün hazırlanmış qalınlaşan uclu saplar və dişarası fırçalarla işlənir. Bərk qabıqlı qidalar, yapışqan konfetlər və buz müvəqqəti körpünün qopmasının ən çox rast gəlinən səbəbləridir. Bir də dayaq dişlərin arasındakı birləşmə bölgələrində təmizliyə diqqət yetirilməzsə, əsl körpü taxılmazdan əvvəl kariyes başlaya bilər.

Burada yazılanların hamısı klassik yolun təsviridir. Tətbiq etdiyimiz protokolda bu mərhələ ümumiyyətlə yoxdur: birinci gün tomoqrafiya çəkilir, plan yenidən qiymətləndirilir, implantlar yerləşdirilir, rəqəmsal ölçü götürülür və bir neçə saat ərzində ilk sınaq dişləri taxılır; ikinci gün sınaqlar, dişləmə, görünüş, danışıq və dişlərin yekun rəngi üzərində işlənir; üçüncü gün daimi dişlər sabitlənir. Üçüncü günün sonunda ağzınızdakı dişlər daimi dişlərdir; aylar sonra sökülüb yerinə başqa körpü qoyulmur və ikinci səfər planlaşdırılmır. Bu səhifənin izah etdiyi aralıq həllər bizim protokolumuzun deyil, klassik yolun bir hissəsidir.

Aşağıdakı bölgü müvəqqəti restavrasiyanın planınızda yer alıb-almayacağını müəyyən edir. Birinci siyahıdakılar bu aralıq addımın həqiqətən lazım olduğu hallardır.

Aşağıdakı ardıcıllıq klinikalarda ən çox izlənilən iş qaydasıdır. Addımların heç birini atlamaq olmaz; atlandıqda bədəli müvəqqəti körpüdə deyil, əsl körpüdə ortaya çıxır.

1. 1

   Dişlər yonulmazdan əvvəl ölçü götürülür

   Müvəqqəti körpünün forması dişlərinizin hazırlanmadan əvvəlki vəziyyətindən köçürülür. Bunun üçün ya yonmadan əvvəl ölçü götürülüb silikon qəlib hazırlanır, ya da rəqəmsal skan üzərində dizayn edilir. Bu addım atlanarsa, müvəqqəti körpü sizin dişinizə deyil, orta bir formaya bənzəyir.

2. 2

   Dayaq dişlər hazırlanır

   Körpünün oturacağı dişlər materialın qalınlığını daşıyacaq qədər yonulur. Hazırlıqdan sonra dişin xarici qatı incəlmiş olur; müvəqqəti körpünün qoruma vəzifəsi məhz bu andan başlayır.

3. 3

   Müvəqqəti körpü ağızda formalaşdırılır və ya frezlənir

   Klassik üsulda qəlib qatranla doldurulub ağıza oturdulur və material bərkidikdən sonra çıxarılıb düzəldilir. Rəqəmsal üsulda dizayn edilən müvəqqəti körpü PMMA blokdan frezlənir və ya printerdə çap edilir; bu yolla hazırlanan müvəqqəti körpülər adətən daha hamar səthli olur.

4. 4

   Kənar uyğunluğu və dişləmə tənzimlənir

   Müvəqqəti körpünün diş əti ilə birləşdiyi kənar cilalanır və artıqlar təmizlənir; dişləmə artikulyasiya kağızı ilə yoxlanılıb hündür nöqtələr götürülür. Hündür qalan müvəqqəti körpü həm dayaq dişdə həssaslıq yaradır, həm də materialı qısa müddətdə sındırır.

5. 5

   Müvəqqəti sementlə yapışdırılır

   İstifadə olunan sement qəsdən zəif seçilir, çünki əsl körpü gəldikdə müvəqqəti körpü dişə zərər vermədən sökülməlidir. Müvəqqəti körpünün bəzən özbaşına çıxa bilməsinin səbəbi də budur.

6. 6

   Əsl körpü gəldikdə müvəqqəti körpü sökülür, əsl körpü sınanır

   Müvəqqəti körpü çıxarılır, hazırlanmış dişlər təmizlənir və əsl körpü əvvəlcə sınaqla, dişləmə və rəng yoxlanılaraq yerləşdirilir. Həkiminizdən bunları soruşun: müvəqqəti körpü neçə həftə qalacaq, hansı sementlə yapışdırılacaq, kənarı diş əti kənarının harasında bitir və körpü gövdəsinin altını necə təmizləyəcəyəm.

Aşağıdakılar eyni ehtiyacı fərqli yollarla ödəyən seçimlərdir. Son maddə bu ehtiyacın heç yaranmadığı iş qaydasını izah edir.

Aşağıdakıları hansı həkimə getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün sualları verə biləsiniz deyə yazırıq. Həkim bunları özü izah etmirsə, siz soruşun.

Aşağıdakı gediş müvəqqəti körpü taxıldıqdan sonra gözlənilən prosesi izah edir. Narahat edən heç bir məqam «alışarsınız» deyə buraxılmır.

1. İlk günlər

   Hazırlanmış dişlərdə istiyə və soyuğa qarşı müəyyən qədər həssaslıq adi haldır və getdikcə azalır. Müvəqqəti körpünün hündür olub-olmadığı ilk gün ərzində bilinir; dişləyərkən tək bir nöqtədə təzyiq hiss edirsinizsə, tənzimləmə lazımdır.

2. İlk həftələr

   Diş əti kənarı bu dövrdə müvəqqəti körpünün formasına görə yerləşir. Müntəzəm təmizlənən kənarda diş əti çəhrayı və möhkəm qalır; qanaxma, qızartı və ya qoxu uyğunluq probleminin əlamətidir.

3. Əsl körpü taxıldıqda

   Müvəqqəti körpü sökülür, hazırlanmış dişlər təmizlənir və əsl körpü sınanıb yerləşdirilir. Dişləmə, təmas nöqtələri və rəng bu seansda son dəfə yoxlanılır; dişləmə hissi bir neçə gün ərzində yerinə oturur.

4. Sonra

   Qulluq artıq körpünün özünə görədir: gövdəsinin altı hər gün təmizlənir, dayaq dişlərin diş əti kənarına diqqət yetirilir. Körpünün ömrünü müəyyən edən onun materialı deyil, dayaq dişlərin nə qədər sağlam qalmasıdır.

Bu səhifədə tək bir rəqəm vermirik. Müvəqqəti körpü çox vaxt körpü planının içində yer alır və ayrıca maddə kimi görünmür; onun nə qədər yer tutduğunu müəyyən edən amillər bunlardır:

Neçə dayaq və neçə boşluq

Tək boşluqlu üç vahidli körpünün müvəqqəti körpüsü ilə bir neçə bölgəni əhatə edən planın müvəqqəti körpüsü eyni işçilik deyil.

Hazırlanma üsulu

Ağızda formalaşdırılan klassik müvəqqəti körpü ilə rəqəmsal dizayndan frezlənən və ya çap edilən müvəqqəti körpü fərqli proseslərdir; ikincisi daha davamlıdır, bunun müqabilində daha çox laboratoriya və avadanlıq işi tələb edir.

İstifadə müddəti

Bir neçə həftəlik gözləmə ilə mürəkkəb reabilitasiyada aylara yayılan proses eyni müvəqqəti körpünü tələb etmir. Uzun istifadədə müvəqqəti körpünün yenilənməsi gündəmə gələ bilər.

Hazırlıq prosedurları

Dayaq dişlərdə kanal müalicəsi, ştiftin yerləşdirilməsi və ya diş əti korreksiyası lazımdırsa, plan böyüyür. İstifadə olunacaq materialın markasını və həcmi əvvəlcədən yazılı istəyin.