Rəqəmsal yolla hazırlanan tam protez klassik yolla hazırlanandan daha yaxşıdırmı?

Klassik tam protezdə iş beş addımda gedir: ilkin ölçü, fərdi qaşıqla alınan əsas ölçü, çənələrin bir-birinə nisbətən mövqeyinin qeydə alınması, mum üzərində dişlərlə aparılan sınaq və protezin təhvili. Rəqəmsal yolda addımların adı eyni qalır, daşıyıcıları dəyişir. Ölçü ağızdaxili skanerlə və ya klassik yolla alınıb masaüstü skanerdən keçirilərək rəqəmsal fayla çevrilir; çənə münasibəti yenə ağızda qeydə alınır; sınaq protezi 3D printerdən çap edilir; son protezin bazisi ya qatran blokdan frezlənir, ya da printerlə çap edilir. Dişlər bazisə ayrıca yapışdırıla bilər və ya bəzi sistemlərdə bazis ilə birlikdə hazırlanır.

Bu iş axınının ən çox müzakirə olunan tərəfi qəbulların sayıdır. Journal of Prosthodontics jurnalında dərc olunmuş, on beş tədqiqatı araşdıran sistematik icmal rəqəmsal iş axınının klassik iş axınından daha az qəbul tələb etdiyini, lakin ümumi müalicə müddətinin iki yolda oxşar çıxdığını bildirir. Yəni klinikaya daha az gəlmək müalicənin daha qısa çəkməsi demək deyil; işin bir hissəsi pasiyentin olmadığı vaxta, laboratoriyaya və proqrama keçir. Eyni icmal rəqəmsal protezlərdə protezin yerində durmasının ümumilikdə qənaətbəxş hesab edildiyini, bəzi göstəricilərdə klassik protezlə bərabər və ya daha yaxşı olduğunu da yazır.

Məmnunluq tərəfində mənzərə daha bərabərdir. İcmalın ifadəsi ilə tədqiqatların əksəriyyəti pasiyent məmnunluğunda iki üsul arasında əhəmiyyətli fərq tapmır; bəzi tədqiqatlar rəqəmsal yolun, bəziləri klassik yolun xeyrinə nəticə verir. Təkrar hazırlama, təmir və təhvildən sonrakı korreksiya saylarında da fərq görünmür. Müəlliflərin öz cümləsi bu istiqamətdədir: rəqəmsal hazırlanmış tam protezin klassik hazırlanmış protezdən ardıcıl olaraq daha yüksək məmnunluq təmin etdiyi nəticəsinə gəlmək çətindir. Texniki tərəfdə ölçülən yaxşılaşmaların pasiyentin hiss etdiyi şeyə çevrilməsi öz-özünə baş vermir.

Bu icmalın ayırd etdiyi yeganə aydın meyl istehsal üsulu ilə bağlıdır. Pasiyentlər frezlənmiş rəqəmsal protezlərə üstünlük verməyə meylli olduğu halda, 3D printerlə çap edilmiş protezlərdə klassik protezə meyl müşahidə olunur. Bu fərqin material tərəfindəki qarşılığı Scientific Reports jurnalında dərc olunmuş sistematik icmal və meta-analizdədir. İyirmi bir tədqiqatdan toplanan məlumatlarda çap edilmiş protez bazislərinin əyilməyə davamlılığı həm klassik istiliklə polimerləşdirilən akrildən, həm də frezlənmiş bloklardan statistik baxımdan aşağı çıxır; səth bərkliyində də eyni istiqamət keçərlidir. Frezlənmiş materialların göstəriciləri dar diapazonda toplandığı halda, çap edilmişlər çox geniş diapazona səpələnir, yəni qatrandan qatrana nəticə dəyişir.

Bu meta-analizin öz xəbərdarlığını da yazmaq lazımdır. Tədqiqatlar arasındakı fərqlilik yüksəkdir, test standartları dəyişkəndir və daxil edilən araşdırmaların əksəriyyəti laboratoriya şəraitində aparılıb. Müəlliflər pasiyent nəticələrini ölçən uzunmüddətli klinik tədqiqatların məhdud olduğunu açıq bildirirlər. Yəni çap edilmiş protezin laboratoriyada daha aşağı davamlılıq göstərməsi onun ağızda mütləq daha tez sınacağı demək deyil; sadəcə bu gün əlimizdə bunun əksini göstərən klinik məlumat da yoxdur.

Xərc tərəfində Journal of Prosthodontics jurnalında dərc olunmuş başqa bir sistematik icmal və meta-analiz beş tədqiqatı, 184 pasiyenti və 202 protezi toplayır. Qəbulların sayında, laboratoriya xərcində, klinik xərcdə və ümumi xərcdə rəqəmsal və klassik iş axını arasında statistik baxımdan əhəmiyyətli fərq tapılmır. Tədqiqatlar arasındakı fərqlilik bütün göstəricilərdə yüksəkdir; daxil edilən beş tədqiqatdan dördü orta, biri yüksək sistematik xəta riski daşıyır və dördü retrospektivdir. Müəlliflər həmçinin avadanlıq və proqram təminatı investisiyasının nəzərə alınmadığını, pasiyentyönümlü nəticələrin isə ümumiyyətlə ölçülmədiyini bildirirlər. Gəldikləri nəticə iki iş axınının xərc səmərəliliyi baxımından oxşar olmasıdır.

Randomizə olunmuş məlumatların miqyası da kiçikdir. Journal of Clinical Medicine jurnalında dərc olunmuş çarpaz dizaynlı randomizə olunmuş tədqiqatda on pasiyent həm rəqəmsal, həm də klassik protezini növbə ilə istifadə edir. Qəbulların sayı rəqəmsalda orta hesabla 5,3, klassikdə 5,9 çıxır; ağız sağlamlığı ilə bağlı həyat keyfiyyəti şkalasında iki qrup arasında əhəmiyyətli fərq tapılmır. Üst protezin stabilliyi rəqəmsal qrupda əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı qiymətləndirildiyi halda, cilalanma keyfiyyəti klassik qrupda daha yaxşı tapılır. On pasiyentlik tədqiqatdan qayda çıxmaz; bu nəticə meylin işarəsidir, sübut deyil.

Rəqəmsal yolun qazancı hər kəsdə eyni deyil. Aşağıdakı ayrım fərqin hiss edildiyi halları və fərqin itdiyi halları göstərir.

Aşağıdakı ardıcıllıq klinikalarda ən çox istifadə olunan sıranı göstərir. İcmalların işarə etdiyi kimi, razılaşdırılmış vahid protokol yoxdur; addımların sayı klinikadan klinikaya dəyişir.

1. 1

   Ölçü və skan

   Diş ətinin və damağın səthi ağızdaxili skanerlə çıxarılır. Bəzi klinikalarda klassik ölçü alınıb model masaüstü skanerdən keçirilir; hər ikisi rəqəmsal fayl yaradır. Sallaq və hərəkətli toxuma varsa, bəzi həkimlər qəsdən klassik texnikaya üstünlük verirlər, çünki orada toxumanın hansı vəziyyətdə qeydə alındığı vacibdir.

2. 2

   Çənə münasibətinin qeydə alınması

   Alt və üst çənənin bir-birinə nisbətən mövqeyi və dişlərin hündürlüyü ağızda qeydə alınır. Bu, rəqəmsallaşmayan hissədir; kompüter bu məlumatı öz-özünə yarada bilmir və protezin uğurunun böyük hissəsi buradakı dəqiqlikdən asılıdır.

3. 3

   Dizayn və sınaq protezinin çapı

   Proqramda dişlərin düzülüşü, dodaq dəstəyi və dişləmə qurulur. Dizayn 3D printerdən bütöv şəkildə çap edilir və ağızda yoxlanılır. Mumla aparılan klassik sınaqdan fərqi bu sınağın həqiqi protezə xeyli yaxın hiss olunması və ağızda danışaraq yoxlanıla bilməsidir.

4. 4

   Sınaqda edilən dəyişikliklərin fayla köçürülməsi

   Sınaq zamanı dişlərin uzunluğu, orta xətt, dodaq dəstəyi və dişləmə üzərində işlənilir. Edilən hər düzəliş fayla geri köçürülür. Klassik yolda mum üzərində edilən bu düzəlişlər ustanın əlində qalırdı; burada qeydə alınır.

5. 5

   Son protezin hazırlanması və təhvili

   Bazis qatran blokdan frezlənir və ya printerlə çap edilir, dişlər yerləşdirilir və protez cilalanır. Təhvil zamanı dişləmə yoxlanılır və basqı edən nöqtələr aradan qaldırılır. Təhvildən sonra bir neçə korreksiya qəbulu normaldır; icmallarda bu sayda iki üsul arasında fərq tapılmır.

6. 6

   Sizin vəziyyətinizin protezlə, yoxsa sabit dişlərlə həll olunacağını öyrənmək

   Bu seçimi çənənizdəki sümük müəyyən edir və görüntü olmadan demək mümkün deyil. Əlinizdə panoram rentgen və ya tomoqrafiya varsa, formadan göndərin; müalicəni aparacaq həkim görüntünü oxuyur və protezin, yoxsa implant üzərində sabit dişlərin gündəmdə olduğunu 24 saat ərzində yazırıq. Bu, ilkin qiymətləndirmədir; qəti qərar müayinə və tomoqrafiyadan sonra verilir.

İstehsal üsulu tam protezin özü ilə bağlı əsas sualı dəyişmir: protez diş ətinə söykənəcək, yoxsa dəstək sümükdən alınacaq.

İstehsalın kompüterə keçirilməsi bəzi xətaları aradan qaldırarkən yenilərini əlavə edir. Aşağıdakılar ədəbiyyatda adı çəkilən və klinikada qarşılığı olan məsələlərdir.

Yeni tam protez hansı yolla hazırlanırsa hazırlansın, öyrəşmə dövrü tələb edir. Aşağıdakı ardıcıllıq gözlənilən ümumi gedişi göstərir.

1. İlk günlər

   Danışıq dəyişir, tüpürcək artır və bir neçə nöqtədə basqı hiss olunur. Bu dövrdə yumşaq qidalarla və kiçik tikələrlə başlamaq işi asanlaşdırır. Ağrıyan nöqtələr protezi evdə yeyələməklə deyil, klinikaya gələrək aradan qaldırılır.

2. Birinci və ikinci həftə

   Basqı edən nöqtələr bir neçə qısa qəbulda aradan qaldırılır. İcmallarda təhvildən sonrakı korreksiya və təmir sayında rəqəmsal və klassik protez arasında fərq tapılmır; yəni bir neçə qəbulun lazım olması istehsal xətası deyil, gözlənilən gedişdir.

3. Birinci-üçüncü ay

   Çeynəmə qaydasına düşür, danışıq normala qayıdır. Protezi gecə çıxarmaq vərdişini bu dövrdə formalaşdırın; gecə taxılı saxlamaq protez altı iltihab üçün əsas risk amillərindən biri kimi bildirilir.

4. Birinci il və sonrası

   Altındakı sümük əriməyə davam etdiyi üçün protez zamanla boşalır. Damaqda sallaq toxuması olan pasiyentlərdə aparılmış randomizə olunmuş tədqiqatda protezin yerində durması altı ay ərzində hər iki üsulda dörddə birə yaxın azalır. Kontrol müayinələrinin tezliyi klinikanın təqib planına görə müəyyən edilir.

Rəqəmsal yolun daha ucuz və ya daha baha olduğuna dair ümumiləşdirmələrin heç biri bugünkü məlumatlarla dəstəklənmir. Burada rəqəm tapmayacaqsınız; təklifi qiymətləndirərkən baxmalı olduğunuz məsələlər bunlardır:

Bazisin frezlənmiş, yoxsa çap edilmiş olması

Bu fərq həm materialın davamlılığını, həm də xərci dəyişir. Meta-analizdə frezlənmiş bazislər ən yüksək əyilməyə davamlılıq və səth bərkliyi göstəricilərini verir, çap edilmişlər isə çox geniş diapazona səpələnir. Təklifdə hansının yazıldığını soruşun.

Dişlərin necə hazırlandığı

Dişlərin hazır dəstdən götürülüb bazisə yapışdırılması ilə bazis ilə birlikdə hazırlanması fərqli prosedurlardır. Nəticənin görünüşü və aşınma xüsusiyyəti bu seçimdən asılıdır.

Qəbulların sayı və korreksiyaların daxil olub-olmaması

Təhvildən sonrakı korreksiya qəbullarının qiymətə daxil olub-olmadığını əvvəlcədən soruşun. İcmallarda bu qəbulların sayında iki üsul arasında fərq tapılmır, yəni rəqəmsal olması korreksiya lazım olmayacağı demək deyil.

Faylın saxlanılıb-saxlanılmaması

Rəqəmsal yolun ən konkret praktiki faydası təkrar istehsaldır. Dizayn faylının klinikada saxlanılıb-saxlanılmadığını və gələcəkdə yenidən hazırlatmaq istəsəniz hansı yolun izləniləcəyini yazılı şəkildə öyrənin.