Toronto protezi nədir, taxma dişdən və sirkonium körpüdən fərqi nədir?

Bu protez klinikalarda bir neçə adla tanınır: Toronto körpüsü, hibrid protez, metal-akril sabit tam ağız protezi. Təsvir olunan şey eynidir. İmplantların üzərinə əvvəlcə dayaqlar (abatmentlər) taxılır, onların üstünə çənəni başdan-başa keçən metal karkas oturur. Karkas ya tökmə yolu ilə hazırlanır, ya da kompüter dəstəkli frezləmə ilə titan blokdan işlənir. Üzərinə hazır akril dişlər düzülür, itirilmiş diş əti və sümüyün yerini tutan çəhrayı akril əlavə edilir. Pasiyent bu hissəni çıxara bilmir; vint dəlikləri kompozitlə bağlanır, lazım olduqda həkim vintləri açaraq protezi çıxarır. Təyinedici olan iki şey var: karkas metaldır, çeynəmə səthi akrildir.

Çıxan protezlə arasındakı fərq materialda deyil, dayağın haradan alınmasındadır. Klassik tam protez diş ətinə və damağa söykənir; Toronto protezi yükü implantlar vasitəsilə sümüyə ötürür, yuxarı çənədə damağı örtmür, aşağı çənədə tərpənmə problemini aradan qaldırır. Tam dişsiz pasiyentləri araşdıran sistematik icmalda implant dəstəkli protezlərin, sabit və ya çıxan olmasından asılı olmayaraq, klassik tam protezə nisbətən həyat keyfiyyətini nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdırdığı bildirilir. Həmin icmal güzəşti də yazır: sabit protezlər çeynəmə və dişləmə baxımından üstündür, amma baxımı daha mürəkkəbdir; çıxanlarda təmizlik asandır, aşınma daha problemlidir.

Sirkonium körpü ilə arasındakı fərq isə birbaşa materialdadır. Toronto protezinin çeynəmə səthi akrildir: aşına və sına bilər, bunun müqabilində təmir oluna bilir. Monolit sirkonium bütöv keramikadır; aşınması çox azdır, amma gövdəsi sınanda təmiri çətindir. Yeddi sistematik icmalı birləşdirən çətir icmalı bu fərqi rəqəmlə göstərir: örtüklü sirkonium karkaslarda örtük qatının çatlaması 15% ilə 35% arasında bildirilir, karkas sınıqları 5%-dən aşağı qalır, monolit sirkonium və vintlə bərkidilən karkaslar isə daha aşağı texniki ağırlaşma göstəricisi nümayiş etdirir.

Metal-akrilin öz müqayisəsi də aparılıb. Beş tədqiqatı toplayan sistematik icmal və meta-analizdə metal-akril ilə metal-keramika sabit tam ağız protezləri arasında implant itkisi və protez itkisi riski baxımından statistik əhəmiyyətli fərq tapılmır. Fərq başqa yerdədir: metal-akril qrupunda implant səviyyəsində periimplantit inkişaf etmə riski statistik əhəmiyyətli dərəcədə yüksək çıxır. Aradakı mütləq fərq 6,9 faiz bəndidir; yəni metal-keramikada yüz implantdan, deyək ki, beşində görülən mənzərə metal-akrildə təxminən on ikisində görülür. Bu rəqəm pasiyent üzrə deyil, implant üzrə sayılır. Periimplant mukozit, diş əti geriləməsi, aşınma və örtük qatının sınması da metal-akrildə daha tez-tez görünür. Bu nəticə beş tədqiqatın daxil edildiyi tək bir meta-analizdən gəlir və həmin tədqiqatlardan neçəsinin periimplantit hesablamasına daxil olduğu xülasədə yazılmır; üstəlik, randomizə olunmuş sınaqlardan deyil, müqayisəli tədqiqatların birləşdirilməsindən çıxır. İstiqamət bəllidir, dəqiqlik məhduddur.

Neçə implant sualında ədəbiyyat dörd ilə altı arasındakı fərqi ölçüb. Yuxarı çənəni araşdıran və 53 tədqiqatı əhatə edən sistematik icmal və meta-analizdə iki qrup arasında implant sağqalması, protez sağqalması, mexaniki və bioloji ağırlaşmalar baxımından statistik əhəmiyyətli fərq yoxdur. Yeganə statistik əhəmiyyətli fərq marginal sümük itkisindədir: dörd implantlı qrupda sümük itkisi daha yüksək çıxır. Həmin tədqiqat frezlənmiş karkasdan istifadənin və implantların ön-arxa istiqamətdə yayılmış olmasının altı implantlı qrupda daha yüksək implant sağqalması ilə əlaqəli olduğunu bildirir. Yəni say tək başına keyfiyyət ölçüsü deyil.

Vintlə bərkidilmənin ən konkret qarşılığı geri götürülə bilməsidir. Protez açıla bildiyi üçün altındakı səth təmizlənə bilir, boşalan vint bərkidilə bilir, sınan akril təmir oluna bilir və sement qalığının diş ətinin altında qalması kimi problem yaranmır. Çətir icmalı vintlə bərkidilən karkasların daha aşağı texniki ağırlaşma göstəricisi nümayiş etdirdiyini yazır. Bərkitmə növünü ümumi şəkildə müqayisə edən ədəbiyyat isə başqa istiqamətə baxır: 20 tədqiqatı və 8.989 implantı toplayan bir meta-analizdə marginal sümük itkisi, protez ağırlaşması və implant sağqalması, üçü də sementlə bərkidilən restavrasiyaların xeyrinə çıxır. İki tapıntını yan-yana qoymazdan əvvəl bunu bilmək lazımdır: həmin meta-analiz əsasən tam ağız protezlərindən deyil, tək taclardan və qısa körpülərdən qidalanır. Sümük itkisindəki fərq də 0,19 millimetrdir və müəlliflərin özləri bu qədər kiçik fərqin klinikada qarşılığı olmaya biləcəyini yazırlar. Toronto protezi tərifinə görə vintlə bərkidilir; ona birbaşa baxan icmallar bu seçimi dəstəkləyir. Bərkitmə növünün periimplantit riskini dəyişib-dəyişmədiyi məsələsində isə ədəbiyyatı nəzərdən keçirən tənqidi icmal nəticəni qeyri-müəyyən hesab edir.

Sağqalmanın ən ümumiləşmiş forması çətir icmalındadır: protez sağqalması 5–15 il arasında 89,5% ilə 96,8%, implant sağqalması 95,2% ilə 99,2%, vint boşalması 5% ilə 15%, periimplantit tezliyi 4% ilə 18%. Aralıqların bu qədər geniş olması təsadüfi deyil; icmalların müşahidə müddətləri və nəticə tərifləri bir-birindən fərqlidir. Əsas mənzərəni isə ağırlaşmaların zamanla necə toplandığına baxan icmal göstərir. Orta hesabla 9,5 il ağızda qalmış 281 sabit tam ağız protezində 653 ağırlaşma hadisəsi sayılıb; göstərici 100 restavrasiya ili üzrə 24,6%-dir. Heç bir ağırlaşma yaşamamış protezlərin payı beş ildə 29,3%, on ildə 8,6%-dir. Örtük qatının sınması beş ildə 33,3%, on ildə 66,6%; vintin sınması 10,4% və 20,8%; toxuma böyüməsi 13% və 26%; iki millimetrdən çox sümük itkisi 20,1% və 40,3%. Müəlliflərin vurğusu budur: bu hadisələr çox vaxt implantın və ya protezin itkisinə səbəb olmur, təmir və baxım yükü kimi geri qayıdır.

Təmizlik bu protez növündə ayrıca başlıqdır, çünki fırçanın çatmalı olduğu yer dişlərin arası deyil, protezin diş ətinə baxan alt səthidir. Protezlə diş əti arasında dişarası fırçanın və su axınının keçə biləcəyi aralıq qoyulmazsa, orada yığılan qat hər gün orada qalır. İmplant ətrafındakı toxumanı araşdıran tənqidi icmal protezin çıxış bucağının və xarici konturunun, həmçinin ağız baxımına çıxışın məhdudlaşdırılmasının periimplant mukozit və periimplantit mənzərəsində rol oynadığını, hətta xarici konturun düzəldilməsinin oturuşmuş mukozitin müalicəsinə təsirli əlavə olduğunu bildirir. Sabit tam ağız protezi daşıyan pasiyentlərlə aparılmış rəy tədqiqatında iştirakçıların 16%-i ağız baxımının həddindən artıq vaxt aldığını, 14%-i protezin həcminin narahat etdiyini deyir; həmin tədqiqatda məmnuniyyət buna baxmayaraq bütün dizaynlarda yüksək çıxır.

Bu protez bütöv bir çənə üçün müzakirə olunur. Aşağıdakı bölgü mövzunun kimə aid olduğunu, hansı hallarda başqa dizaynın önə keçdiyini göstərir.

Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi hazırlanma qaydasını göstərir. İmplantların nə vaxt yüklənəcəyi və addımların sayı klinikaya və protokola görə dəyişir.

1. 1

   Şaquli boşluğun və implant mövqelərinin planlaşdırılması

   Tomoqrafiya ilə sümüyün vəziyyəti, implantların hara daxil olacağı və protez üçün nə qədər hündürlük qalacağı birlikdə planlaşdırılır. İmplantların ön-arxa istiqamətdə yayılmış olması yuxarı çənə sabit protezlərini araşdıran meta-analizdə daha yüksək implant sağqalması ilə əlaqəli tapılan amillər sırasındadır.

2. 2

   İmplantların yerləşdirilməsi və dayaqların seçilməsi

   İmplantların üzərinə protezi daşıyacaq dayaqlar taxılır; arxa implantlar bucaq altında yerləşdirilibsə, bucaqlı dayaqlardan istifadə olunur. Vint dəliyinin dişin hansı səthindən çıxacağı bu addımda müəyyən edilir və görünüşə birbaşa təsir edir.

3. 3

   Ölçü və ya rəqəmsal skan və karkasın hazırlanması

   Dayaqların mövqeyi ölçü və ya ağızdaxili skan ilə qeydə alınır, karkas bu qeydə görə tökülür və ya frezlənir. Ağızda sınanarkən axtarılan şey passiv oturmadır: karkas heç bir vinti zorlamadan yerinə getməlidir, əks halda gərginlik vintlərə və akrilə ötürülür.

4. 4

   Diş düzülüşünün sınağı və çəhrayı toxumanın formalaşdırılması

   Dişlərin uzunluğu, orta xətt, dodaq dəstəyi və dişləmə ağızda sınanaraq tənzimlənir. Eyni sınaqda alt səthin forması qərarlaşdırılır: diş ətinə baxan səth fırçanın və suyun keçə biləcəyi aralıq qoyacaq şəkildə formalaşdırılır.

5. 5

   Vintlə bərkidilmə, təhvil və təqib

   Protez istehsalçının müəyyən etdiyi bərkitmə momenti ilə vintlənir, vint dəlikləri bağlanır, alt səth hamar qalacaq şəkildə cilalanır. Təhvilin ən vacib hissəsi hansı fırçanın haradan keçəcəyinin ağızda göstərilməsidir. İlk aylarda tork yoxlanılır, birinci ildə rentgenoloji sümük səviyyəsi qeydə alınır.

Qərar iki sualda cəmlənir: dayaq haradan alınacaq və çeynəmə səthi hansı materialdan olacaq.

Aşağıdakılar ədəbiyyatda ən çox sayılan başlıqlardır. Əksəriyyəti protezin itkisinə səbəb olmur; təmir qəbulu və baxım yükü kimi qarşımıza çıxır.

Bu protezdə nəticəni müəyyən edən dövr təhvildən sonra başlayır. Aşağıdakı ardıcıllıq gözlənilən gedişi və kontrol müayinələrinin nəyə baxdığını göstərir.

1. İlk həftələr

   Danışıq bir neçə gün ərzində qaydaya düşür, dil yeni həcmə alışır. Bu dövrdə əsas iş təmizlik vərdişinin formalaşmasıdır: alt səthdən dişarası fırçanın keçirilməsi və irriqatordan istifadə gündəlik qaydaya daxil olmalıdır.

2. Üçüncü ay ilə birinci il arası

   Vintlərin torku yoxlanılır, lazım gələrsə protez açılıb alt səthi təmizlənir, diş ətinin qanayıb-qanamadığına baxılır. Qanaxma təmizliyin çatmadığı nöqtənin olduğunun ən erkən əlamətidir. Birinci ildə rentgenoloji sümük səviyyəsi qeydə alınır; bu görüntü sonrakı illərin müqayisə xəttidir.

3. Beşinci il və sonrası

   Akrilin aşınması və dişləmə hündürlüyünün azalması bu dövrdə gündəmə gəlir; bəzi protezlərdə dişlərin və ya akril qatın yenilənməsi müzakirə olunur. Uzunmüddətli icmalda heç bir ağırlaşma yaşamamış protezlərin payı beş ildə 29,3%, on ildə 8,6%-dir. Bu, protezlərin əksəriyyətinin itirildiyi anlamına gəlmir; əksəriyyətinə ən azı bir dəfə müdaxilə edildiyi anlamına gəlir.

Burada rəqəm tapmayacaqsınız. İki təklifi müqayisə edərkən nəticəni həqiqətən dəyişən başlıqlar bunlardır:

Karkasın materialı və istehsal üsulu

Karkasın tökmə, yoxsa frezləmə ilə hazırlanması həm qiyməti, həm də nəticəni dəyişir. Frezlənmiş karkasdan istifadə yuxarı çənə sabit protezlərini araşdıran meta-analizdə daha yüksək implant sağqalması ilə əlaqəli tapılan amillər sırasındadır.

İmplantların sayı, mövqeyi və dayaqlar

Dörd ilə altı implant arasında sağqalma fərqi göstərilməsə də, marginal sümük itkisi dörd implantlı qrupda daha yüksək tapılır. Saydan əlavə, implantların ön-arxa istiqamətdə nə qədər yayıldığı da hesaba daxil olur.

Çeynəmə səthinin materialı

Akril, kompozit və keramika fərqli aşınma və sınma davranışı göstərir, təmir rahatlığı da fərqlidir. Hansı materialın təklif olunduğunu və yenilənmə lazım gələrsə hansı yolun izləniləcəyini yazılı şəkildə öyrənin.

Təqib və baxım maddələrinin daxil olub-olmadığı

Vintin dəyişdirilməsi, akrilin təmiri, protezin açılıb təmizlənməsi və kontrol qəbullarının həcmə daxil olub-olmadığını əvvəlcədən soruşun. Ağırlaşmaların illər ərzində toplanaraq artdığını göstərən məlumatlar bu maddənin niyə vacib olduğunu izah edir.