بازسازی کامل دهان چیست، برای چه کسانی انجام می‌شود و چگونه پیش می‌رود؟

در دهانی که یک دندان کم دارد پرسش ساده است: در آن جای خالی چه گذاشته شود؟ اگر بیشتر دندان‌ها از دست رفته، باقی‌مانده‌ها لق‌اند یا بریج‌ها، پرکردگی‌ها و روکش‌هایی که در طول سال‌ها ساخته شده یکی پس از دیگری مشکل ایجاد می‌کنند، پرسش تغییر می‌کند: این دهان در کل چگونه کار خواهد کرد؟ بازسازی کامل دهان پاسخ این پرسش دوم است. برنامه نه از یک دندان، بلکه از نحوه جفت شدن دو فک، ارتفاع صورت، حمایت لب و صداهای گفتار شروع می‌شود. وقتی جاهای خالی یکی‌یکی بسته شوند، هر کار تازه ناچار است با کار قبلی جور شود؛ در برنامه کل دهان اما جفت شدن دندان‌ها یک بار و از ابتدا طراحی می‌شود.

راه‌هایی که به این درمان می‌رسند متفاوت‌اند. شایع‌ترین آن‌ها بیماری لثه پیشرفته است: وقتی استخوانی که دندان‌ها را نگه می‌دارد در ناحیه وسیعی کم شود، دندان‌ها یکی‌یکی لق می‌شوند و از دست می‌روند. دومی فروپاشی درمان‌هایی است که در طول سال‌ها انباشته شده‌اند: پایه‌های بریجی که ریشه‌شان شکسته، درمان‌های ریشه که بارها تکرار شده، روکش‌هایی که زیرشان پوسیده است. سومی سایش پیشرفته دندان‌هاست: وقتی دندان‌ها با دندان‌قروچه، اسید یا سن کوتاه شوند، ارتفاع جفت شدن دندان‌ها ممکن است کم شود. چهارمی فک‌های بی‌دندانی است که مدت طولانی دندان مصنوعی متحرک در آن‌ها به کار رفته است. هر کدام که باشد، نقطه مشترک این است که مشکل در یک دندان نیست، در کل دهان است.

در فک بی‌دندان سه گزینه اصلی وجود دارد. NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا) دندان مصنوعی کامل را دندان متحرکی تعریف می‌کند که جای همه دندان‌های یک فک را می‌گیرد و روی لثه‌ها می‌نشیند و می‌نویسد که با کوچک شدن لثه و استخوان فک در گذر زمان، دندان مصنوعی ممکن است لق شود. گزینه دوم دندان مصنوعی متحرکی است که با دکمه به چند ایمپلنت گیر می‌کند. بیانیه اجماع مک‌گیل (McGill) در سال ۲۰۰۲، دندان مصنوعی متحرکی را که در فک پایین به دو ایمپلنت گیر می‌کند، استاندارد مراقبت انتخاب اول برای بیماران بی‌دندان پیشنهاد کرده بود. سومی بریج تمام‌قوسی است که به ایمپلنت‌ها پیچ یا ثابت می‌شود و بیمار نمی‌تواند آن را دربیاورد. انتخاب را وضعیت استخوان، فک مقابل، مهارت دستی، انتظار و بودجه با هم تعیین می‌کنند.

اینکه برای بریج ثابت چند ایمپلنت لازم است پرسشی رایج است و شواهد به عدد واحدی اشاره نمی‌کنند. مرور نظام‌مند ۲۰۱۸ تیم بین‌المللی ایمپلنتولوژی (ITI) ۹۳ مطالعه را بررسی کرده و میان بریج‌های ثابتی که در یک فک با کمتر از پنج ایمپلنت نگه داشته می‌شوند و آن‌هایی که با پنج ایمپلنت یا بیشتر نگه داشته می‌شوند، در پیگیری‌هایی بین ۱ تا ۱۵ سال، از نظر ماندگاری ایمپلنت و پروتز تفاوت معناداری نیافته است. پرتکرارترین اعداد گزارش‌شده در گروه ایمپلنت کم در فک بالا ۴ و در فک پایین ۳ و ۴، و در گروه ایمپلنت زیاد در فک بالا ۶ و در فک پایین ۵ بوده است. گزارش اجماع همان نشست می‌نویسد که تعدادهای مختلف ایمپلنت می‌توانند بریج‌های ثابت تمام‌قوس را نگه دارند. عدد درست برای شما را استخوان، فک و نیروی گاز گرفتن تعیین می‌کنند؛ این موضوع را در صفحه جداگانه‌ای به‌تفصیل توضیح داده‌ایم.

آنچه بیش از همه مدت را تعیین می‌کند زمان بارگذاری است، یعنی اینکه دندان‌ها کی روی ایمپلنت‌ها نصب شوند. مرور ۲۰۱۳ کاکرین (Cochrane) می‌نویسد که در روش کلاسیک ایمپلنت‌ها برای جوش خوردن با استخوان ۳ تا ۸ ماه بدون بار رها می‌شوند؛ همین مرور میان ایمپلنت‌هایی که در هفته اول بارگذاری شده‌اند و ایمپلنت‌هایی که به روش کلاسیک بارگذاری شده‌اند، در سال اول از نظر از دست رفتن پروتز یا ایمپلنت تفاوت قانع‌کننده‌ای نیافته است. مرور سال ۲۰۱۴ که بارگذاری با بریج ثابت را در بیماران بی‌دندان بررسی کرده هم یادآوری می‌کند که وقتی بیماران با دقت انتخاب شوند، بارگذاری فوری ماندگاری مشابه بارگذاری زودهنگام و کلاسیک می‌دهد و ماندگاری ایمپلنت در سال اول در هر سه روش بالای ۹۹ درصد برآورد شده است، اما عوامل مخدوش‌کننده بسیاری بر نتایج اثر می‌گذارند.

در روش کلاسیک این دوره انتظار تقویم را طولانی می‌کند. دندان‌ها کشیده می‌شوند، در صورت لزوم پیوند استخوان یا بالا بردن کف سینوس افزوده می‌شود، ایمپلنت‌ها کاشته می‌شوند و ماه‌ها برای جوش خوردن صبر می‌شود؛ در این مدت بیمار بیشتر وقت‌ها از دندان مصنوعی موقت استفاده می‌کند و سپس برای دندان‌های دائمی قالب‌ها و امتحان‌های تازه می‌آید. در برخی برنامه‌هایی که بارگذاری فوری در آن‌ها انجام می‌شود، در روزهای اول یک بریج ثابت موقت نصب و ماه‌ها بعد با بریج دائمی عوض می‌شود. در هر دو راه، نخستین دندان‌هایی که در دهان نصب می‌شوند دندان‌های نهایی نیستند و درمان در بیش از یک مرحله و یک سفر پخش می‌شود.

در پروتکل Implant72 ایمپلنت‌ها و دندان‌های ثابت نهایی در ۳ روز، یعنی ۷۲ ساعت، کامل می‌شوند. چون از ایمپلنت‌هایی استفاده می‌شود که به استخوان کورتیکال سخت در عمق فک گیر می‌کنند، در بیشتر موارد پیوند استخوان و ماه‌ها انتظار برای جوش خوردن از برنامه بیرون می‌ماند؛ برنامه‌ریزی، جراحی، امتحان‌ها و لابراتوار در همان سفر پشت سر هم انجام می‌شوند. دندان‌هایی که روز سوم نصب می‌شوند دندان‌های نهایی‌اند؛ ماه‌ها بعد برداشته نمی‌شوند تا بریج دیگری جایشان نصب شود و سفر دومی لازم نیست. این تقویم وقتی شرایط فراهم باشد پدید می‌آید: سی‌تی اسکن، سلامت عمومی و نشستن ایمپلنت‌ها با مقاومت مورد انتظار در استخوان حین جراحی، برنامه را تعیین می‌کنند.

هر راهی که انتخاب شود، بازسازی کامل دهان تعهدی به نگهداری است. مروری در سال ۲۰۱۲ که مطالعاتی را که بریج‌های ثابت روی ایمپلنت را در بیماران بی‌دندان دست‌کم ۵ سال دنبال کرده‌اند ترکیب کرده، نشان داده که عوارض با گذشت زمان و خستگی ماده پیوسته پدید می‌آیند: در پایان ۵ سال ۲۹٫۳ درصد و در پایان ۱۰ سال ۸٫۶ درصد بریج‌ها هیچ عارضه‌ای نداشتند. شایع‌ترین مشکلات شکستن یا ترک برداشتن ماده روکش، شکستن پیچ و تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت بود. نویسندگان تأکید می‌کنند که این رویدادها ممکن است به از دست رفتن ایمپلنت یا بریج نینجامند، اما ترمیم، نگهداری، زمان و هزینه می‌خواهند. این داده‌ها بریج‌هایی را هم در بر می‌گیرد که با مواد قدیمی ساخته شده‌اند؛ با این حال پیام روشن است: معاینه منظم و، اگر برنامه‌ریزی شده باشد، اقداماتی مانند نایت‌گارد بخشی از درمان‌اند.

فهرست اول وضعیت‌هایی را نشان می‌دهد که بازسازی کامل دهان معمولاً رویکرد درستی است و فهرست دوم وضعیت‌هایی را که ابتدا گام دیگری لازم است یا درمان کوچک‌تری ممکن است کافی باشد. تصمیم قطعی را سی‌تی اسکن و معاینه می‌گیرند.

ترتیب زیر چارچوب کلی است. در روش کلاسیک این گام‌ها در ماه‌ها پخش می‌شوند؛ در پروتکل Implant72 بخش از جراحی تا دندان‌های نهایی در همان سفر و در ۳ روز کامل می‌شود.

1. 1

   ارزیابی سلامت عمومی و داروها

   دیابت، بیماری قلبی، رقیق‌کننده‌های خون، داروهای پوکی استخوان، سابقه پرتودرمانی و سیگار پرسیده می‌شود. در صورت لزوم نظر پزشک مربوط خواسته می‌شود؛ این گام تعیین می‌کند که جراحی ایمن انجام‌شدنی است یا نه.

2. 2

   سی‌تی اسکن و معاینه دهان

   سی‌تی اسکن سه‌بعدی ارتفاع، پهنا و سختی استخوان و جای سینوس‌ها و عصب‌ها را نشان می‌دهد. معاینه لثه و رادیوگرافی آشکار می‌کنند کدام دندان‌ها را می‌توان حفظ کرد و کدام نجات‌نیافتنی‌اند.

3. 3

   برنامه‌ریزی جفت شدن دندان‌ها و ظاهر

   نحوه جفت شدن دو فک، ارتفاع جفت شدن، حمایت لب، اندازه دندان و خط لبخند تعیین می‌شود. در دندان‌های ساییده ممکن است لازم شود ارتفاع جفت شدن تغییر کند؛ در یک مرور، بیشتر دندان‌پزشکانی که در نظرسنجی شرکت کرده‌اند گزارش داده‌اند که مشاهده کرده‌اند بیماران به‌خوبی با ارتفاع تازه سازگار می‌شوند؛ مقالات هم سازگاری عضلات فک با این تغییر را تأیید می‌کنند.

4. 4

   تعیین گزینه

   میان دندان مصنوعی کامل، دندان مصنوعی متحرک روی ایمپلنت یا بریج ثابت روی ایمپلنت تصمیم گرفته می‌شود. در بریج ثابت تعداد و جای ایمپلنت‌ها بر اساس استخوان و نیروی گاز گرفتن برنامه‌ریزی می‌شود.

5. 5

   کشیدن دندان‌ها و جراحی

   دندان‌های نجات‌نیافتنی کشیده و ایمپلنت‌ها کاشته می‌شوند. در روش کلاسیک اگر پیوند استخوان یا بالا بردن کف سینوس لازم باشد، این‌ها به‌صورت مراحل جداگانه افزوده می‌شوند و منتظر التیام می‌مانند.

6. 6

   امتحان‌ها و تحویل دندان‌ها

   در روش کلاسیک پس از جوش خوردن، قالب، امتحان‌ها و دندان‌های دائمی می‌آیند؛ در این میان بیشتر وقت‌ها دندان مصنوعی موقتی هست. در پروتکل Implant72 امتحان‌ها و نصب دندان‌های ثابت نهایی در همان سفر ۳روزه انجام می‌شود و دندان‌هایی که روز سوم نصب می‌شوند دندان‌های نهایی‌اند.

7. 7

   معاینه‌ها و نگهداری

   لثه و استخوان به التیام ادامه می‌دهند؛ در معاینه‌ها ممکن است تنظیم‌های کوچکی در جفت شدن دندان‌ها انجام شود. در بلندمدت تمیز کردن منظم، کنترل اطراف ایمپلنت و در صورت لزوم نایت‌گارد بخشی از درمان‌اند.

گزینه‌های زیر پاسخ‌های مختلف به یک مسئله‌اند. هر کدام مزایا و معایبی دارد؛ گزینه درست را استخوان، وضعیت سلامت و انتظار شما با هم تعیین می‌کنند.

موارد زیر خطاهایی‌اند که در بازسازی کامل دهان زیاد دیده می‌شوند و بهای آن‌ها. نشان می‌دهند به هر کلینیکی که بروید چه پرسش‌هایی باید بپرسید.

بهبودی بسته به روش انتخاب‌شده تغییر می‌کند. روند زیر چارچوبی کلی برای بریج ثابت روی ایمپلنت است؛ برنامه پیگیری‌ای که دندان‌پزشکتان می‌دهد مقدم است.

1. روزهای اول

   تورم، خونریزی خفیف و حساسیت عادی است. کمپرس سرد، غذای نرم و داروهای داده‌شده قواعد اصلی این دوره‌اند.

2. هفته‌های اول

   زبان، لب‌ها و گونه‌ها به دندان‌های تازه عادت می‌کنند؛ ممکن است تغییر کوتاه‌مدتی در حرف زدن پیش بیاید. جویدن کم‌کم به حالت عادی برمی‌گردد.

3. ماه‌های اول

   لثه و استخوان اطراف ایمپلنت به التیام ادامه می‌دهند. در معاینه‌ها جفت شدن دندان‌ها ارزیابی و در صورت لزوم تنظیم‌های کوچکی انجام می‌شود.

4. بلندمدت

   تمیز کردن حرفه‌ای منظم و کنترل اطراف ایمپلنت ادامه دارد. مرورها نشان می‌دهند مشکلات پیچ و روکش ممکن است در طول سال‌ها پدید آیند؛ مشکلی که زود دیده شود با یک ترمیم کوچک حل‌شدنی است.

در این‌جا عددی نمی‌دهیم، چون بازسازی کامل دهان یک بسته نیست، برنامه‌ای است که برای هر فرد ساخته می‌شود. اقلامی که دامنه و هزینه را تعیین می‌کنند:

یک فک یا دو فک

انجام هم‌زمان دو فک دامنه کار، مواد و لابراتوار را بزرگ‌تر می‌کند.

روش انتخاب‌شده

دامنه کار میان دندان مصنوعی کامل، دندان مصنوعی متحرک روی ایمپلنت و بریج ثابت روی ایمپلنت به‌طور آشکاری متفاوت است.

وضعیت استخوان و جراحی اضافه

در روش کلاسیک اگر پیوند استخوان یا بالا بردن کف سینوس لازم باشد، کار اضافه و دوره انتظار افزوده می‌شود.

تعداد مراحل و سفرها

در برنامه‌هایی که دندان‌های موقت ماه‌ها بعد با دندان‌های دائمی عوض می‌شوند، نوبت‌ها و سفرهای اضافه به هزینه افزوده می‌شوند.

ماده و نگهداری

ماده بریج، نایت‌گارد و نوبت‌های نگهداری بلندمدت بخشی از هزینه کل‌اند.