ایمپلنت مینی چیست، برای چه کسی مناسب است و محدودیت‌هایش چیست؟

ایمپلنت‌ها بر اساس قطرشان دسته‌بندی می‌شوند. فراتحلیلی که ایمپلنت‌های باریک را بررسی کرده و در Clinical Oral Implants Research منتشر شده، سه گروه تعریف می‌کند: آن‌هایی که قطرشان کمتر از ۳ میلی‌متر است «ایمپلنت مینی»، گروه دوم بین ۳ و ۳٫۲۵ میلی‌متر و گروه سوم بین ۳٫۳ و ۳٫۵ میلی‌متر. یعنی هر چیزی که در کلینیک «ایمپلنت نازک» یا «ایمپلنت باریک» نامیده می‌شود ایمپلنت مینی نیست. این تمایز مهم است، چون نتایج بسته به گروه تغییر می‌کند: در همان فراتحلیل ایمپلنت‌های باریک ۳ میلی‌متر و بیشتر ماندگاری مشابه ایمپلنت استاندارد نشان داده‌اند، در حالی که ایمپلنت‌های مینی به‌طور معناداری نتیجه بدتری داشته‌اند.

به زبان عدد: در همان مطالعه میانگین ماندگاری در ایمپلنت‌های مینی ۹۴٫۷٪، در گروه دوم ۹۷٫۳٪ و در گروه سوم ۹۷٫۷٪ است. در محاسبه‌ای که ایمپلنت‌های مینی را با ایمپلنت‌های با قطر استاندارد مقایسه می‌کند، نسبت شانس شکست حدود ۴٫۵ به دست می‌آید، اما فاصله اطمینان بسیار پهن است (بین ۱٫۵ و ۱۳٫۷). نویسندگان دو قید اضافه می‌کنند: خطر سوگیری در مقالات واردشده بالاست و داده بلندمدت کم است. این عدد را نباید این‌طور خواند که «یک‌پنجم ایمپلنت‌های مینی می‌افتند»؛ آنچه باید خوانده شود این است که ایمپلنت مینی همان حاشیه اطمینان ایمپلنت استاندارد را ندارد.

تفاوت طراحی هم به اندازه قطر تعیین‌کننده است. ایمپلنت استاندارد بیشتر وقت‌ها دوتکه است: بدنه‌ای که در استخوان می‌رود و قطعه اتصالی که رویش پیچ می‌شود. ایمپلنت‌های مینی اما اغلب یک‌تکه ساخته می‌شوند؛ سری که در دهان می‌ماند خودش مستقیماً نگهدارنده است و اغلب به شکل یک گوی کوچک. حلقه لاستیکی یا فلزی که درون دندان مصنوعی کار گذاشته شده روی این گوی می‌نشیند و دندان مصنوعی سر جایش قرار می‌گیرد. این سادگی مزیت است، اما بهایی دارد: اگر ایمپلنت با زاویه نادرست کاشته شود، اصلاح آن بعداً با یک قطعه واسط ممکن نیست و اگر نگهدارنده ساییده شود، نگهدارنده خود ایمپلنت است.

حوزه اصلی کاربرد ایمپلنت مینی دندان مصنوعی متحرک فک پایین است. دندان مصنوعی پایین از سطح وسیع سقف دهان که دندان مصنوعی بالا به آن تکیه می‌کند بی‌بهره است و با حرکات زبان، گونه و لب پیوسته جابه‌جا می‌شود. بیانیه اجماع مک‌گیل (McGill) که در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، دندان مصنوعی فک پایین را که با دو ایمپلنت نگه داشته می‌شود، استاندارد انتخاب اول برای بیماران بی‌دندان تعریف کرد. ایمپلنت مینی مثل نسخه‌ای از همین ایده عمل می‌کند که با استخوان باریک تطبیق داده شده است: به‌جای یک ایمپلنت ضخیم، چند ایمپلنت نازک. در مروری که نگه داشتن دندان مصنوعی پایین با ایمپلنت‌های مینی را بررسی کرده، برای بیشتر بیماران چهار ایمپلنت گذاشته شده است.

در فک پایین نتایج خوب است. در مرور نظام‌مندی که ۱۷ مطالعه، ۴۷۵ بیمار و ۱٬۷۱۵ ایمپلنت مینی را گردآوری کرده، ماندگاری کلی ۹۵٫۶۳٪ است؛ مدت پیگیری بین ۶ و ۸۴ ماه و به‌طور میانگین حدود ۲۸ ماه بوده است. در بیشتر مطالعات ایمپلنت‌ها بدون باز کردن لثه کاشته شده‌اند. نویسندگان ایمپلنت مینی را برای نگه داشتن دندان مصنوعی پایین در کوتاه‌مدت و میان‌مدت گزینه معقولی می‌دانند. عبارت «کوتاه‌مدت و میان‌مدت» در این‌جا تزئینی نیست: میانگین پیگیری کمتر از دو سال و نیم است.

در فک بالا تصویر متفاوت است. در مروری که ۲۴ مطالعه و ۲٬۴۹۴ ایمپلنت مینی را بررسی کرده، شکست در فک بالا ۳۱٫۷۱٪ و در فک پایین ۴٫۸۹٪ به دست آمده است. در مرور دیگری که فقط به فک بالا پرداخته، با میانگین پیگیری ۱٫۷۹ سال، ماندگاری ۷۷٫۱٪ است. در مطالعه چندمرکزی پنج‌ساله‌ای که در فک بالا با ایمپلنت‌های مینی ۲٫۴ میلی‌متری انجام شد، شکست تجمعی در پایان پنج سال ۲۳٫۲٪ بود؛ بخش مهمی از این از دست رفتن‌ها در ماه‌های اول رخ داد، وقتی ایمپلنت‌ها هنوز کاملاً به دندان مصنوعی متصل نشده بودند. در همان مطالعه امتیاز کیفیت زندگی بیماران با این حال به‌طور محسوسی بهتر شد. یعنی در فک بالا ایمپلنت مینی می‌تواند زندگی بیمار را آسان‌تر کند، اما باید از ابتدا حساب کرد که، همان‌طور که در این مطالعه پنج‌ساله دیده شد، ممکن است یک‌پنجم تا یک‌چهارم ایمپلنت‌ها از دست بروند.

داده بلندمدت کم است، اما صفر نیست. مروری که در سال ۲۰۱۳ کاربرد ایمپلنت‌های مینی را برای پروتز دائمی بررسی کرده بود، نوشته بود که تقریباً همه از دست رفتن‌ها در سال اول رخ می‌دهد و شواهدی برای ماندگاری بلندمدت وجود ندارد. در سال‌های بعد پیگیری‌های طولانی‌تری منتشر شد: در مطالعه گذشته‌نگری که ۸۳ بیمار و ۳۳۴ ایمپلنت مینی را در فک پایین و بالا دنبال کرد، ماندگاری تجمعی ۱۵ساله ۸۶٫۳٪ و ماندگاری پروتز ۹۵٫۴۵٪ بود. این مطالعه‌ای تک‌مرکزی و گذشته‌نگر است؛ جهت را نشان می‌دهد، قطعیت نمی‌دهد.

نکته‌ای که اغلب اشتباه گرفته می‌شود: در ارتودنسی هم پیچ‌های کوچکی به کار می‌رود که «ایمپلنت مینی» یا «پیچ مینی» نامیده می‌شوند. این‌ها ایمپلنت نگهدارنده دندان نیستند؛ در طول درمان ارتودنسی به‌عنوان تکیه‌گاه موقت برای کشیدن دندان‌ها گذاشته و پس از پایان درمان برداشته می‌شوند. همه آنچه در ادامه می‌آید درباره ایمپلنت‌های مینی‌ای است که برای نگه داشتن دندان یا دندان مصنوعی گذاشته می‌شوند.

نمی‌توان گفت ایمپلنت مینی به‌خودی‌خود خوب یا بد است؛ آنچه نتیجه را تعیین می‌کند این است که در کدام فک، به چه تعداد و برای کدام پروتز به کار رود. تقسیم‌بندی زیر بر پایه تصویری است که در مرورها برجسته است.

ترتیب زیر روند کلی نگه داشتن دندان مصنوعی متحرک فک پایین با ایمپلنت مینی است. زمان بارگذاری و تعداد ایمپلنت بسته به کلینیک و استخوان تغییر می‌کند.

1. 1

   ارزیابی دندان مصنوعی و استخوان

   ابتدا جفت بودن دندان مصنوعی فعلی بررسی می‌شود: دندان مصنوعی‌ای که دندان‌هایش ساییده و لبه‌هایش کوتاه شده، حتی اگر زیرش ایمپلنت گذاشته شود درست کار نمی‌کند. ارتفاع و پهنای استخوان با سی‌تی اسکن اندازه‌گیری می‌شود؛ طول ایمپلنت مینی هم مهم است، چون بدنه نازک ناچار است گیر خود را از طولش بگیرد.

2. 2

   تعیین تعداد و جای ایمپلنت‌ها

   در فک پایین بیشتر وقت‌ها چهار ایمپلنت مینی به کار می‌رود؛ مرور برای فک پایین دست‌کم چهار و برای فک بالا دست‌کم شش ایمپلنت توصیه می‌کند. موازی بودن ایمپلنت‌ها با یکدیگر مهم است، چون در طراحی یک‌تکه اختلاف زاویه را نمی‌توان بعداً اصلاح کرد.

3. 3

   کاشت، بیشتر وقت‌ها بدون باز کردن لثه

   در بیشتر مطالعات ایمپلنت‌های مینی از سوراخ کوچکی در لثه و بدون برش کاشته شده‌اند. این می‌تواند ناراحتی پس از جراحی را کم کند؛ اما چون استخوان مستقیماً دیده نمی‌شود، دقت برنامه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چرخاندن ایمپلنت با نیروی بیش از حد در استخوان سخت می‌تواند به شکستن نوک آن بینجامد.

4. 4

   بارگذاری فوری یا با انتظار

   در برخی مطالعات دندان مصنوعی همان روز به نگهدارنده‌ها وصل شده و در برخی منتظر جوش خوردن ایمپلنت‌ها با استخوان مانده‌اند. مرورها می‌نویسند که مطالعات از نظر شیوه بارگذاری تفاوت زیادی با هم دارند. در مطالعه پنج‌ساله فک بالا، در دوره اول دندان مصنوعی با یک لایه نرم پشتیبانی شد و اتصال دائمی در ماه ششم انجام گرفت.

5. 5

   کار گذاشتن حلقه‌های نگهدارنده در دندان مصنوعی

   در سطح داخلی دندان مصنوعی، طوری که درست روی ایمپلنت‌ها قرار بگیرند، جایگاه‌های نگهدارنده کار گذاشته می‌شود. حلقه‌ها با گذشت زمان ساییده و تعویض می‌شوند؛ این خرابی نیست، بخشی از نگهداری سیستم است.

6. 6

   معاینه‌های دوره‌ای و ریلاین

   لثه و استخوان زیر دندان مصنوعی با گذشت زمان تغییر می‌کند؛ اگر زیر دندان مصنوعی خالی بماند، بار روی ایمپلنت‌ها می‌افتد. در مطالعه‌ای که در مطب انجام شد، ۱۶٪ دندان‌های مصنوعی بارها ریلاین (بازپوشانی سطح داخلی) شدند. به همین دلیل معاینه منظم بخشی از سیستم است.

هنگام سنجیدن ایمپلنت مینی، آنچه باید مقایسه شود «ایمپلنت آری یا نه» نیست؛ این است که کدام دندان مصنوعی با چه تعداد و چه ضخامتی از ایمپلنت نگه داشته شود.

مشکلات ایمپلنت مینی بیشتر در سال اول و در فک بالا متمرکز است. بار نگهداری سمت دندان مصنوعی هم باید به حساب بیاید.

در کاشتی که بدون باز کردن لثه انجام می‌شود، بهبودی بیشتر وقت‌ها کوتاه است؛ دوره‌ای که واقعاً دقت می‌خواهد ماه‌های اولی است که ایمپلنت‌ها با استخوان جوش می‌خورند.

1. روزهای اول

   درد خفیف و حساسیت قابل انتظار است. اگر دندان مصنوعی همان روز وصل شده باشد، باید روزهای اول با غذاهای نرم شروع کرد و دندان مصنوعی را در مدتی که دندان‌پزشک گفته بیرون نیاورد یا همان‌طور که گفته شده بیرون آورد. این دستور بسته به شیوه بارگذاری تغییر می‌کند.

2. سه ماه اول

   دوره‌ای که از دست رفتن ایمپلنت بیش از همه دیده می‌شود. تکان خوردن دندان مصنوعی روی یک ایمپلنت، دردی که اطراف یک ایمپلنت بیشتر می‌شود یا خونریزی در این دوره حتماً معاینه می‌خواهد.

3. سال اول

   در معاینه‌ها لثه اطراف ایمپلنت، نشستن دندان مصنوعی و وضعیت حلقه‌های نگهدارنده ارزیابی می‌شود. در ایمپلنت‌های مینی‌ای که از یک سال گذشته‌اند، از دست رفتن به‌طور محسوسی کم می‌شود.

4. سال‌های بعد

   حلقه‌ها همان‌طور که ساییده می‌شوند تعویض می‌شوند و دندان مصنوعی هر وقت لازم باشد ریلاین می‌شود. وقتی زیر دندان مصنوعی خالی شود، بار روی ایمپلنت‌ها می‌افتد؛ به تعویق انداختن ریلاین برای ایمپلنت‌های نازک پرخطرتر از ایمپلنت‌های ضخیم است.

در این‌جا عددی پیدا نمی‌کنید. هنگام مقایسه دو پیشنهاد، این‌ها سرفصل‌هایی است که باید به آن‌ها نگاه کرد:

تعداد ایمپلنت و فک

در فک پایین بیشتر وقت‌ها چهار و در فک بالا دست‌کم شش ایمپلنت مینی مطرح می‌شود. در پیشنهاد فک بالا باید کتبی نوشته شود که احتمال از دست رفتن ایمپلنت و کاشت دوباره چگونه پوشش داده می‌شود.

دندان مصنوعی: فعلی یا تازه

کار گذاشتن نگهدارنده درون دندان مصنوعی فعلی و ساختن دندان مصنوعی تازه دو کار متفاوت‌اند. اگر دندان مصنوعی جفت نباشد، نگاه کردن فقط به قیمت ایمپلنت گمراه‌کننده است.

اندازه و سیستم ایمپلنت

بپرسید قطر کمتر از ۳ میلی‌متر است یا بیشتر و از کدام سیستم استفاده می‌شود. حتی در مطالعه بلندمدت میان دو برند متفاوت ایمپلنت مینی در تحلیل استخوان و عوارض تفاوت دیده شده است.

اقلام نگهداری

اینکه تعویض حلقه، ریلاین و ترمیم دندان مصنوعی چگونه محاسبه می‌شود باید از ابتدا گفته شود. در دندان‌های مصنوعی متکی بر ایمپلنت مینی این‌ها کارهای نادری نیستند، کارهای مورد انتظارند.