نفس کشیدن از دهان: چرا پیش می‌آید و با دندان‌ها و لثه چه می‌کند؟

بینی هوا را گرم، مرطوب و صاف می‌کند؛ دهان نمی‌تواند این کار را بکند. Cleveland Clinic نفس کشیدن از دهان را گرفتن مکرر هوا از دهان به‌جای بینی تعریف می‌کند و بیان می‌کند که بیشتر افراد این کار را می‌کنند چون نمی‌توانند از بینی هوای کافی بگیرند. در یک سرماخوردگی کوتاه همه از دهان نفس می‌کشند؛ مشکل وقتی است که این کار به عادتی تبدیل شود که هم در روز و هم در شب ادامه دارد. Cleveland Clinic می‌نویسد که این موضوع برای بزرگسالان معمولاً مشکل جدی سلامت نیست، اما ممکن است بر رشد کودکان اثر بگذارد.

علت‌ها بیشتر وقت‌ها در بینی‌اند. Cleveland Clinic انحراف دیواره میانی بینی (انحراف سپتوم)، بزرگ شدن چین‌های درون بینی (شاخک‌ها)، بزرگی آدنوئید یا لوزه، گرفتگی بینی، پولیپ بینی و آپنه خواب را می‌شمارد. رینیت آلرژیک هم علت شایعی است. NHS می‌نویسد که آدنوئید معمولاً حدود ۴ سالگی شروع به کوچک شدن می‌کند و در اوایل بزرگسالی از بین می‌رود؛ به همین دلیل در کودکان شایع‌ترین علت آدنوئید است و در بزرگسالان ساختار بینی و آلرژی.

نشانه‌ها بیشتر وقت‌ها نه از خود نفس کشیدن از دهان، بلکه از پیامدهای آن شناخته می‌شوند. Cleveland Clinic در بزرگسالان بوی بد دهان، ریزش آب دهان در خواب، خشکی دهان، خستگی، گرفتگی صدا و خروپف را می‌شمارد. NHS هم نفس کشیدن از دهان در شب را در میان علت‌های اصلی خشکی دهان نشان می‌دهد و می‌نویسد که این کار وقتی بینی گرفته است یا با دهان باز خوابیده می‌شود رخ می‌دهد. اگر صبح‌ها با دهان خشک بیدار می‌شوید و گلویتان خشک شده است، این شایع‌ترین نشانه باز ماندن دهانتان در شب است.

نفس کشیدن از دهان اثری قابل اندازه‌گیری در داخل دهان دارد. در مطالعه‌ای در نیوزیلند با ۱۰ داوطلب سالم، حسگری که در سمت کامی دندان‌های جلویی بالا قرار داده شد نشان داد که pH داخل دهان در خواب عادی به‌طور میانگین ۷٫۰ و در خوابی که با گیره بینی به نفس کشیدن از دهان وادار شدند ۶٫۶ بود و افت مدت طولانی‌تری ادامه یافت. بزاق اسیدها را خنثی می‌کند، مینا را ترمیم می‌کند و باکتری‌ها را پاک می‌کند؛ وقتی دهان خشک شود، این محافظت ضعیف می‌شود. پژوهشگران بیان می‌کنند که این ممکن است در پوسیدگی و سایش اسیدی نقش داشته باشد؛ مطالعه کوچک بود و نتیجه را روی دندان مستقیماً اندازه نگرفت.

اثر آن بر لثه بیش از همه در کودکان و نوجوانان بررسی شده است. در مرور نظام‌مند سال ۲۰۲۵ که ۱۱ مطالعه مقطعی را بررسی کرد، در کودکان و نوجوانانی که از دهان نفس می‌کشیدند، خونریزی لثه، تجمع پلاک و تغییرهای لثه شایع‌تر بود؛ اما ارتباط با پوسیدگی فقط در ضایعه‌های مرحله آغازین و پیشرفته دیده شد و شواهد محدود است. این مطالعه‌ها مشاهده‌ای‌اند؛ به‌طور قطعی نشان نمی‌دهند که نفس کشیدن از دهان باعث این‌ها می‌شود، اما در یک جهت اشاره می‌کنند. در یک مطالعه بالینی کوچک در بزرگسالان با ۴۰ نفر که از دهان نفس می‌کشیدند و بیماری لثه داشتند، وقتی به درمان لثه بزاق مصنوعی‌ای که روی دندان‌های جلو زده می‌شد افزوده شد، بهبود بیشتری در التهاب و خونریزی لثه دیده شد.

وضعیتی که در مطب زیاد دیده می‌شود: در کسانی که از دهان نفس می‌کشند، التهاب بیشتر وقت‌ها در لثه دندان‌های جلو، در ناحیه‌ای که لب‌ها آن را نمی‌پوشانند، متمرکز می‌شود. اگر با وجود مسواک زدن خوب، لثه دندان‌های جلو قرمز و متورم باشد، یکی از نخستین پرسش‌های دندان‌پزشک این است که آیا دهان شب‌ها باز می‌ماند. به همین دلیل اگر فقط درمان لثه انجام شود و راه تنفس بررسی نشود، التهاب ممکن است برگردد. شواهد مطالعه‌های گسترده برای این مشاهده محدود است؛ اما منطقِ پرسیدن درباره بینی و خواب در کنار درمان لثه همین است.

در کودکان نفس کشیدن از دهان اهمیت جداگانه‌ای دارد. Cleveland Clinic می‌نویسد که در کودکانی که از دهان نفس می‌کشند ممکن است تغییرهای شکل صورت مانند باریک بودن صورت، عقب ماندن چانه و نامرتب بودن دندان‌ها، مشکلات رشد و مشکلات رفتاری دیده شود. مشکلات رفتاری را به خواب نسبت می‌دهد: به گفته برخی متخصصان در این کودکان آپنه خواب یا مشکلات دیگر خواب پیدا می‌شود و کم‌خوابی ممکن است بی‌قراری و رفتارهایی شبیه کم‌توجهی ایجاد کند. مرور نظام‌مند سال ۲۰۲۶ که ۱۳ مطالعه را بررسی کرد هم گزارش می‌کند که بیشتر مطالعه‌ها در کودکان ارتباط معناداری میان نفس کشیدن از دهان و شدت آپنه خواب یافته‌اند، اما چون روش‌های تشخیص متفاوت بوده‌اند، نتایج ممکن است ناهمسو باشند. اما مروری که ارتباط رینیت آلرژیک و نامرتبی دندان‌ها را بررسی کرده، در عین توصیه به تشخیص زودهنگام و درمان گرفتگی بینی، تأکید می‌کند که داده‌های موجود برای برقراری رابطه علت و معلولی کافی نیست.

برای کسانی که دندان مصنوعی یا ایمپلنت دارند، موضوع از راه خشکی دهان اهمیت پیدا می‌کند. در مرور نظام‌مندی که نه مطالعه را بررسی کرد، شش مطالعه نشان دادند که خشکی دهان بر صحبت کردن، جویدن و نگه‌داشته شدن دندان مصنوعی متحرک اثر منفی دارد. NHS در دهان خشک توصیه می‌کند با دندان مصنوعی نخوابید. مطالعه‌هایی که اثر نفس کشیدن از دهان را بر دندان‌های روی ایمپلنت مستقیماً بررسی کنند کم‌اند؛ اما در دهان خشک پلاک آسان‌تر جمع می‌شود و سلامت لثه اطراف ایمپلنت به کنترل پلاک بستگی دارد. اگر ایمپلنت یا درمان کل دهان برنامه‌ریزی می‌شود، گفتن خروپف، با دهان باز خوابیدن و گرفتگی بینی به تیم درمان باعث می‌شود برنامه مراقبت بر این پایه ریخته شود.

فهرست اول وضعیتی را شرح می‌دهد که علتی گذرا یا ساده را به ذهن می‌آورد و فهرست دوم وضعیتی را که مراجعه به پزشک را لازم می‌کند.

ترتیب زیر از بررسی‌هایی که در خانه می‌توانید انجام دهید به سوی ارزیابی پزشک پیش می‌رود.

1. 1

   آزمون بستن لب‌ها

   دهانتان را ببندید و یک دقیقه فقط از بینی آرام نفس بکشید. اگر سختتان است و پس از مدت کوتاهی نیاز به باز کردن دهان دارید، راه بینی به اندازه کافی باز نیست. Cleveland Clinic می‌نویسد که پزشکان در معاینه بررسی می‌کنند که آیا با دهان بسته می‌توانید نفس بکشید یا نه.

2. 2

   آزمون آینه و آب

   Cleveland Clinic دو آزمون ساده معاینه را شرح می‌دهد: بخار گرفتن آینه‌ای که زیر بینی نگه داشته می‌شود نشان می‌دهد که از بینی نفس کشیده می‌شود؛ نگه داشتن آب در دهان هم شما را به نفس کشیدن از بینی وادار می‌کند. یک سوراخ بینی را ببندید و با دیگری امتحان کنید؛ تفاوت میان دو طرف را یادداشت کنید.

3. 3

   مشاهده شبانه

   از کسی که کنارتان می‌خوابد بپرسید آیا دهانتان باز است، خروپف می‌کنید و نفستان قطع می‌شود یا نه. NHS می‌نویسد که پی بردن به آپنه خواب ممکن است دشوار باشد و اینکه کسی شما را هنگام خواب زیر نظر بگیرد ممکن است کمک کند. در کودکان گرفتن ویدئوی چنددقیقه‌ای هنگام خواب چیزهای زیادی به پزشک می‌گوید.

4. 4

   پزشک خانواده یا پزشک کودکان

   آلرژی، گرفتگی بینی و نشانه‌های خواب ارزیابی می‌شوند. اگر خروپف و قطع تنفس هست، ممکن است به آزمون خواب ارجاع داده شود؛ اینکه آزمون در خانه انجام شود یا در آزمایشگاه خواب را پزشکی که شما را ارجاع می‌دهد تعیین می‌کند.

5. 5

   معاینه گوش و حلق و بینی

   دیواره بینی، چین‌های درون بینی، پولیپ، آدنوئید و لوزه‌ها بررسی می‌شوند. در صورت نیاز با آندوسکوپ به بخش عقبی بینی نگاه می‌شود. درمان بر پایه این معاینه برنامه‌ریزی می‌شود.

6. 6

   دندان‌پزشک و در صورت نیاز ارتودنتیست

   دندان‌پزشک التهاب لثه، پلاک، پوسیدگی و ردهای خشکی دهان را ارزیابی می‌کند. در کودکان از نظر فک و ردیف دندان‌ها ارزیابی ارتودنسی درخواست می‌شود؛ یافته‌هایی مانند باریکی فک بالا همراه با متخصص گوش و حلق و بینی بررسی می‌شوند.

Cleveland Clinic می‌نویسد که درمان، درمان وضعیتی است که نفس کشیدن از بینی را دشوار می‌کند. گزینه‌ها بسته به علت فرق می‌کنند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی هستند که در این موضوع زیاد دیده می‌شوند، همراه با پیامدهایشان.

اینکه در چه مدتی بهتر شود به علت بستگی دارد. ترتیب زیر چارچوبی کلی است؛ برنامه پزشکی که شما را پیگیری می‌کند در اولویت است.

1. وقتی بینی باز شود

   وقتی آلرژی یا عفونت درمان شود، دهان بیشتر وقت‌ها خودبه‌خود بسته می‌شود؛ خشکی صبحگاهی و بوی بد دهان کم می‌شود.

2. پس از جراحی

   NHS می‌نویسد که پس از جراحی آدنوئید بهبود معمولاً حدود یک هفته طول می‌کشد و در این دوره ممکن است گرفتگی بینی و بوی بد دهان باشد.

3. اگر عادت ادامه یابد

   اگر با وجود باز شدن بینی دهان باز می‌ماند، تمرین‌های بستن لب و وضعیت زبان (درمان عضلات دهان و صورت) ممکن است مطرح شود. NHS تمرین‌های عضلات دهان و صورت را در میان درمان‌هایی می‌شمارد که در آپنه خواب به کار می‌روند.

4. برای لثه

   پس از بهتر شدن راه تنفس، نتیجه درمان لثه ماندگارتر می‌شود. دندان‌پزشک فاصله معاینه‌ها را بر پایه سیر التهاب تعیین می‌کند.

رقم واحدی نمی‌دهیم، چون علت نفس کشیدن از دهان از آلرژی‌ای ساده تا مشکلی ساختاری که جراحی لازم دارد گسترده است. مواردی که تعیین‌کننده‌اند:

بررسی علت

اینکه معاینه گوش و حلق و بینی، آندوسکوپی، آزمون‌های آلرژی یا آزمون خواب لازم باشد یا نه.

نوع درمان

درمان دارویی، جراحی، CPAP یا وسیله داخل دهانی دامنه متفاوتی دارند.

پیامدها در دهان

نیاز به درمان لثه، درمان پوسیدگی یا در کودکان درمان ارتودنسی.