زیر بریج پوسیده شده یا بریج لق شده است: چه باید کرد؟

بریج این‌طور ساخته می‌شود که روی دندان‌های دو طرف فضای خالی (دندان‌های پایه) روکش گذاشته می‌شود و این روکش‌ها با بدنه‌ای که فضای میانی را پر می‌کند به هم وصل می‌شوند. چیزی که روکش را روی دندان ثابت نگه می‌دارد لایه‌ای از سمان است؛ این لایه مثل پوشش نازکی عمل می‌کند که لبه‌ی بین روکش و دندان را در برابر باکتری‌ها می‌بندد. در طول سال‌ها نیروی جویدن، تغییرات دما و مسواک زدن می‌تواند باعث شود این سمان به‌آرامی از لبه‌ها حل شود.

وقتی سمان از لبه حل می‌شود، شکافی میکروسکوپی باز می‌شود و باکتری‌ها از این شکاف به داخل دندان نفوذ می‌کنند. نتیجه، پوسیدگی‌ای زیر روکش است که با چشم دیده نمی‌شود؛ در دندان‌پزشکی به این وضعیت پوسیدگی زیر روکش یا پوسیدگی ثانویه می‌گویند. این پوسیدگی از بیرون قابل تشخیص نیست، چون روکش رویش را پوشانده است؛ ابتدا با مزه‌ی بد یا بوی خفیف، سپس با قرمزی لثه و در نهایت با لق شدن بریج یا درد خودش را نشان می‌دهد.

در بریجی که لق شده، سه وضعیت متفاوت ممکن است وجود داشته باشد و معنای هر سه جداست. اول، فقط حل شدن سمان: خود دندان پایه سالم است و مشکل تنها در لایه‌ی چسباننده است. دوم، از دست رفتن ساختار دندان پایه بر اثر پوسیدگی یا شکستگی: در این حالت دندان دیگر آن‌قدر محکم نیست که بریج را نگه دارد. سوم، کم شدن استخوانی که دندان پایه را نگه می‌دارد بر اثر بیماری لثه: در این حالت ممکن است خود دندان هم لق باشد و بریج فقط این را آشکارتر می‌کند. جدا کردن این سه از هم نیازمند برداشتن بریج و عکس رادیولوژی است؛ با نگاه از بیرون نمی‌توان گفت.

زیر بدنه‌ی بریج وضعیت دیگری هم دیده می‌شود: بوی بد یا گیر کردن غذا که اغلب نه از پوسیدگی، بلکه از کوچک شدن لثه و استخوان زیر آن در طول سال‌ها ناشی می‌شود. بدنه روی لثه می‌نشیند اما نیرویی به استخوان منتقل نمی‌کند؛ هرچه استخوان عقب‌تر می‌رود، بین بدنه و لثه فاصله‌ای باز می‌شود و غذا در آن گیر می‌کند. این سازوکاری جدا از پوسیدگی دندان پایه است و فوریت کمتری دارد، اما اگر عادت تمیز کردن تغییر نکند، به‌مرور سلامت لثه‌ی دندان‌های پایه را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سخت‌ترین جنبه‌ی پوسیدگی زیر روکش این است که دیده نمی‌شود. روکش ممکن است با چشم کاملاً سالم به نظر برسد؛ جز قرمزی خفیف لثه یا مزه‌ای خفیف در دهان، علائم اولیه اغلب تقریباً وجود ندارد. بسیاری از بیماران این علائم را جدی نمی‌گیرند و صبر می‌کنند تا بریج به‌وضوح لق شود یا درد شروع شود؛ در حالی که پوسیدگی در تمام این مدت به سمت داخل دندان پیش می‌رود.

در نهایت، کاری که باید انجام شود به این بستگی دارد که چه مقدار ساختار سالم در دندان پایه باقی مانده است. اگر پوسیدگی فقط درست زیر روکش باشد، می‌توان آن را تمیز کرد و با همان روکش یا روکشی نو پوشاند. در پوسیدگی‌ای که دندانش قبلاً عصب‌کشی شده یا تا نزدیک ریشه پیش رفته، گاهی کار به عصب‌کشی و گاهی به کشیدن دندان می‌رسد. این تشخیص را فقط معاینه و عکس رادیولوژی می‌تواند بدهد؛ تفاوت میان وضعیتی که زود دیده شده و وضعیتی که ماه‌ها به تعویق افتاده، معمولاً همان تفاوتی است که تعیین می‌کند دندان نجات پیدا می‌کند یا نه.

خونریزی لثه سرنخی است که باید جداگانه بررسی شود. در لق شدنی که فقط از سمان ناشی شده، لثه‌ی اطراف معمولاً سالم به نظر می‌رسد. در مقابل، اگر اطراف دندان پایه خونریزی، قرمزی یا حساسیت هنگام مسواک زدن وجود دارد، ممکن است مشکل نه فقط در چسب، بلکه در خود استخوانی باشد که دندان را نگه می‌دارد. این تشخیص مهم است، چون چسباندن دوباره به‌تنهایی بیماری لثه‌ای را که در زیر پیش می‌رود حل نمی‌کند؛ همان بریج ظرف چند ماه دوباره لق می‌شود.

یکی از عوامل شایعی که باعث شکستن ناگهانی دندان پایه می‌شود، گاز زدن چیزی سفت یا چسبناک است: جویدن یخ، خوراکی‌هایی با پوسته‌ی سفت یا استفاده از دندان برای باز کردن بسته‌بندی. دندان زیر روکش چون هنگام تراش بخشی از ساختارش را از دست داده، نسبت به دندان طبیعی بیشتر در معرض شکستن است. حتی اگر بریج شما مدت‌ها بدون مشکل کار کرده باشد، دوری از این عادت‌ها اقدامی ساده و مؤثر برای طولانی‌تر کردن عمر دندان پایه است.

تشخیص زیر پس از برداشتن بریج و گرفتن عکس رادیولوژی روشن می‌شود. اینکه خودتان را در فهرست دوم ببینید به این معنا نیست که بریج حتماً از دست می‌رود؛ اما هزینه‌ی صبر کردن را بیشتر می‌کند.

ترتیب مهم است: ابتدا منشأ مشکل مشخص می‌شود و بعد درباره‌ی درمان صحبت می‌شود.

1. 1

   گرفتن شرح حال

   پرسیده می‌شود لق شدن یا بو از چه زمانی شروع شده، دردی هست یا نه و بریج چه زمانی ساخته شده است.

2. 2

   برداشتن بریج

   زیر روکش فقط وقتی بریج برداشته شود دیده می‌شود. بدون این مرحله اندازه‌ی پوسیدگی و وضعیت دندان پایه به‌روشنی معلوم نمی‌شود.

3. 3

   عکس رادیولوژی

   رادیوگرافی پری‌اپیکال نشان می‌دهد پوسیدگی تا چه عمقی پیش رفته و استخوان اطراف نوک ریشه در چه وضعیتی است.

4. 4

   اندازه‌گیری پشتیبانی لثه و استخوان

   مقدار استخوان اطراف دندان پایه با ابزاری کوچک اندازه‌گیری می‌شود؛ این نشان می‌دهد خود دندان چقدر محکم است.

5. 5

   آزمون زنده بودن عصب

   بررسی می‌شود که عصب داخل دندان زنده است یا نه؛ این مشخص می‌کند عصب‌کشی لازم است یا نه.

6. 6

   ارائه‌ی کتبی تصمیم

   اینکه بریج نو می‌شود یا دندان کشیده می‌شود و چه گزینه‌هایی پیش روست، به‌صورت کتبی با شما در میان گذاشته می‌شود.

از دست رفتن یک دندان پایه پایان کار بریج است، اما پایان درمان نیست. موارد زیر گزینه‌هایی است که در آن مرحله مطرح می‌شود.

این‌ها را برای ترساندن شما نمی‌نویسیم، بلکه برای اینکه نزد هر دندان‌پزشکی بروید، بتوانید سؤال درست را بپرسید.

روند کار بسته به راه‌حلی که انتخاب شده فرق می‌کند.

1. اگر بریج دوباره چسبانده شده باشد

   همان روز به استفاده‌ی عادی برمی‌گردید؛ حساسیت خفیف در روزهای اول طبیعی است.

2. اگر روکش یا بریج نو شده باشد

   در مدتی که کار در لابراتوار است از یک بریج موقت استفاده می‌شود؛ این ممکن است چند هفته طول بکشد.

3. اگر دندان پایه کشیده شده باشد

   ترمیم ناحیه چند هفته طول می‌کشد؛ در همین مدت تصمیم گرفته می‌شود فضای خالی با چه چیزی پر شود.

4. پیگیری بلندمدت

   در معاینه‌ی سالانه لبه‌های روکش با عکس رادیولوژی بررسی می‌شود؛ این تنها راه برای پیدا کردن زودهنگام تکرار همین مشکل است.

در این صفحه عددی نیامده است؛ یک شکایت یکسان ممکن است به کارهای بسیار متفاوتی منجر شود. عوامل تعیین‌کننده این‌هاست:

محل مشکل

حل شدن ساده‌ی سمان با پوسیدگی زیر روکش یا تحلیل استخوان، کارهایی با دامنه‌ی کاملاً متفاوت‌اند.

اینکه دندان پایه قابل نجات است یا نه

این پس از معاینه و عکس رادیولوژی روشن می‌شود؛ هر عددی که پیش از آن گفته شود، حدس است.

اینکه عصب‌کشی لازم است یا نه

اگر پوسیدگی به عصب رسیده باشد، این مرحله به درمان اضافه می‌شود.

راه‌حلی که در صورت بزرگ‌تر شدن فضای خالی انتخاب می‌شود

نو کردن بریج، ایمپلنت یا پروتز متحرک، گزینه‌هایی با دامنه‌ی متفاوت‌اند.