Qulaqda dolğunluq və tutulma hissi: qulaq, çənə oynağı, yoxsa diş?

Qulaq pərdəsinin arxasındakı orta qulaq Yevstaxi borusu adlanan nazik bir kanalla burnun arxasına bağlıdır. Cleveland Clinic yazır ki, bu boru orta qulaqdakı hava təzyiqini xarici təzyiqlə bərabərləşdirir və mayenin axıb getməsinə kömək edir, düzgün açılıb-bağlanmadıqda isə ən çox rast gəlinən əlamət səsləri su altındaymış kimi boğuq eşitməkdir. Qulaqda dolğunluq, şıqqıltı və ya partlama səsləri, başgicəllənmə, qulaq ağrısı, qulaqda küy və eşitmə itkisi də müşayiət edə bilər. Səbəb çox vaxt allergiya, soyuqdəymə və qrip kimi burnu və boğazı şişirən vəziyyətlərdir; Cleveland Clinic mədə reflüksünü də sayır. Əlamətlər hündürlük dəyişəndə, məsələn, təyyarədə arta bilər.

İkinci tez-tez rast gəlinən səbəb qulaq kükürdüdür. NHS yazır ki, qulaq kükürdünün yığılması eşitmə itkisi, qulaq ağrısı və ya qulaq tutulması hissi, qulaqda küy və başgicəllənmə yarada bilir, eşitmə adətən bir qulaqda azalır. Qulaq kükürdü normalda öz-özünə tökülür. NHS qeyd edir ki, barmaqla və ya qulaq çöpü ilə kükürdü çıxarmağa cəhd etmək onu içəri itələyir və vəziyyəti pisləşdirir, qulaq şamlarının və vakuum cihazlarının işə yaradığına dair sübut yoxdur.

Qulaq infeksiyası və sinusit üçüncü qrupdur. NHS yazır ki, qulaq infeksiyası adətən sürətlə başlayır, qulağın içində ağrı, qızdırma, eşitmə çətinliyi, qulaqdan axıntı və qulaqda təzyiq və ya dolğunluq hissi yaradır, çoxu 3 gün ərzində, bəzən bir həftəyə keçir. NHS sinusitin əlamətləri sırasında da qulaqlarda təzyiq hissini sayır. Yəni soyuqdəymədən sonra tutulmuş burunla birlikdə başlayan, iki qulaqda birdən hiss olunan dolğunluq çox vaxt bu qrupdandır.

Çənə oynağı qulaq kanalının düz önündə yerləşir və onun qulaq əlamətləri ilə əlaqəsi düşünüldüyündən güclüdür. Çənə oynağı problemi (temporomandibulyar pozuntu) diaqnozu qoyulmuş yetkinlərdə qulaq əlamətlərini araşdıran səkkiz tədqiqatlıq bir meta-analizdə ən çox rast gəlinən qulaq əlaməti dolğunluq hissi idi; onu qulaq ağrısı, qulaqda küy, başgicəllənmə və eşitmə itkisi izləyirdi. Dolğunluğun tezliyi təxminən 75% tapıldı, amma bu rəqəm yalnız 50 pasiyentlik bir alt qrupa əsaslanır və tədqiqatlar arasında çox geniş diapazon var; rəqəm dəqiq deyil, vacib olan istiqamətdir. 2026-cı ilə aid bir icmal da yazır ki, çənə oynağı problemi olan pasiyentlərdə qulaq xəstəliyi olmadan qulaq əlamətləri görülür, bu əlamətlər tez-tez qulaq xəstəliyinə bağlanır və diaqnoz gecikir. Əlaqə müşahidəyə əsaslanır; mexanizm dəqiq məlum deyil.

Çənə oynağından gələn qulaq əlamətini ayırd etməyə kömək edən ipucları NHS-in təsvirində var: çənə, qulaq və gicgah ətrafında ağrı, çənə hərəkəti zamanı şıqqıltı, xırıltı və ya sürtünmə səsi, gicgahlarda baş ağrısı, ağzı tam aça bilməmək və çənənin ilişib qalması; ağrı çeynəyərkən və stresli dövrlərdə artır. NHS dişləri sıxma və qıcırtmanın (bruksizm) əlamətləri sırasında çənə ağrısını, yeyilmiş və ya sınmış dişləri, baş ağrısını və qulaq ağrısını sayır, çənədə, üzdə və ya qulaqda ağrısı olan, dişlərini sıxan pasiyentləri diş həkiminə yönləndirir. Səhər oyananda nəzərə çarpan, çənə yorğunluğu ilə gələn qulaq dolğunluğu qulaq müayinəsi normaldırsa, çənəni də ağla gətirir.

Diş tərəfinin başqa bir yolu əks olunan ağrıdır. NHS qulaq ağrısının mümkün səbəblərini sadalayarkən diş ağrısı ilə birlikdə gələn qulaq ağrısında diş absessini sayır. Alt azı dişlərindən gələn ağrı qulağa və çənə bucağına vura bilər; bunu çənəyə və qulağa vuran ağrıdan bəhs edən səhifəmizdə ətraflı izah etmişik. Bu halda adətən dolğunluqdan çox ağrı ön planda olur və dişdə isti, soyuq və ya dişləmə ilə təhrik olunan həssaslıq olur.

Gözdən qaçırılmamalı olan mənzərə qəfil eşitmə itkisidir. Amerika Qulaq-Burun-Boğaz Akademiyasının klinik təlimatı yazır ki, qəfil eşitmə itkisi tez-tez qulaqda küy və ya başgicəllənmə ilə birlikdə gəlir, daxili qulaqdan qaynaqlanan növü ildə 100.000 nəfərdən 5 ilə 27 nəfərdə görülür. Təlimat həkimlərin ilk müraciətdə itkinin keçirici tipdə (kükürd, maye kimi bir maneə), yoxsa daxili qulaq və ya sinir tipində olduğunu ayırd etməsini, eşitmə testinin mümkün olan ən qısa müddətdə, əlamətdən sonrakı 14 gün ərzində aparılmasını tövsiyə edir. Daxili qulaq tipində kortizon müalicəsi ilk 2 həftə ərzində seçim kimi təklif oluna bilər. Qəfil eşitmə itkisi insana qulaq tutulması kimi gələ bildiyi üçün onu qulaq kükürdü və ya soyuqdəymə sanıb gözləmək bu müddəti tükəndirə bilər.

Nəhayət, daxili qulaq xəstəlikləri. NHS yazır ki, Menyer xəstəliyində əlamətlər qəfil başlayır, bir neçə dəqiqədən 24 saata qədər davam edə bilir, fırlanma tipli başgicəllənmə, tarazlığın pozulması, qulaqda küy, eşitmə itkisi, qulağın dərinliyində təzyiq və ya ağrı, ürəkbulanma və qusma birlikdə gəlir. NHS vurğulayır ki, fırlanma hissinə üzdə sallanma, qolları qaldıra bilməmək, danışıq çətinliyi, bir gözdə qəfil görmə problemi və ya ağır tarazlıq pozğunluğu qoşularsa, bu, insult əlaməti ola bilər və dərhal təcili yardım maşını çağırılmalıdır.

Birinci siyahı qulaq dolğunluğunun qulaq, burun və ya çənə mənşəli və çox vaxt təcili olmayan səbəblərini düşündürən əlamətlərdir. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğun gəlirsə, gözləməyin.

Ardıcıllıq qəsdən eşitməni və beyni təhdid edən ehtimallardan başlayır, sonra qulaq, burun, çənə və diş ayrımına keçir.

1. 1

   Əvvəlcə qəfil eşitmə itkisi və insult əlamətləri

   Eşitmə qəfildən azalıbsa, eyni gün həkimə görünün. Başgicəllənmə ilə birlikdə üzdə sallanma, qolda gücsüzlük, danışıq pozğunluğu və ya qəfil görmə problemi varsa, 112-yə zəng edin.

2. 2

   Öz müşahidələriniz

   Qeyd edin: dolğunluq udqunanda və ya əsnəyəndə dəyişirmi, çeynəyərkən və ya ağzınızı açarkən artırmı, səhərlər nəzərə çarpırmı, bir qulaqdadırmı, eşitmə azalıbmı, qulaqda küy və ya başgicəllənmə varmı, yaxın vaxtlarda soyuqdəymə, uçuş və ya diş müalicəsi olubmu. Bu cavablar həkimin işini xeyli qısaldır. Qulağınıza çöp və ya barmaq salmayın.

3. 3

   Qulaq müayinəsi

   Həkim qulaq kanalına və qulaq pərdəsinə baxır; kükürd, infeksiya, maye və ya pərdənin içəri çəkilməsi kimi tapıntılar axtarılır. Cleveland Clinic yazır ki, Yevstaxi borusu problemində orta qulağın işini ölçən timpanometriya və eşitmə testləri aparıla bilər.

4. 4

   Eşitmə testi

   Klinik təlimat qəfil eşitmə itkisində itkinin keçirici tipdə, yoxsa daxili qulaq tipində olduğunun ayırd edilməsini və eşitmə testinin mümkün olan ən qısa müddətdə, əlamətdən sonrakı 14 gün ərzində aparılmasını tövsiyə edir. Rutin beyin tomoqrafiyası və rutin qan analizi isə təlimatda tövsiyə olunmur.

5. 5

   Burun və sinusların qiymətləndirilməsi

   Tutulmuş burun, rəngli axıntı, allergiya əlamətləri və reflüks soruşulur; Yevstaxi borusu probleminin səbəbi çox vaxt buradadır.

6. 6

   Çənə oynağının və dişlərin müayinəsi

   Qulaq müayinəsi və eşitmə normal çıxdıqda diş həkimi çənə oynağını, çeynəmə əzələlərini, ağzın açılma dərəcəsini və dişlərdə yeyilmə izlərini yoxlayır, lazım olduqda dişləri test edib rentgen çəkir. NHS çənə oynağı problemlərinin səbəbləri sırasında dişləri sıxmanı, oynaqda yeyilməni, başa və ya üzə zərbəni, stressi və balanssız dişləməni sayır.

Qulaq dolğunluğunun müalicəsi səbəbə görə dəyişir; qulaq-burun-boğaz həkimi, ailə həkimi, əczaçı və ya diş həkimi işə qoşulur.

Aşağıdakılar bu şikayətdə tez-tez rast gəlinən yanlış qərarlar və onların bədəlidir.

Müddət səbəbə görə dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq mənbələrin təsvir etdiyi adi gedişatdır; sizi izləyən həkimin planı prioritetdir.

1. İlk 3 gün

   NHS yazır ki, qulaq infeksiyalarının çoxu 3 gün ərzində keçir, bəzən bir həftə davam edə bilir. Qulaq ağrısı 2–3 günü keçərsə, həkimə getmək lazımdır.

2. İlk 5 gün

   Qulaq kükürdündə NHS yağ damcılatmağı 3–5 gün davam etdirməyi, 5 gündə düzəlməzsə, sağlamlıq mərkəzinə müraciət etməyi tövsiyə edir; kükürdün hissə-hissə tökülməsi təxminən 2 həftə çəkə bilər.

3. 1–2 həftə

   Cleveland Clinic yazır ki, Yevstaxi borusu problemi adətən 1–2 həftəyə keçir, bir neçə həftədən uzun sürərsə, həkimə getmək lazımdır.

4. Uzun sürən və ya təkrarlanan dolğunluq

   Qulaq və eşitmə normal çıxdığı halda həftələrlə davam edən və çənə əlamətləri ilə birlikdə gələn dolğunluqda çənə oynağı və dişləri sıxma baxımından diş həkiminin qiymətləndirməsini istəyin.

Burada vahid rəqəm vermirik, çünki qulaq dolğunluğu bəzən aptekdə, bəzən eyni anda bir neçə şöbədə həll olunur. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Səbəbin yeri

Qulaq, burun, daxili qulaq və ya çənə oynağı; hər biri fərqli müayinə və test tələb edir.

Eşitmə testləri və görüntüləmə

Eşitmə testi, timpanometriya və daxili qulaq tipli itkidə lazım olduqda MRT və ya eşitmə beyin kötüyü testi.

Çənə oynağının müalicəsi

Gecə kapası, fizioterapiya və ya diş yeyilməsinin aradan qaldırılması həcmi artıra bilər.

Diş mənbəyi

Əks olunan ağrının mənbəyi bir dişdirsə, həmin dişin müalicəsi ayrıca planlaşdırılır.