Diş daşı niyə yaranır, təmizlənməsi dişlərə zərər verirmi?

Dişlərinizin üzərində hər gün nazik, yapışqan təbəqə əmələ gəlir; buna ərp deyilir və onun tərkibində bakteriyalar, yemək qalıqları və tüpürcək zülalları olur. Fırçalama və diş sapı ilə hər gün təmizlənməsə, ərp bir neçə gün ərzində tüpürcəkdəki kalsium və fosfatla bərkiməyə başlayır. Bərkimiş ərpin adı diş daşıdır və o, artıq fırça, diş sapı və ya qarqara ilə çıxmır; səthi kələ-kötür olduğu üçün yeni ərpin yapışması da asanlaşır.

Uzun müddət təmizlənməmiş dişlərdə diş daşı yalnız səthdə deyil, dişlər arasında və diş əti kənarının altında da toplanır. Bu çöküntü orada aylarla, bəzən illərlə qalır və dişlər arasındakı boşluğu doldurur; diş bir qədər hərəkət etsə belə, daşa söykənərək sabit kimi hiss olunur. Təmizləmə aparılıb daş götürüldükdə həmin dolğu aradan qalxır və dişin həqiqi vəziyyəti, yəni altda onsuz da mövcud olan boşluq və ya hərəkət ilk dəfə hiss olunur. Pasiyentlər bunu «təmizləmə dişimi laxlatdı» deyə yozur; halbuki təmizləmə laxlama yaratmır, yalnız gizlətdiyi şeyi görünən edir.

Təmizləmə zamanı və ondan sonra qanaxma və həssaslıq görməyiniz adidir. Diş əti üzərindəki daş səbəbindən uzun müddət iltihablı qaldığı üçün onsuz da həssasdır; daş götürüldükdə kök səthinin bir hissəsi ilk dəfə açığa çıxır və bu da istiyə və soyuğa qarşı keçici həssaslıq yaradır. Bu həssaslıq adətən bir neçə gün ərzində, diş əti sıxlaşdıqca azalır.

Təmizləmənin tezliyi hamı üçün eyni deyil. Diş əti sağlam olan, müntəzəm fırçalayan pasiyentdə ildə bir dəfə kifayət edə bilər; diş əti xəstəliyi keçmişi olan, siqaret çəkən və ya tüpürcəyi daş əmələ gəlməsinə meylli olan pasiyentdə bu aralıq üç-dörd aya qədər qısala bilər. Düzgün aralığı müəyyən edən təqvim deyil, əvvəlki kontrolda nə qədər çöküntü tapıldığı və diş ətinin necə reaksiya verdiyidir.

İnternetdə görünən diş daşını qaşımaq üçün alətlərlə evdə müdaxilə etmək tövsiyə edilmir. Bu alətlər diş əti kənarının altına, daşın əsasən toplandığı və görmədiyiniz nahiyəyə çata bilmir; yalnız görünən səthdəki daşı qaşıyır və adətən mina qatını da cızır. Cızılmış səth yeni ərpin daha sürətlə yapışdığı zəminə çevrilir, yəni nəticə daşın təmizlənməsi deyil, daşın daha sürətlə geri gəlməsidir. Diş əti kənarına bərk basmaq da toxumada daimi geriləməyə səbəb ola bilər.

Təmizlənməyən diş daşı üzərində saxladığı bakteriyalarla diş ətini daim qıcıqlandırır. Əvvəlcə diş əti iltihabı inkişaf edir; bu mərhələ geri dönəndir. Daş təmizlənmədən keçən müddət uzandıqca iltihab sümüyə enir və parodontitə çevrilir; bu mərhələdə itirilən sümük geri gəlmir. Diş daşı diş əti xəstəliyinin yeganə səbəbi deyil, amma onu ən çox təhrik edən amildir.

İmplantların üzərində də ərp və daş toplanır; material fərqli olsa da, mexanizm eynidir. İmplant ətrafındakı toxumanın qan damarı quruluşu təbii dişlə müqayisədə daha məhduddur, buna görə implant ətrafında başlayan iltihab daha sürətlə irəliləyə bilər. İmplantı olan pasiyentlərdə müntəzəm peşəkar təmizləmə təbii dişlərdəkindən az deyil, ən azı o qədər vacibdir.

Aşağıdakı siyahı təmizləmədən sonra hiss etdiyiniz şeyin gözlənilən nəticə, yoxsa ayrıca qiymətləndirilməli olan vəziyyət olduğunu ayırır.

Getməli olduğunuz yer diş həkiminiz və ya diş həkiminin nəzarəti altında işləyən diş gigiyenistidir; bu səhifə onu əvəz etmir. Aşağıdakı ardıcıllıq təmizləmə qəbulunda nə baş verdiyini göstərir.

1. 1

   Müayinə və cib ölçümü

   Diş daşının harada və nə qədər toplandığı, diş əti ciblərinin dərinliyi qeydə alınır. Bu ölçüm təmizləmənin bir seansda, yoxsa cibin içinə enən ayrıca mərhələdə aparılacağını müəyyən edir.

2. 2

   Üst səthin təmizlənməsi

   Ultrasəs ucluğu ilə diş əti kənarının üstündəki görünən daş təmizlənir. Titrəmə daşı qırır, su həm soyudur, həm də hissəcikləri yuyur.

3. 3

   Diş əti kənarının altı

   Ciblərdə də daş varsa, təmizləmə diş əti kənarının altına, kök səthinə qədər enir. Dərin ciblərdə bu, yerli keyitmə ilə aparılır.

4. 4

   Cilalama

   Səth hamarlanır; hamar səthdə yeni ərp daha yavaş yapışır.

5. 5

   Qulluq təlimatları və kontrol qəbulu

   Fırçalama və diş sapı texnikası nəzərdən keçirilir, növbəti kontrolun nə vaxt olacağı deyilir. Bu aralıq hamı üçün eyni deyil.

Bunlar bir-birinin rəqibi deyil, vəziyyətə görə tətbiq olunan addımlardır.

Məqsəd sizi təmizləmədən qorxutmaq deyil, təxirə salmağın bədəlini göstərməkdir.

Aşağıdakı gediş standart təmizləmə üçün keçərlidir; cibdaxili təmizləmə aparılıbsa, həssaslıq dövrü bir qədər uzun çəkə bilər.

1. İlk bir neçə gün

   Diş ətlərində həssaslıq, istiyə və soyuğa qarşı keçici həssaslıq və yüngül qanaxma adidir. Fırçalamağı dayandırmayın; nahiyəni yumşaq fırça ilə ehmalca təmizləməyə davam edin.

2. Bir həftə

   Qanaxma böyük ölçüdə kəsilir, diş ətinin rəngi tünd qırmızıdan solğun çəhrayıya qayıdır. Dişlər arasında hiss olunan boşluq hissi bu dövrdə də davam edə bilər; bu, keçicidir.

3. İki-dörd həftə

   Diş əti tamamilə sıxlaşır və daşın doldurduğu boşluq hissi xeyli azalır. Hələ də aydın laxlama varsa, bu, təmizləmə ilə deyil, qalan sümüklə bağlı məsələdir.

4. Növbəti kontrol

   Həkiminizin müəyyən etdiyi aralıqda yeni çöküntü yoxlanılır. Bu aralığa riayət etmək daşın yenidən problem yaratmasının qarşısını alan ən effektiv addımdır.

Burada tək bir rəqəm vermirik, çünki sadə üst səth təmizləməsi ilə cibin içinə enən təmizləmə fərqli prosedurlardır. Maddələr:

Çöküntünün miqdarı və dərinliyi

Onun yalnız görünən səthdə, yoxsa diş əti kənarının altında olması müddəti və üsulu müəyyən edir.

Seansların sayı

İrəliləmiş çöküntüdə təmizləmə bir seansda deyil, bir neçə qəbula yayıla bilər.

Yerli keyitmənin lazım olub-olmaması

Cibdaxili təmizləmədə yerli anesteziya lazım ola bilər, üst səth təmizləməsində adətən lazım olmur.

Kontrolların tezliyi

Tez-tez kontrol tələb olunan pasiyentlərdə illik ümumi xərc standart aralıqdakından fərqli hesablanır.