Diş əti qanaması nə vaxt ciddidir?

Bunu əvvəldən aydınlaşdıraq: sağlam diş əti fırçalayarkən qanamır. Qanaxma o deməkdir ki, diş əti kənarındakı damarlar iltihabla genişlənib və toxuma ən kiçik toxunuşda cırılacaq qədər zəifləyib. Qan fırçanın sərtliyindən deyil, toxumanın vəziyyətindən gəlir.

Səbəb demək olar ki, həmişə eynidir: diş səthində toplanan yapışqan bakterial təbəqə. O, diş əti kənarında bir gün qaldıqda toxuma reaksiya verməyə başlayır. Tüpürcəkdəki minerallarla bərkiyib diş daşına çevrildikdə artıq fırça ilə çıxmır; kələ-kötür səthi bakteriyalar üçün daimi yataq yaradır. Aylardır davam edən qanaxma buna görə evdəki səylə deyil, həmin çöküntü təmizlənməklə bitir.

Xəstəliyin ilk mərhələsinin adı gingivitdir: iltihab yalnız diş ətinin özündədir. Diş əti qırmızıdır, şişkindir, asan qanayır; lakin dişi sümüyə bağlayan liflərə və sümüyün özünə hələ toxunulmayıb. Bu mərhələ tamamilə geri dönür: çöküntü təmizləndikdə və evdəki qulluq qaydaya düşdükdə diş əti heç nə itirmədən əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Ölçüsü dəqiqdir: iki həftə.

İkinci mərhələnin adı parodontitdir və fərq burada başlayır. İltihab dişi tutan liflərə və sümüyə enir; diş əti kök səthindən ayrılır, arada fırçanın çata bilməyəcəyi dərinlikdə cib əmələ gəlir. Sümük yavaş-yavaş əriyir və bu ərimə heç bir müalicə ilə geri qaytarılmır. Üstəlik, proses ağrısızdır: diş kariyesi sizi ağrı ilə həkimə göndərir, diş əti xəstəliyi isə səssizcə irəliləyir və ağrı ən sonda absess şəklində gəlir.

Qanaxmanı artıran daha bir qat var. Hamiləlikdə hormon dəyişikliyi diş ətinin eyni bakteriyalara verdiyi reaksiyanı gücləndirir, nəzarətsiz qan şəkəri iltihabın irəliləmə sürətini artırır, qanı durulaşdıran dərmanlar isə laxtalanmanı yavaşlatdığı üçün qanaxmanı daha bol edir. Bunların heç biri sağlam diş ətini qanatmır; hamısı onsuz da iltihablı toxumadan gələn qanaxmanı görünən edir.

Fərq müayinə və cib ölçümü ilə dəqiqləşir, amma mənzərəni evdə də oxuya bilərsiniz. Birinci siyahıdakı maddələr iltihabın hələ diş ətində olduğunu göstərir; ikinci siyahıdakıların hər biri sümük itkisinin araşdırılmasını tələb edir.

Qanayan diş əti ilə getməli olduğunuz yer sizə ən yaxın diş həkimidir; bu səhifə onu əvəz etmir. Aşağıdakı ardıcıllıq müayinədə nə edilməli olduğunu bilməyiniz üçündür. Bu addımlar atlanırsa, soruşun.

1. 1

   Qanaxmanın tarixçəsi

   Nə vaxt başladığı, bir nahiyədə, yoxsa ağzın hər yerində olduğu, yalnız fırçalayarkən, yoxsa öz-özünə gəldiyi həlledicidir. Siqaret, qəbul etdiyiniz dərmanlar, hamiləlik və şəkərli diabet bu söhbətdə mütləq deyilməlidir; hamısı mənzərəni dəyişir.

2. 2

   Cib ölçümü

   Nazik uclu zondla hər dişin ətrafında altı nöqtədən millimetrlə ölçmə aparılır. Sağlam nahiyədə bu, bir-üç millimetrdir; dörd millimetr və daha çox dərinlik diş ətinin kökdən ayrıldığını göstərir. Qanayan nöqtələr də qeydə alınır; qanayan nöqtə iltihabın həmin gün aktiv olduğu nöqtədir. Bu ölçmə aparılmadan deyilən «diş ətləriniz yaxşıdır» cümləsi təxmindir.

3. 3

   Rentgen

   Cib ölçümü bugünkü iltihabı göstərir, rentgen isə keçmişdə itirilmiş sümüyü. İkisi birlikdə xəstəliyin hansı mərhələdə olduğunu üzə çıxarır. Sümük səviyyəsi görülmədən «təmizləmə edək, keçər» demək keçib-keçməyəcəyini bilməmək deməkdir.

4. 4

   Qanaxmanı artıran səbəblərin ayrılması

   Qanı durulaşdıran dərman qəbul edirsinizsə, hansı dərman və hansı doza olduğu, şəkərli diabetiniz varsa, son göstəriciləriniz qeydə alınır. Bunlar müalicəyə mane olmur; müalicənin necə planlaşdırılacağını müəyyən edir.

5. 5

   Mərhələnin açıq deyilməsi

   Müayinənin sonunda əlinizdə tək bir cavab olmalıdır: iltihab diş ətindəmi qalıb, yoxsa sümüyə enib. Bu cavab həm müalicənin həcmini, həm də nə qədər tələsmək lazım olduğunu müəyyən edir.

Bunlar bir-birinin rəqibi deyil, mərhələyə görə sıralanan addımlardır. Hansında dayanılacağını cib ölçümü müəyyən edir.

Bu maddələri qorxutmaq üçün deyil, hansı həkimə getsəniz də düzgün sualı verə bilməyiniz üçün yazırıq. Qanayan diş əti ilə bağlı ən baha başa gələn səhv qanaxmanın kəsilməsini sağalma sanmaqdır.

Aşağıdakı gediş diş daşının təmizlənməsindən və cibdaxili təmizləmədən sonrakı dövr üçün keçərlidir. Qanaxmanın nə vaxt kəsildiyi xəstəliyin hansı mərhələdə olduğunu da deyir.

1. İlk günlər

   Diş ətlərinin həssas olması və soyuğa qarşı keçici həssaslıq adidir; daş götürüldükdə kök səthinin bir hissəsi açığa çıxır. Bu dövrdə ediləcək ən yanlış şey fırçalamağı azaltmaqdır.

2. Bir-iki həftə

   Gingivit mərhələsindəki ağızda qanaxma tamamilə kəsilir, şişkinlik çəkilir, diş əti tünd qırmızıdan solğun çəhrayıya qayıdır. Qanaxma bu müddətdə kəsilməyibsə, təmizləmənin çata bilmədiyi cib var deməkdir; ikinci həftə bunun üçün yoxlama nöqtəsidir.

3. Dörd-altı həftə

   Cib ölçümü yenidən aparılır. Dayazlaşan və artıq qanamayan ciblər müalicəyə cavab verib; eyni dərinlikdə qalıb qanamağa davam edənlər üçün cərrahi müdaxilə müzakirə olunur. Qərar ilk seansda deyil, bu ölçümlə verilir.

4. Üç-dörd ayda bir baxım

   Bir dəfə parodontit keçirmiş diş əti eyni bakteriyalara eyni sürətlə reaksiya verir. Aralıq uzadıldıqda ciblər səssizcə yenidən dərinləşir. Nəticəni qoruyan prosedurun özü deyil, bu müntəzəm aralıqdır.

Bu səhifədə tək bir rəqəm vermirik: yol bir seanslıq təmizləmə ilə bitə də bilər, bütün ağzı əhatə edən müalicəyə qədər uzana da bilər, aradakı fərq böyükdür. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Xəstəliyin mərhələsi

Diş əti kənarındakı təmizləmə ilə cibin içinə enən kök səthi təmizləməsi fərqli prosedurlardır; müddətləri, keyitmə ehtiyacı və seans sayları ayrıdır. Cib ölçümü aparılmadan deyilən rəqəm klinikada dəyişməyə məhkumdur.

Neçə nahiyənin təsirləndiyi

Bir nahiyədə qalmış iltihabla ağzın dörd nahiyəsinə yayılmış mənzərə eyni hesaba daxil olmur. Ölçüm bu fərqi ilk qəbulda üzə çıxarır.

Cərrahi müdaxilənin lazım olub-olmaması

Cibdaxili təmizləmədən sonra bağlanmayan dərin ciblər cərrahi müdaxilə tələb edir. Erkən gələn pasiyentlərdə bu maddə ümumiyyətlə işə düşmür.

İtirilmiş dişin olub-olmaması

Diş əti müalicəsi ilə bitən planla dişin çəkilməsi və implant daxil olan planın həcmi ayrıdır. Bu fərq rentgen görülmədən qoyulmur.