Birtərəfli boğaz ağrısı dişdən ola bilərmi?

Alt ağıl dişləri ağzın ən arxa küncündə, boğazın girişindən bir neçə santimetr məsafədə yerləşir. Bu dişin ətrafındakı iltihab badamcıq nahiyəsinə və udlağa çox yaxın olduğu üçün insana bəzən «diş ağrısı» kimi deyil, «boğazımın bu tərəfi ağrıyır, udqunanda qulağıma vurur» kimi hiss olunur. Buna görə insan diş həkimi əvəzinə əvvəlcə aptekə və ya ailə həkiminə gedə bilir.

Ağızdan gələn birinci səbəb perikoronitdir: yarımçıq çıxmış dişin, çox vaxt alt ağıl dişinin üstünü örtən diş əti qapağının altında qida qalıqları və bakteriyaların yığılması ilə inkişaf edən iltihab. StatPearls-in istinad etdiyi bir tədqiqatda halların 95%-i alt ağıl dişləri ilə əlaqəli idi. Kəskin mənzərədə arxa dişlərdə şiddətli ağrı, qızarmış və şişmiş diş əti, pis dad, udqunarkən ağrı və ağzın açılmasında məhdudiyyət görülür. Ətraflı müalicəsi perikoronit səhifəsində izah olunur.

Ağızdan gələn ikinci səbəb azı dişindən yayılan absessdir. NHS diş absessinin əlamətləri sırasında şiddətli diş və ya diş əti ağrısını, ağızda pis dadı, ağzı açmaqda və çeynəməkdə çətinliyi, üzdə və ya çənədə şişkinliyi, boyundakı vəzilərin şişməsini və qızdırmanı sayır. Alt azı dişlərindən gələn infeksiya dil tərəfinə və udlağın yanına doğru da irəliləyə bilər. İnsan dişin ağrısını hiss etməzdən əvvəl boğazın həmin tərəfindəki udqunma ağrısını hiss edə bilər.

Dişdən kənar ən çox rast gəlinən səbəb badamcıqların iltihabıdır (tonzillit). NHS əlamətləri boğaz ağrısı, udqunma çətinliyi, qızdırma, baş ağrısı və qulaq ağrısı kimi sayır və yazır ki, əlamətlər adətən 3 ilə 4 gün ərzində keçir. Badamcıqların iltihabı çox vaxt iki tərəfli olur; bir tərəfin nəzərəçarpacaq dərəcədə daha ağrılı və şiş olması mənzərəni badamcığın ətrafında inkişaf edən absessə doğru sürüşdürür.

Badamcıqətrafı absess (peritonzillyar absess) birtərəfli boğaz ağrısının təcili üzüdür. NHS onu badamcıq ilə boğaz divarı arasında irinlə dolu sahə kimi təsvir edir. MSD Manuals yazır ki, o, ən çox yeniyetmələrdə və gənc yetkin şəxslərdə görülür, udqunma çox vaxt qulağa vuran şiddətli ağrı yaradır, dilçək şişib absessin əks tərəfinə itələnə bilər, çeynəmə əzələlərinin yığılması səbəbindən ağız açılmır, insan «ağzında isti kartof varmış kimi» boğuq danışır, tüpürcəyi axır və ağrını azaltmaq üçün başını absess tərəfə əyir.

Bu iki mənzərənin, yəni ağızdakı diş mənşəli iltihabla badamcıqətrafı absessin ortaq cəhəti ağzın açılmasının məhdudlaşması və qulağa vuran ağrıdır. Ayırıcı əlamətlər isə yerlə bağlıdır. Diş mənşəli mənzərədə şişkinlik və həssaslıq ən arxadakı dişin ətrafında, diş ətində və çənə kənarında olur; həmin dişə və ya diş ətinə basanda ağrı artır və ağızda pis dad olur. Badamcıqətrafı absessdə şişkinlik ağzın içində, badamcığın üstündə və yumşaq damaqda olur; dilçək yana sürüşüb, səs dəyişib. Güzgüdə dilçəyin ortada durub-durmadığına baxmaq ipucu verə bilər; amma onun ortada görünməsi absessi istisna etmir, qərar müayinəyə aiddir.

Hər iki mənbədən gələn infeksiya boynun dərin boşluqlarına irəliləyə bilər. MSD Manuals qeyd edir ki, boğazın yan divarında (parafaringeal boşluqda) inkişaf edən absess badamcıqətrafı absessdən daha geniş yer tutur və daha təhlükəlidir. NHS də boğaz ağrısında nəfəs almaqda çətinlik, uda bilməmək, tüpürcəyin axması, nəfəs alarkən incə fit kimi səs çıxması və sürətlə pisləşən şiddətli əlamətlər üçün birbaşa təcili yardım şöbəsini göstərir. Bu əlamətlərdə mənbənin diş, yoxsa badamcıq olması əhəmiyyətini itirir.

Nəhayət, keçməyən birtərəfli boğaz şikayəti. Cancer Research UK səs xırıltısının 3 həftədən uzun sürməsini qırtlaq xərçənginin ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biri kimi sayır və bu halda həkimə görünməyi tövsiyə edir; həmin mənbə səs xırıltısının çox vaxt qırtlaq iltihabı kimi zərərsiz səbəblərdən olduğunu da vurğulayır. NHS qırtlaq xərçənginin əlamətləri sırasında udqunarkən ağrını, boyunda düyünü və keçməyən qulaq ağrısını sayır; ağız xərçəngi üçün də 3 həftədən uzun sürən ağız yarasını həkimə getmək səbəbi kimi verir. İnfeksiya əlaməti olmadan həftələrlə davam edən birtərəfli boğaz və qulaq ağrısı, xüsusilə siqaret çəkən insanda, qulaq-burun-boğaz müayinəsi tələb edir.

Birinci siyahı ağrının ağızdan, ən arxadakı dişdən gəldiyini düşündürən əlamətlərdir; bu vəziyyət evdə keçmir, amma həmin gün diş həkiminə getməklə həll olunur. İkinci siyahıdakı maddələrdən biri varsa, diş həkimi əvəzinə təcili yardım şöbəsi və ya qulaq-burun-boğaz həkimi lazımdır.

Ardıcıllıq təhlükədən başlayır, sonra ağrının ünvanına enir. Birtərəfli boğaz ağrısı həm diş həkiminin, həm də qulaq-burun-boğaz həkiminin sahəsinə daxildir; düzgün qapını bu addımlar müəyyən edir.

1. 1

   Əvvəlcə təcili əlamətlər: dayanın və təcili yardıma gedin

   Uda bilməmək, tüpürcəyin axması, nəfəs çətinliyi, nəfəs alarkən fit səsi, ağzı aça bilməmək, ağızda və ya boyunda sürətlə böyüyən şişkinlik. Bunlardan biri varsa, diş və ya badamcıq ayırımı gözlənilmir; NHS tövsiyə edir ki, təcili yardım şöbəsinə öz maşınınızla getməyəsiniz, sizi kiminsə aparmasını istəyəsiniz və ya təcili yardım maşını çağırasınız və qəbul etdiyiniz dərmanları özünüzlə götürəsiniz.

2. 2

   Ağrının tarixçəsi

   Ağrı diş ağrısından sonra gəlib, yoxsa soyuqdəymə ilə? Ağıl dişiniz yarımçıq çıxıb? Ağzınızın açılması səhərdən bəri azalıbmı? Səsiniz dəyişibmi? Qızdırmanız varmı? Ağrı nə vaxtdan davam edir? Bu suallar çox vaxt ünvanı müayinədən əvvəl göstərir.

3. 3

   Ağız boşluğunun müayinəsi

   Ən arxadakı dişlərin ətrafındakı diş əti, diş əti qapağı, ağrıyan tərəfdəki azı dişləri və qarşı çənədəki diş yoxlanılır. Həmin müayinədə badamcıqlar, yumşaq damaq və dilçəyin vəziyyəti görülür; dilçəyin yana itələnməsi badamcıqətrafı absessə işarə edir.

4. 4

   Dişlərin yoxlanılması və rentgen

   Şübhəli dişə soyuq testi və yüngül perkussiya edilir; lazım olarsa, rentgen çəkilir. Ağıl dişinin vəziyyəti, çıxa bilib-bilməyəcəyi və kök ucunda iltihabın olub-olmadığı bu görüntü ilə müəyyən edilir.

5. 5

   Boyun müayinəsi

   Çənəaltı və boyundakı vəzilər, şişkinliyin yeri və konsistensiyası yoxlanılır. Birtərəfli bərk, ağrısız və həftələrdir kiçilməyən düyün infeksiyadan kənar qiymətləndirmə tələb edir.

6. 6

   Düzgün qapıya yönləndirmə

   Mənbə dişdirsə, müalicə diş həkimində aparılır. Badamcıqətrafı absess düşünülürsə, qulaq-burun-boğaz həkimi; MSD Manuals yazır ki, diaqnoz lazım olarsa, ultrasəs müayinəsi və ya tomoqrafiya ilə təsdiqlənir. İnfeksiya əlaməti olmadan davam edən ağrı və səs xırıltısında da ünvan qulaq-burun-boğaz həkimidir.

Birtərəfli boğaz ağrısının tək bir müalicəsi yoxdur; tapılan mənbəyə görə iş dəyişir.

Aşağıdakılar birtərəfli boğaz ağrısında tez-tez rast gəlinən yanlış qərarlardır.

Müddətlər mənbəyə görə dəyişir; sizi müalicə edən həkimin planı önəmlidir.

1. Müalicəyə çatana qədər

   NHS ibuprofen və ya parasetamolu tövsiyə olunan dozanı aşmadan qəbul etməyi, yumşaq qidaları, bol maye içməyi və çox isti və ya çox soyuq qidalardan çəkinməyi tövsiyə edir. Ağzınızın açılmasını və udqunmanızı gün ərzində izləyin.

2. Qapağın altı təmizləndikdən və ya absess boşaldıldıqdan sonra

   Təzyiq düşdüyü üçün zoqquldayan ağrı adətən sürətlə azalır, udqunma rahatlaşır. Ağzın açılması daha yavaş düzəlir.

3. Badamcıqların iltihabında

   NHS yazır ki, əlamətlər adətən 3 ilə 4 gün ərzində keçir, bir həftə ərzində keçməzsə, həkimə görünmək lazımdır.

4. Mənbə aradan qalxanda

   Ağıl dişi çəkilibsə və ya absesli dişin kanal müalicəsi tamamlanıbsa, eyni tərəfdə təkrarlanan boğaz ağrısı da sona çatır. Təkrarlanırsa, mənbə yenidən axtarılmalıdır.

Burada tək bir rəqəm vermirik, çünki birtərəfli boğaz ağrısının arxasında öz-özünə keçən virus infeksiyası da ola bilər, ağıl dişinin çəkilməsi də, xəstəxanada boşaldılmalı olan absess də. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Mənbənin nə olduğu

Diş mənşəli vəziyyət diş həkiminin, badamcıq mənşəli vəziyyət qulaq-burun-boğaz həkiminin sahəsidir; müdaxilələr tamamilə fərqlidir.

Vəziyyətin ağırlığı

Ambulator şəraitdə aparılan təmizləmə ilə xəstəxanada boşaltma və venadaxili antibiotik tələb edən absess eyni həcmdə deyil.

Ağıl dişinin vəziyyəti

Çıxmış dişin çəkilməsi ilə sümüyün içində yatıq vəziyyətdə duran dişin cərrahi yolla çəkilməsi fərqli müdaxilələrdir; bunu rentgen müəyyən edir.

Neçə dişin təsirləndiyi

Bir ağıl dişi problemi ilə bir neçə dişi əhatə edən plan eyni hesabla qiymətləndirilmir.