Antibiotik diş ağrısını keçirirmi?

Dişin içindəki pulpa iltihablandıqda və ya öldükdə bakteriyalar kanalın içində, bərk mina və dentin divarları ilə əhatələnmiş, qan axını olmayan sahədə toplanır. Antibiotik qan dövranı ilə daşınır; bakteriyaları öldürmək üçün əvvəlcə onlara çatmalıdır. Qan axını olmayan sahəyə çata bilmədiyi üçün ağızdan qəbul edilən antibiotik kanalın içindəki əsas mənbəyə təsir etmir.

İnfeksiya dişdən kənara yayıldıqda vəziyyət dəyişir. İnfeksiya dişin xaricinə, yəni ətrafdakı sümüyə və ya yumşaq toxumaya yayıldıqda orada qan axını var; antibiotik bu nahiyəyə çata və yayılmanı bir müddət geriyə döndərə bilər. Qızdırma, üzdə və ya boyunda böyüyən şişkinlik, ağzın tam açıla bilməməsi və ya halsızlıq kimi ümumi əlamətlər bu yayılmanın göstəricisidir; antibiotik məhz burada işə düşür.

Sadə, məhdud qalmış diş ağrısında, yəni şişkinlik və qızdırma olmadan yalnız dişin özündə hiss olunan ağrıda antibiotik tövsiyə edilmir. Burada müalicə kanal müalicəsi və ya lazım gələrsə dişin çəkilməsidir; antibiotik bu iki müalicəni əvəz etmir, yalnız onların təxirə salınmasına səbəb olur.

Antibiotikə həqiqətən göstəriş olduqda belə, o tək başına kifayət deyil. Əsas müalicə iltihablı toxumanı və ya toplanmış irini fiziki olaraq boşaltmaqdır: kanal müalicəsi ilə kanalın təmizlənməsi, absessin kiçik kəsiklə boşaldılması və ya xilas edilə bilməyən dişin çəkilməsi. Antibiotik bu prosedur gözlənilərkən infeksiyanın yayılmasını ləngidən bir körpüdür, prosedurun özü deyil.

Yalnız antibiotiklə idarə olunan diş ağrısında tez-tez rast gəlinən mənzərə belədir: kurs ərzində şişkinlik və ağrı geriləyir, pasiyent rahatlayır və diş həkiminə getməyi təxirə salır. Kurs bitdikdə mənbə hələ də dişin içində qaldığı üçün infeksiya geri qayıdır, çox vaxt əvvəlkindən daha irəliləmiş halda. Təkrarlanan antibiotik kursları mənbəni müalicə etmədən infeksiyanın səssizcə irəliləməsinə imkan verir.

Əldə qalmış və ya başqasına yazılmış antibiotikdən istifadə etmək ayrıca risk daşıyır. Hansı antibiotikin təsir edəcəyi infeksiyanın növündən asılıdır; yanlış dərman mənbəyə təsir etmədən yalnız yan təsir gətirir. Lüzumsuz və düzgün dozada istifadə olunmayan antibiotik bakteriyaların həmin dərmana qarşı rezistentlik qazanmasına da zəmin yaradır; növbəti real ehtiyac zamanı eyni dərman təsir etməyə bilər.

Həkiminizə deyəcəkləriniz qərarı sürətləndirir. Qızdırmanızın olub-olmaması, şişkinliyin son bir neçə saatda böyüyüb-böyüməməsi, ağzınızı nə qədər aça bildiyiniz və halsızlıq və ya limfa düyünlərində şişkinlik kimi ümumi əlamətlərin müşayiət edib-etməməsi həkimin antibiotiki lazım bilib-bilməyəcəyinə birbaşa təsir edir. Yalnız «dişim ağrıyır» demək əvəzinə bu təfərrüatları bölüşmək həm lüzumsuz reseptin, həm də gecikmiş müalicənin qarşısını alır.

Bu fərqi həkiminiz müayinədə dəqiqləşdirir; lakin hansı mənzərədə hansı sualın veriləcəyini bilmək qərarı sürətləndirir.

Antibiotik resepti tək başına qərar deyil; aşağıdakı qiymətləndirmənin bir hissəsidir.

1. 1

   Şikayətin tarixçəsini öyrənirik

   Nə vaxt başladığı, qızdırmanın olub-olmaması, halsızlıq və ya limfa düyünlərində şişkinlik kimi ümumi əlamətlərin müşayiət edib-etməməsi qərara birbaşa təsir edir.

2. 2

   Şişkinliyin sərhədlərini yoxlayırıq

   Şişkinliyin dişin ətrafı ilə məhdudlaşdığına, yoxsa üzə, çənəyə doğru yayıldığına baxırıq. Yayılan şişkinlik antibiotiki gündəmə gətirir.

3. 3

   Rentgenlə mənbəni tapırıq

   Panoram rentgen kök ucundakı iltihabı, kariyesin dərinliyini və sümüyün nə dərəcədə təsirləndiyini göstərir.

4. 4

   Mümkünsə, eyni gün boşaldırıq

   Absess varsa, prioritet boşaltmaqdır; kanal müalicəsinə başlamaq və ya kiçik kəsiklə irini xaric etmək antibiotikdən əvvəl gələn addımdır.

5. 5

   Antibiotik lazımdırsa, müalicə ilə birlikdə planlaşdırırıq

   Antibiotik tək başına yazılmır; əsas müalicə qəbulu ilə birlikdə verilir. Məqsəd infeksiyanı təxirə salmaq deyil, mənbəni aradan qaldırmaqdır.

6. 6

   Kontrol müayinəsini planlaşdırırıq

   Antibiotikə başladıqdan bir neçə gün sonra şişkinliyin geriləyib-geriləmədiyini, mənbəni aradan qaldıran müalicənin planlaşdırıldığı kimi irəliləyib-irəliləmədiyini yoxlayırıq. Gözlənilməz gedişatda plan dəyişə bilər.

Aşağıdakılar antibiotiki əvəz edən deyil, real mənbəni aradan qaldıran müalicələrdir.

Bunları sizi qorxutmaq üçün deyil, aptekdən antibiotik almazdan əvvəl düzgün sualı verə biləsiniz deyə yazırıq.

Aşağıdakı gedişat antibiotikə həqiqətən göstəriş olan infeksiya üçün keçərlidir.

1. İlk bir neçə gün

   Antibiotik həqiqətən lazımdırsa, şişkinlik və qızdırma bu müddət ərzində geriləməyə başlayır. Geriləmirsə, həkiminizə qayıdın.

2. Kursun tamamlanması

   Özünüzü yaxşı hiss etsəniz belə, kurs yarımçıq qoyulmamalıdır; yarımçıq qoyulan kurs geridə qalan bakteriyaların rezistent hala gəlməsinə zəmin yarada bilər.

3. Əsas müalicə qəbulu

   Antibiotik bitən kimi kanal müalicəsi, boşaltma və ya dişin çəkilməsi kimi mənbəni aradan qaldıran prosedur aparılmasa, ağrı yenidən başlayır.

4. Bir neçə həftə sonra kontrol müayinəsi

   Mənbə müalicə olunubsa, bir neçə həftə ərzində nahiyə tam normala qayıdır; kontrol müayinəsində şişkinlik və həssaslığın gerilədiyi təsdiqlənir.

Bu səhifədə tək bir rəqəm vermirik, çünki antibiotikin özü nadir hallarda ayrıca xərc maddəsi olur: əsas xərci müəyyən edən mənbəni aradan qaldıran müalicənin həcmidir. Rentgeninizi gördükdən sonra hansı müalicənin lazım olduğunu yazılı şəkildə bölüşə bilərik. Qiyməti müəyyən edən maddələr:

İnfeksiyanın yayılma dərəcəsi

Məhdud qalmış infeksiya ilə yayılmış infeksiyanın müalicəsi, müddəti və təqib tezliyi fərqlidir.

Lazım olan əsas müalicə

Kanal müalicəsi, absessin boşaldılması, diş əti müalicəsi və dişin çəkilməsi bir-birindən fərqli prosedurlardır; mənbə müəyyən edilmədən verilən rəqəm klinikada dəyişməyə məhkumdur.

Görüntüləmə ehtiyacı

Bəzi hallarda panoram rentgen kifayətdir; kök ucu iltihabının həcmini dəqiqləşdirmək üçün tomoqrafiya lazım ola bilər.

Kontrol qəbullarının sayı

Antibiotiklə dəstəklənən müalicədə sağalmanı təsdiqləmək üçün əlavə kontrol qəbulu lazım ola bilər; prosesin neçə qəbulda tamamlanacağı ilk müayinədə dəqiqləşir.