İmplant orqanizmə zərər verirmi?

Bu sualın altında adətən iki ayrı narahatlıq dayanır və onları ayırmaq cavabı aydınlaşdırır. Birincisi materialdır: çənəyə yerləşdirilən hissə illər ərzində orqanizmdə nəyisə pozarmı? İkincisi prosedurdur: cərrahi müdaxilə zamanı və ya ondan sonra nəsə səhv gedə bilərmi? Birinci sualın cavabı böyük ölçüdə rahatladıcıdır. İkincisinin cavabı isə hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi bəlidir; amma bu risklərin adları bəllidir, əksəriyyəti əvvəlcədən görünə bilir və əsl danışılmalı olan yer də buradır.

İmplantların böyük əksəriyyəti titan və ya titan ərintisindən, bir hissəsi isə sirkonium oksiddən hazırlanır. ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) bu materialların təhlükəsizlik profillərinin yaxşı məlum olduğunu yazır. Titan allergiyası ən çox soruşulan mövzudur və həqiqətən mövcuddur, amma çox nadirdir. İspaniyada 1.500 implant pasiyentini yoxlayan bir tədqiqatda allergiya testi müsbət çıxan pasiyentlərin nisbəti 0,6% olub və müsbət çıxanların demək olar ki, hamısı onsuz da əlamət göstərən və ya implantı izah edilə bilməyən şəkildə tutmayan kiçik qrupdan idi. Mövzunu toplayan sistematik icmal isə titanın implant pasiyentlərində allergik reaksiyaya səbəb olduğunun sübut edilmədiyi nəticəsinə gəlir.

MRT mövzusunda cavab qısadır: implantı olan insan MRT çəkdirə bilər. Titan maqnitə yapışan metal deyil. FDA-nın pasiyentlərə tövsiyəsi MRT və ya rentgendən əvvəl implantınızı tibbi heyətə deməyinizdir; çünki implant görüntüdə təhrifə səbəb ola bilər və bu təsir ən çox çənə və üz nahiyəsinin çəkilişlərində əhəmiyyət daşıyır. NHS də MRT-dən əvvəl doldurulan formada ağızdakı plomblar və körpülər barədə soruşulduğunu yazır. Ayrıca qeyd edilməli olan hissələr implantın özü deyil, bəzi çıxan protezlərdə istifadə edilən maqnitli saxlayıcılar kimi maqnit xüsusiyyəti olan hissələrdir.

Xərçəng sualı internetdə ən çox qorxudulan, amma əsası ən zəif olan mövzudur. Bugünkü biliklərə görə implantın ağız xərçənginə səbəb olduğu sübut edilməyib. İmplant ətrafında ağız xərçəngi müşahidə edilən klinik halları toplayan sistematik icmal 1983-cü ildən bəri dərc olunmuş 33 məqalədə cəmi 63 pasiyent tapıb. Bu pasiyentlərin təxminən yarısında ağızda əvvəlcədən xərçəngə çevrilmə meyli olan lezyon, məsələn, qırmızı yastı dəmrov var idi. İcmalın əsas xəbərdarlığı başqadır: bu lezyonlar əvvəlcə implant ətrafı iltihaba bənzədiyi üçün diaqnoz gecikə bilər. Praktikadakı mənası budur: implant ətrafında müalicəyə baxmayaraq keçməyən yara və ya toxuma böyüməsi araşdırılmalı, lazım gələrsə, toxumadan nümunə götürülərək yoxlanılmalıdır.

Beyin və ürəklə bağlı suallar da tez-tez gəlir. İmplant beyinə çatmır: üst çənədə implantın qonşusu beyin deyil, burnun iki tərəfindəki hava boşluğu olan sinusdur və arada göz yuvasının və kəllə əsasının sümük divarları yerləşir. FDA-nın sadaladığı məlum risklər arasında sinusun dibinin deşilməsi var; bu vəziyyət sinusitə bənzər əlamətlərlə özünü göstərir və müalicə olunur. Ürək baxımından implantın özü ürəyə zərər vermir. Ürək xəstəliyi olan insanda danışılan şey prosedurun təhlükəsiz aparılmasıdır: qanı durulaşdıran dərmanlar, anesteziyadakı adrenalin və süni ürək qapağı olanlarda və ya ürəkdaxili infeksiya keçirmiş insanlarda prosedurdan əvvəl profilaktik antibiotikin lazım olub-olmaması.

Real risklər cərrahi müdaxilə ilə bağlıdır və adları bəllidir. Alt çənədə implantın yeri çənə sümüyünün içindən keçən sinirə yaxındırsa, dodaqda və çənədə keçici, nadir hallarda isə daimi keyimə ola bilər. Qonşu dişin zədələnməsi, infeksiya, implantın tutmaması və illər ərzində baxımsız qalan implantın ətrafında iltihab da bu siyahıdadır. Bu risklərin çoxunu azaldan planlaşdırmadır: 3D diş tomoqrafiyası sinirin və sinusun yerini əvvəlcədən göstərir. Tomoqrafiyanın da bədəli var; FDA diş tomoqrafiyasının klassik diş rentgenindən daha çox, tibbi tomoqrafiyadan isə adətən daha az radiasiya verdiyini bildirir. Buna görə planı həqiqətən dəyişəcəksə, çəkilməsi düzgündür.

Aşağıdakı bölgü bu suallarla gələn pasiyentlərdə ən çox rast gəlinən halları iki qrupa ayırır: təkbaşına maneə və ya təhlükə yaratmayanlar və planlaşdırmadan əvvəl həkiminizə mütləq deməli olduqlarınız.

Aşağıdakı addımlar narahatlıqlarınızı qəbuldan əvvəl konkret məlumata çevirməyə kömək edir.

1. 1

   Allergiya və reaksiya keçmişinizi yazın

   Metal bəzək əşyalarına, saat kəmərinə, ortopedik vint və ya lövhəyə qarşı yaşadığınız reaksiyalar; dərman allergiyalarınız və yerli anesteziya ilə bağlı təcrübələriniz. Yaddaşa güvənərək deyil, yazılı şəkildə gətirin.

2. 2

   Sağlamlıq və dərman siyahınızı paylaşın

   Ürək xəstəliyi, süni ürək qapağı, şəkərli diabet, sümük dərmanları, qanı durulaşdıran dərmanlar və kortizon. Bu məlumatlar həm cərrahi müdaxilənin təhlükəsizliyinə, həm də antibiotik qərarına birbaşa təsir edir.

3. 3

   Tomoqrafiyanın səbəbini soruşun

   Tomoqrafiya sinirin və sinusun yerini göstərir; alt çənədəki keyimə və üst çənədəki sinus riskini planlaşdırma mərhələsində azaltmağın yolu budur. Niyə çəkildiyini və planda nəyi dəyişəcəyini soruşmaq adi xahişdir.

4. 4

   Sizə xas riskləri müzakirə edin

   Ümumi risk siyahısı hər kəs üçün eynidir; vacib olan sizin çənənizdə hansının önə çıxmasıdır. İmplant sinirə nə qədər yaxındır, sinusun dibinə nə qədər yaxındır, sümük kifayətdirmi? Bu sualların cavabı görüntü üzərində göstərilə bilər.

5. 5

   İstifadə ediləcək implantın məlumatlarını istəyin

   FDA istifadə edilən implant sisteminin markasını və modelini öyrənib qeydlərinizdə saxlamağı tövsiyə edir. Gələcəkdə başqa həkim və ya görüntüləmə komandası bu məlumata ehtiyac duya bilər.

6. 6

   Baxım və kontrol planını əvvəldən dəqiqləşdirin

   Uzun müddətdə implantın başına gələ biləcək ən ehtimal olunan problem materialla deyil, ətrafındakı iltihabla bağlıdır. Kontrol intervalları və gündəlik təmizləmə üsulu müalicədən əvvəl danışılmalıdır.

Aşağıdakılar material və ya cərrahi müdaxilə ilə bağlı narahatlığı davam edənlər üçün müzakirə olunan yollardır. Hər birinin qazancı da, bədəli də ayrıdır.

Aşağıdakılar implant əməliyyatının məlum riskləridir. Bir hissəsi nadirdir, bir hissəsi isə baxımdan asılı olaraq illər ərzində ortaya çıxan vəziyyətlərdir; hamısı əvvəlcədən danışılmağa layiqdir.

Aşağıdakı gedişat prosedurdan sonra gözlənilən gedişi və bildirilməli olan əlamətləri bir-birindən ayırır.

1. İlk günlər

   Şişkinlik, yüngül göyərmə və həssaslıq adi haldır; keyimə anesteziyanın təsiri keçdikcə yox olur. Bu dövrdə nahiyəni rahat buraxmaq və verilən göstərişlərə əməl etmək kifayətdir.

2. İlk həftə

   Şişkinlik çəkilir. Keyimənin ertəsi günə qalması, burundan axıntı və ya üst çənədə təzyiq hissi adi gedişatdan kənardır və bildirilməlidir.

3. İlk aylar

   Kontrol müayinələrində yaranın sağalması, implant ətrafındakı diş əti və dişləmə qiymətləndirilir. Dəridə səpgi, ağızda yanma və ya izah edilə bilməyən şişkinlik kimi reaksiya görsəniz, kontrol müayinəsində deyin.

4. Uzun müddətdə

   İldə ən azı bir dəfə kontrol müayinəsi və müntəzəm təmizləmə. MRT, tomoqrafiya və ya başqa görüntüləmədən əvvəl implantınızı hər dəfə qeyd edin; implant məlumatlarınızı qeydlərinizdə saxlayın.

Bu səhifədəki suallar müalicənin həcmini və təqvimini bir neçə məqamda dəyişə bilər. Maddələr bunlardır:

Əlavə görüntüləmə

Tomoqrafiya planlaşdırmanın əsas hissəsidir. Sinus və ya sinirlə bağlı sual varsa, əlavə kəsiklər və ya təkrar görüntüləmə lazım ola bilər.

Allergiya qiymətləndirməsi

Əlamət və ya anamnez varsa, allerqoloqun qiymətləndirməsi və testlər ayrıca mərhələ kimi plana əlavə edilə bilər.

Material seçimi

Titandan başqa material seçildikdə plan, təqvim və üstdəki protezin seçimləri dəyişə bilər.

Həkimlər arasında məsləhətləşmə

Süni ürək qapağı, sümük dərmanı və ya izləmə tələb edən ağız lezyonu varsa, müvafiq həkimin rəyi planın bir hissəsinə çevrilir və təqvimə təsir edə bilər.