بیمار تیروئیدی می‌تواند ایمپلنت بگذارد؟

غده تیروئید غده‌ای است که در جلوی گردن قرار دارد و هورمون‌هایی (T3 و T4) تولید می‌کند که سرعت سوخت‌وساز بدن را تنظیم می‌کنند. این هورمون‌ها بر سرعت تخریب و بازسازی پیوسته استخوان هم اثر می‌گذارند. به همین دلیل پرسش «تیروئید دارم، استخوانم ایمپلنت را نگه می‌دارد؟» بی‌جا نیست. اما باید پرسش را درست پرسید: موضوع خود تشخیص نیست، این است که مقادیر هورمونی با دارو متعادل نگه داشته می‌شود یا نه.

جایی که شواهد روشن‌ترین است این است: یک مرور نظام‌مند که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد ۱۱ مطالعه از آنچه در PubMed و Cochrane یافته بود را ارزیابی کرد و به این نتیجه رسید که مبتلایان به بیماری تیروئید می‌توانند درمان ایمپلنت بگیرند و نسبت ماندن ایمپلنت‌ها در دهان مشابه کسانی است که بیماری تیروئید ندارند. نویسندگان سطح شواهد را در مقیاس SORT برابر B دادند؛ این به معنای شواهدی با کیفیت محدود یا ناهمخوان است، و به‌روشنی نوشتند که به مطالعات بزرگ‌تر و قوی‌تر نیاز است. یعنی پاسخ «آری» است، اما «آری»‌ای که بر پایه شواهدی نازک تکیه دارد.

مطالعه‌ای که برای کم‌کاری تیروئید فراوان از آن یاد می‌شود از تورنتو است. ۲۷ زن مبتلا به کم‌کاری تیروئید که با دارو درمان می‌شدند با ۲۹ نفر که از نظر سن، جنسیت و ناحیه ایمپلنت همسان شده بودند مقایسه شدند. از نظر از دست رفتن ایمپلنت تفاوتی میان دو گروه دیده نشد. اما در گروه کم‌کاری تیروئید مشکلات بافت نرم پس از جراحی اول رایج‌تر بود و در سال اول پس از بارگذاری تحلیل استخوان بیشتری در اطراف ایمپلنت اندازه‌گیری شد. این جزئیات، جمله «باید از نزدیک پیگیری کرد» را هم کنار جمله «مشکلی نیست» می‌گذارد.

یافته‌ای در جهت عکس هم هست. مطالعه‌ای در آمریکا که ۱٬۴۸۰ ایمپلنتِ ۶۳۵ بیمار را به‌صورت گذشته‌نگر از روی پرونده‌های رادیوگرافی بررسی کرد، تحلیل سالانه استخوان اطراف ایمپلنت را در مبتلایان به کم‌کاری تیروئید کمتر یافت؛ این رابطه پس از کنار گذاشتن سیگاری‌ها و دیابتی‌ها هم برقرار ماند. نویسندگان این را با کند شدن تخریب استخوان در کم‌کاری تیروئید توضیح می‌دهند. مطالعه مشاهده‌ای و گذشته‌نگر است؛ وقتی دو مطالعه با هم خوانده شوند، داده‌ای که نشان دهد کم‌کاری تیروئید خطری آشکار برای ایمپلنت پدید می‌آورد وجود ندارد.

در پرکاری تیروئید تصویر متفاوت و شواهد کمتر است. اینجا بیش از مطالعه مربوط به ایمپلنت، دو موضوع از نگاه سلامت عمومی برجسته می‌شود. اولی استخوان است: NHS می‌نویسد تیروئید پرکار می‌تواند خطر پوکی استخوان را که استخوان‌ها را ضعیف می‌کند بالا ببرد. دومی طوفان تیروئید است: MSD Manuals این تصویر را وضعیتی اورژانسی و تهدیدکننده زندگی در پرکاری تیروئیدِ درمان‌نشده یا ناکافی درمان‌شده تعریف می‌کند که ممکن است با عفونت، آسیب، جراحی یا قطع داروهای تیروئید برانگیخته شود. نادر است، اما دلیل اینکه هورمون‌ها باید پیش از یک جراحی برنامه‌ریزی‌شده متعادل باشند همین است.

کم‌کاری تیروئیدِ شدید و درمان‌نشده هم تصویر اورژانسی نادری دارد: کمای میکس‌ادم. MSD Manuals می‌نویسد که این ممکن است با عفونت، آسیب، جراحی و داروهای آرام‌بخشی که مغز را سرکوب می‌کنند برانگیخته شود؛ NHS هم یادآور می‌شود که در سالمندان بیشتر دیده می‌شود. این خطری نیست که برای بیشتر بیمارانی که با لووتیروکسین متعادل‌اند صدق کند. اما اگر تشخیص تازه داده شده، دارو تازه آغاز شده یا آرام‌بخشی برنامه‌ریزی می‌شود، دلیل بررسی پیشاپیش مقادیر همین است.

در بیمارانی که پس از سرطان تیروئید ید رادیواکتیو گرفته‌اند موضوع بیش از استخوان، بزاق است. غدد بزاقی چون ید را انباشته می‌کنند از ید رادیواکتیو اثر می‌پذیرند. در مروری که ۳۸ مطالعه را بررسی کرد، خشکی دهان در ۲ ماه اول پس از درمان در حدود ۶۰ درصد بیماران و پس از یک سال در حدود ۱۷ درصد دیده می‌شد؛ التهاب غده بزاقی هم فراوان گزارش می‌شد. انجمن تیروئید آمریکا هم می‌نویسد که پس از درمان سرطان تیروئید ممکن است از دست رفتن چشایی و خشکی دهان دیده شود.

خشکی دهان از نگاه ایمپلنت مهم است، چون بزاق سامانه‌ای است که دهان را خودبه‌خود تمیز و محافظت می‌کند. وقتی بزاق کم می‌شود پلاک آسان‌تر جمع می‌شود، خطر پوسیدگی و بیماری لثه در دندان‌های باقی‌مانده بالا می‌رود و دندان مصنوعی متحرک هم آسان‌تر زخم می‌کند. این تصویر ایمپلنت را ناممکن نمی‌کند؛ اما ایجاب می‌کند که برنامه مراقبت، دفعات کنترل و ابزارهای تمیز کردن بر همین پایه انتخاب شوند.

تفکیک زیر یک چارچوب است. تصمیم قطعی پس از ارزیابی هم‌زمان آزمایش‌های تازه، داروهای مصرفی و وضع دهانتان گرفته می‌شود؛ در صورت نیاز با پزشکی که تیروئیدتان را پیگیری می‌کند مشورت می‌شود.

ایمنی تا حد زیادی با اطلاعات تازه و زمان‌بندی درست فراهم می‌شود. گام‌های زیر چارچوب آمادگی استاندارد است.

1. 1

   نخست نشانه‌های اورژانسی را بشناسید

   طوفان تیروئید تصویری نادر اما اورژانسی است: ضربان بسیار تند قلب، تب بالا، بی‌قراری شدید، گیجی یا از دست رفتن هوشیاری، زردی پوست و چشم‌ها. اگر این علائم هست منتظر نوبت دندان‌پزشکی نمی‌مانند؛ با ۱۱۲ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.

2. 2

   نتیجه تازه TSH و T4

   NHS می‌نویسد که در ارزیابی تیروئید سطح TSH (هورمون محرک تیروئید) و T4 (تیروکسین) در خون بررسی می‌شود. آخرین آزمایش و تاریخش را بیاورید؛ اگر مقادیر قدیمی است یا دوز به‌تازگی تغییر کرده ممکن است آزمایش تازه خواسته شود. اگر بیوتین (ویتامین B7) مصرف می‌کنید بگویید؛ NHS یادآور می‌شود که بیوتین می‌تواند بر آزمایش‌های تیروئید اثر بگذارد.

3. 3

   فهرست کامل داروها

   لووتیروکسین، کاربیمازول، پروپیل‌تیواوراسیل، بتابلوکر؛ با نام و دوزشان. داروهای غیرتیروئیدی هم مهم‌اند: NHS می‌نویسد داروهای معده (مانند امپرازول)، آنتی‌اسیدها، مکمل‌های کلسیم و آهن و برخی داروهای فشار خون و قلب ممکن است با لووتیروکسین خوب سازگار نباشند.

4. 4

   در صورت نیاز مشورت با پزشکی که تیروئیدتان را پیگیری می‌کند

   اگر مقادیر مرزی است، دارو به‌تازگی تغییر کرده یا گمان پرکاری تیروئیدِ مهارنشده هست، پیش از جراحی نظر متخصص غدد گرفته می‌شود. اینکه تنظیم دوز لازم است یا نه را آن پزشک تصمیم می‌گیرد؛ نه دندان‌پزشک.

5. 5

   ساعت دارو در روز جراحی

   NHS توصیه می‌کند لووتیروکسین با معده خالی، ۳۰–۶۰ دقیقه پیش از صبحانه، قهوه یا چای و داروهای دیگر مصرف شود. اگر برای آرام‌بخشی از شما خواسته شود ناشتا بمانید، از پیش بپرسید دوز صبحتان را چه زمانی بگیرید؛ دارو را خودسرانه جا نیندازید.

6. 6

   اگر ید رادیواکتیو گرفته‌اید، ارزیابی بزاق

   اگر خشکی دهان، تغییر چشایی یا تورم غدد بزاقی هنگام غذا خوردن هست بگویید. این یافته‌ها مستقیم بر برنامه مراقبت، دفعات کنترل و ابزارهای تمیز کردن اثر می‌گذارد.

7. 7

   تصویربرداری و برنامه

   وضع استخوان با توموگرافی ارزیابی می‌شود. اگر آزمایش‌ها، فهرست داروها و در صورت وجود تصویرهایتان را از پیش با فرم ارزیابی بفرستید، دندان‌پزشک برنامه را بر پایه این اطلاعات می‌ریزد.

بیماری تیروئید گزینه‌ها را چندان محدود نمی‌کند؛ بیشتر بر زمان‌بندی و برنامه مراقبت اثر می‌گذارد.

بیشتر موارد زیر در بیمارانِ متعادل عنوان‌هایی قابل مدیریت‌اند. بخشی از آن‌ها ویژه تصویر مهارنشده است؛ تفکیک را در هر مورد می‌نویسیم.

در بیمار تیروئیدیِ متعادل بهبود متفاوت از بیماران دیگر پیش نمی‌رود؛ تفاوت در حفظ نظم دارو و پیگیری نزدیک‌تر سال اول است.

1. روزهای اول

   مصرف داروی تیروئیدتان را به همان ترتیبی که پزشکتان به شما گفته ادامه دهید. وقتی به تغذیه نرم می‌روید مراقب باشید لووتیروکسین را باز هم با معده خالی مصرف کنید؛ آن را هم‌زمان با سوپ، شیر یا قهوه نخورید.

2. هفته اول

   تورم و حساسیت باید رو به کاهش باشد. تب، تورم فزاینده یا طعم بد در دهان ممکن است عفونت را مطرح کند؛ اگر درمان پرکاری تیروئید می‌گیرید، زود خبر دادن عفونت اهمیت جداگانه‌ای دارد.

3. ماه‌های اول

   کنترل بافت نرم و استخوان اطراف ایمپلنت. مطالعه‌ای که در بیماران کم‌کاری تیروئید تحلیل استخوان بیشتری در سال اول گزارش کرده، پیگیری رادیوگرافی این دوره را معنادار می‌کند.

4. بلندمدت

   مراقبت حرفه‌ای منظم و تمیز کردن روزانه بین دندان‌ها. اگر دوز داروی تیروئیدتان تغییر کند یا درمان تیروئیدی تازه‌ای آغاز شود به دندان‌پزشکتان هم خبر دهید.

بیماری تیروئید هزینه درمان ایمپلنت را مستقیم تغییر نمی‌دهد. آنچه اثر می‌پذیرد آمادگی، زمان‌بندی و نظم پیگیری است:

آزمایش اضافی و نظر متخصص غدد

اگر نتیجه تازه TSH و T4 نباشد یا مقادیر مرزی باشد، ممکن است آزمایش تازه و نظر پزشک لازم شود.

به تعویق افتادن درمان

اگر در پرکاری تیروئیدِ مهارنشده جراحی به تعویق بیفتد تقویم تغییر می‌کند؛ برای بیمارانی که با سفر می‌آیند این قلمی است که بر برنامه‌ریزی اثر می‌گذارد.

مراقبت ویژه خشکی دهان

اگر پس از ید رادیواکتیو خشکی هست، پاک‌سازی حرفه‌ای پرتکرارتر، فلورایدتراپی و فراورده‌های جایگزین بزاق به قلم مراقبت افزوده می‌شود.

اینکه اقدام اضافی لازم است یا نه

اگر وضع استخوان در توموگرافی ناکافی باشد گستره برنامه تغییر می‌کند؛ وقتی بتوان بدون پیوند استخوان گیر فراهم کرد این قلم کوچک می‌شود.