پری و گرفتگی گوش: از گوش است، مفصل فک یا دندان؟

گوش میانی که پشت پرده گوش است، با مجرای باریکی به نام شیپور استاش به پشت بینی وصل است. Cleveland Clinic می‌نویسد این مجرا فشار هوای گوش میانی را با بیرون یکسان می‌کند و به تخلیه مایع کمک می‌کند و وقتی درست باز و بسته نشود، شایع‌ترین نشانه این است که صداها گنگ شنیده شوند، انگار زیر آب هستید. ممکن است پری گوش، صدای تق‌تق یا ترکیدن، سرگیجه، گوش‌درد، وزوز گوش و کاهش شنوایی هم همراهش باشد. علت اغلب وضعیت‌هایی است که بینی و گلو را متورم می‌کنند، مثل حساسیت، سرماخوردگی و آنفلوانزا؛ Cleveland Clinic ریفلاکس معده را هم برمی‌شمارد. نشانه‌ها ممکن است با تغییر ارتفاع، مثلاً در هواپیما، بیشتر شوند.

دومین علت شایع جرم گوش است. NHS می‌نویسد جمع شدن جرم گوش ممکن است کاهش شنوایی، گوش‌درد یا احساس گرفتگی گوش، وزوز گوش و سرگیجه ایجاد کند و شنوایی معمولاً در یک گوش کم می‌شود. جرم گوش به‌طور طبیعی خودبه‌خود بیرون می‌ریزد. NHS یادآوری می‌کند که تلاش برای بیرون آوردن جرم با انگشت یا گوش‌پاک‌کن آن را به داخل هل می‌دهد و وضع را بدتر می‌کند و شواهدی برای مؤثر بودن شمع گوش و دستگاه‌های مکنده وجود ندارد.

عفونت گوش و سینوزیت گروه سوم‌اند. NHS می‌نویسد عفونت گوش معمولاً سریع شروع می‌شود و درد داخل گوش، تب، دشواری در شنیدن، ترشح از گوش و حس فشار یا پری در گوش ایجاد می‌کند و بیشترشان در ۳ روز و گاهی در یک هفته برطرف می‌شوند. NHS در میان نشانه‌های سینوزیت هم حس فشار در گوش‌ها را برمی‌شمارد. یعنی پری‌ای که پس از سرماخوردگی همراه با بینی گرفته شروع شده و در هر دو گوش حس می‌شود، اغلب از این گروه است.

مفصل فک درست جلوی مجرای گوش است و رابطه‌اش با نشانه‌های گوش قوی‌تر از آن است که تصور می‌شود. در یک فراتحلیل هشت‌مطالعه‌ای که نشانه‌های گوش را در بزرگسالانی که تشخیص اختلال مفصل فک (اختلال گیجگاهی‌فکی) گرفته بودند بررسی کرد، شایع‌ترین نشانه گوش حس پری بود؛ پس از آن گوش‌درد، وزوز گوش، سرگیجه و کاهش شنوایی قرار داشتند. نسبت پری حدود ۷۵ درصد به دست آمد، اما این نسبت فقط بر یک زیرگروه ۵۰ نفری تکیه دارد و میان مطالعات دامنه بسیار گسترده‌ای وجود دارد؛ عدد قطعی نیست، جهتش مهم است. یک مرور منتشرشده در ۲۰۲۶ هم می‌نویسد در بیماران مفصل فک نشانه‌های گوش بدون بیماری گوش دیده می‌شوند و این نشانه‌ها بارها به بیماری گوش نسبت داده می‌شوند و تشخیص به تأخیر می‌افتد. این رابطه مشاهده‌ای است؛ سازوکار آن به‌طور قطعی شناخته نیست.

سرنخ‌هایی که نشانه گوشیِ ناشی از مفصل فک را مشخص می‌کنند، در توصیف NHS هست: درد اطراف فک، گوش و شقیقه، صدای کلیک، ترق‌تروق یا سایش هنگام حرکت فک، سردرد در شقیقه‌ها، باز نشدن کامل دهان و گیر کردن فک؛ درد هنگام جویدن و در دوره‌های پراسترس بیشتر می‌شود. NHS در میان نشانه‌های فشردن و ساییدن دندان‌ها (براکسیسم) درد فک، دندان‌های ساییده یا شکسته، سردرد و گوش‌درد را برمی‌شمارد و بیماران مبتلا به فشردن دندان‌ها را که در فک، صورت یا گوش درد دارند به دندان‌پزشک ارجاع می‌دهد. پری گوشی که صبح هنگام بیدار شدن آشکار است و با خستگی فک می‌آید، اگر معاینه گوش طبیعی باشد، فک را هم به ذهن می‌آورد.

راه دیگر سمت دندان، درد بازتابی است. NHS در فهرست علت‌های احتمالی گوش‌درد، در گوش‌دردی که همراه دندان‌درد می‌آید، آبسه دندان را برمی‌شمارد. دردی که از دندان‌های آسیاب پایین می‌آید ممکن است به گوش و زاویه فک بزند؛ این را در صفحه‌ای که دردِ زننده به فک و گوش را توضیح می‌دهد با جزئیات بررسی کرده‌ایم. در این حالت معمولاً درد بیش از پری غالب است و در دندان حساسیتی هست که با گرما، سرما یا گاز گرفتن برانگیخته می‌شود.

تصویری که نباید از دست برود کاهش ناگهانی شنوایی است. راهنمای بالینی آکادمی گوش و حلق و بینی آمریکا می‌نویسد کاهش ناگهانی شنوایی اغلب همراه با وزوز گوش یا سرگیجه می‌آید و نوعی که از گوش داخلی منشأ می‌گیرد سالانه در ۵ تا ۲۷ نفر از هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر دیده می‌شود. این راهنما توصیه می‌کند پزشکان در اولین مراجعه جدا کنند که کاهش از نوع انتقالی است (مانعی مثل جرم یا مایع) یا از نوع گوش داخلی یا عصبی و آزمایش شنوایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، ظرف ۱۴ روز پس از شروع نشانه، انجام شود. در نوع گوش داخلی، درمان با کورتون ممکن است در ۲ هفته اول به‌عنوان یک گزینه ارائه شود. چون کاهش ناگهانی شنوایی ممکن است مثل گرفتگی گوش حس شود، اینکه جرم گوش یا سرماخوردگی پنداشته شود و منتظر بمانند، ممکن است این زمان را از بین ببرد.

در پایان، بیماری‌های گوش داخلی. NHS می‌نویسد در بیماری منیر نشانه‌ها ناگهان شروع می‌شوند، ممکن است از چند دقیقه تا ۲۴ ساعت طول بکشند و سرگیجه چرخشی، عدم تعادل، وزوز گوش، کاهش شنوایی، فشار یا درد در عمق گوش، تهوع و استفراغ با هم می‌آیند. NHS تأکید می‌کند اگر همراه حس چرخش، افتادگی صورت، ناتوانی در بالا بردن بازوها، دشواری در حرف زدن، مشکل ناگهانی بینایی در یک چشم یا عدم تعادل شدید وجود داشته باشد، ممکن است نشانه سکته مغزی باشد و باید فوراً آمبولانس خبر کرد.

فهرست اول نشانه‌هایی است که علت‌هایی با منشأ گوش، بینی یا فک را مطرح می‌کنند که بیشتر وقت‌ها اورژانسی نیستند. اگر یکی از موارد فهرست دوم با شما جور است، منتظر نمانید.

این ترتیب آگاهانه از احتمال‌هایی شروع می‌شود که شنوایی و مغز را تهدید می‌کنند و سپس به تمایز گوش، بینی، فک و دندان می‌رسد.

1. 1

   ابتدا کاهش ناگهانی شنوایی و نشانه‌های سکته

   اگر شنوایی ناگهان کم شده، همان روز به پزشک مراجعه کنید. اگر همراه سرگیجه افتادگی صورت، ضعف بازو، اختلال گفتار یا مشکل ناگهانی بینایی وجود دارد، با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید.

2. 2

   مشاهده‌های خودتان

   یادداشت کنید: آیا پری با قورت دادن یا خمیازه تغییر می‌کند، آیا هنگام جویدن یا باز کردن دهان بیشتر می‌شود، آیا صبح آشکار است، آیا در یک گوش است، آیا شنوایی کم شده، آیا وزوز یا سرگیجه دارید، آیا اخیراً سرماخوردگی، پرواز یا درمان دندان داشته‌اید. این پاسخ‌ها کار پزشک را به‌طور جدی کوتاه می‌کنند. گوش‌پاک‌کن یا انگشت در گوشتان نکنید.

3. 3

   معاینه گوش

   پزشک به مجرای گوش و پرده گوش نگاه می‌کند؛ به دنبال یافته‌هایی مثل جرم، عفونت، مایع یا فرورفتگی پرده می‌گردد. Cleveland Clinic می‌نویسد در مشکل شیپور استاش ممکن است تمپانومتری، که کار گوش میانی را می‌سنجد، و آزمایش‌های شنوایی انجام شود.

4. 4

   آزمایش شنوایی

   راهنما در کاهش ناگهانی شنوایی توصیه می‌کند جدا شود که کاهش از نوع انتقالی است یا گوش داخلی و آزمایش شنوایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، ظرف ۱۴ روز پس از شروع نشانه، انجام شود. اما سی‌تی‌اسکن معمول مغز و آزمایش خون معمول در راهنما توصیه نمی‌شوند.

5. 5

   ارزیابی بینی و سینوس

   درباره بینی گرفته، ترشح رنگی، نشانه‌های حساسیت و ریفلاکس پرسیده می‌شود؛ علت مشکل شیپور استاش اغلب همین‌جاست.

6. 6

   معاینه مفصل فک و دندان‌ها

   وقتی معاینه گوش و شنوایی طبیعی درمی‌آیند، دندان‌پزشک مفصل فک، عضلات جونده، میزان باز شدن دهان و آثار ساییدگی دندان‌ها را بررسی می‌کند و در صورت نیاز دندان‌ها را آزمایش و رادیوگرافی می‌کند. NHS در میان علت‌های مشکلات مفصل فک فشردن دندان‌ها، فرسودگی مفصل، ضربه به سر یا صورت، استرس و جفت نشدن متعادل دندان‌ها را برمی‌شمارد.

درمان پری گوش بسته به علت فرق می‌کند؛ متخصص گوش و حلق و بینی، پزشک خانواده، داروساز یا دندان‌پزشک وارد کار می‌شوند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی هستند که در این شکایت زیاد دیده می‌شوند، همراه با هزینه‌شان.

مدت بسته به علت فرق می‌کند. روند زیر سیر معمولی است که منابع توصیف می‌کنند؛ برنامه پزشکی که شما را پیگیری می‌کند در اولویت است.

1. ۳ روز اول

   NHS می‌نویسد بیشتر عفونت‌های گوش در ۳ روز برطرف می‌شوند و گاهی یک هفته طول می‌کشند. اگر گوش‌درد از ۲–۳ روز گذشت، باید نزد پزشک رفت.

2. ۵ روز اول

   NHS در جرم گوش توصیه می‌کند ۳–۵ روز روغن چکاندن ادامه یابد و اگر در ۵ روز بهتر نشد، به مرکز بهداشت مراجعه شود؛ ریختن تکه‌تکه جرم ممکن است حدود ۲ هفته طول بکشد.

3. ۱–۲ هفته

   Cleveland Clinic می‌نویسد مشکل شیپور استاش معمولاً در ۱–۲ هفته برطرف می‌شود و اگر بیش از چند هفته طول بکشد، باید نزد پزشک رفت.

4. پری طولانی یا تکرارشونده

   اگر با وجود طبیعی بودن گوش و شنوایی، پری هفته‌هاست ادامه دارد و همراه نشانه‌های فک است، از نظر مفصل فک و فشردن دندان‌ها ارزیابی دندان‌پزشک را بخواهید.

اینجا یک رقم واحد نمی‌دهیم، چون پری گوش گاهی در داروخانه و گاهی هم‌زمان در چند بخش حل می‌شود. اقلامی که دامنه را تعیین می‌کنند:

محل علت

گوش، بینی، گوش داخلی یا مفصل فک؛ هرکدام معاینه و آزمایش متفاوتی لازم دارند.

آزمایش‌های شنوایی و تصویربرداری

آزمایش شنوایی، تمپانومتری و در کاهش شنوایی از نوع گوش داخلی، در صورت نیاز ام‌آر‌آی یا آزمون شنوایی ساقه مغز.

درمان مفصل فک

نایت گارد، فیزیوتراپی یا رفع ساییدگی دندان‌ها ممکن است دامنه را گسترده‌تر کند.

منشأ دندانی

اگر منشأ درد بازتابی یک دندان است، درمان آن دندان جداگانه برنامه‌ریزی می‌شود.