İmplantdan pis qoxu və ya dad gəlir: səbəbi nədir, nə vaxt həkimə getməli?

Ağız qoxusunu bakteriyalar yaradır: qida qalıqlarındakı və tökülən hüceyrələrdəki zülalı parçalayarkən kükürdlü qazlar ayrılır. Bu bakteriyalar oksigenin az olduğu, fırçanın və tüpürcəyin çatmadığı küncləri sevir. İmplantlı ağızda bu künclərin ünvanı məlumdur: körpünün diş ətinə baxan alt səthi, implantın diş ətindən çıxdığı boyun nahiyəsi, üst hissənin vintinin üstündəki boşluq və implantla üst hissənin birləşdiyi aralıq. Qoxunu aradan qaldırmağın yolu bu ünvanlardan hansının məsuliyyət daşıdığını tapmaqdır.

Birinci və ən çox rast gəlinən mənbə körpünün altıdır. Sabit körpü və ya tam ağız protezi diş ətinə yaxın oturur; altındakı aralıqda qida və ərp yığılır və adi diş fırçası oraya çatmır. İsveçdə bir xəstəxananın periodontologiya şöbəsinə implant ətrafı iltihab səbəbi ilə göndərilən 23 pasiyentlə aparılan tədqiqatda ağız baxımı üçün çatımı olmayan implantların təxminən üçdə ikisində (65%) iltihab var idi; çatımı olan implantlarda bu göstərici təxminən 18% idi. İmplantların dörddə üçü təmizlənə bilməyəcək vəziyyətdə idi. Müəlliflər implantların ətrafında təmizləməyə imkan verən protez dizaynının əhəmiyyətini vurğulayır. Bu tədqiqat kiçikdir və yönləndirilmiş pasiyentlərdən ibarətdir; səbəbi sübut etmir, amma implant ətrafı iltihabla təmizlənə bilməyən səth arasındakı əlaqəni göstərir.

İkinci mənbə vint dəliyidir. Vintlə bərkidilən körpülərdə hər implantın üstündə vintə çatmaq üçün kanal olur. Bu kanal adətən əvvəlcə doldurucu materialla, ən üstdə isə diş rəngli plombla bağlanır. Üstdəki plomb yeyilərsə və ya düşərsə, kanala qida və tüpürcək dolur və tək bir nöqtədən gələn inadkar qoxu başlaya bilər. Laboratoriya tədqiqatında vint kanalına qoyulan pambığın qutaperça və teflon lentə (PTFE) nisbətən daha çox mikrob biotəbəqəsi topladığı göstərildi; bu, laboratoriya tapıntısıdır, ağızdakı qoxunu birbaşa ölçmür. Vint boşaldıqda da birləşmə aralığında bakteriya yığıla bilər; vint boşalmasını ayrıca səhifədə izah etdik.

Üçüncü mənbə implant ətrafındakı diş ətinin iltihabıdır. 2017-ci il Ümumdünya seminarının konsensus hesabatı bunu iki mərhələdə təsvir edir. Birinci mərhələ periimplant mukozitdir: əsas əlaməti yüngül zondlama zamanı qanaxmadır; qızartı, şişkinlik və ya irin də ola bilər və konsensus hesabatı ərpin bu mənzərənin səbəbi olduğuna dair güclü sübut olduğunu yazır. İkinci mərhələ periimplantitdir: ərplə əlaqəli, implant ətrafındakı toxumada iltihab və ardınca irəliləyən sümük itkisi ilə müşayiət olunan xəstəlik. Əlamətləri arasında zondlama zamanı qanaxma və ya irin, dərinləşən ciblər, diş əti kənarının geriləməsi və rentgendə sümük itkisi var. İrin və ölü toxuma nəzərəçarpan qoxu və dad verir.

Bu mənzərələr nadir deyil. On bir tədqiqatı birləşdirən sistematik icmalda periimplant mukozitin çəkili orta yayılması 43%, periimplantitinki 22% kimi hesablandı; ayrı-ayrı tədqiqatlarda göstəricilər müvafiq olaraq 19% ilə 65% və 1% ilə 47% arasında dəyişirdi. Müəlliflər təriflərdəki fərqlərin bu geniş aralığın əsas səbəbi olduğunu və implantın ağızda qaldığı müddət uzandıqca periimplantitin yayılmasının artdığını qeyd edir. Avropa Periodontologiya Federasiyası da diş əti xəstəliyi keçirmiş şəxslərdə implantların təxminən 22%-ində periimplantit inkişaf etdiyini yazır.

İltihabın məkrli tərəfi onun ağrısız irəliləyə bilməsidir. İmplantın içində sinir yoxdur; təbii dişdəki kimi sızıltı sizi xəbərdar etmir. Buna görə pis qoxu və ya dad, bəzən fırçalayarkən qanaxma ilə birlikdə, hiss olunan ilk əlamət ola bilər. Avropa Periodontologiya Federasiyası iltihab əlamətlərindən birini hiss etdikdə diş həkiminizdən və ya periodontoloqunuzdan mümkün qədər tez qəbul almağı tövsiyə edir. İmplant metalı səhifəmizdə də izah etdiyimiz kimi, metal görünməzdən xeyli əvvəl sümük əriməyə başlamış ola bilər.

Dördüncü mənbə implantın özü deyil, ətrafıdır. Ağız qoxusunun böyük hissəsi dilin üst səthindəki ərp qatından, təbii dişlərdəki diş əti ciblərindən və kariyesdən, ağız quruluğundan gəlir. NHS pis qoxunun səbəbləri arasında diş əti xəstəliyini, kariyes və infeksiyanı, ağız quruluğunu, badamcıqların iltihabını, reflüksü və siqareti sayır. Yuxarı çənədə implant və ya sinus nahiyəsində cərrahi müdaxilə edilibsə, burundan gələn pis qoxu sinusu da ağla gətirir; bu ayrımı burundan pis qoxu səhifəmizdə izah etdik. Buna görə qoxunun tək bir implantın ətrafındamı, yoxsa bütün ağızdamı olması veriləcək ilk sualdır.

Çıxan və sabit protezlər arasında da fərq var. İmplant üstü protez taxılan 48 nəfərlə aparılan kiçik müşahidə tədqiqatında ölçmə nöqtələrinin çoxunda iştirakçıların böyük hissəsində klinik baxımdan qəbuledilməz səviyyədə ağız qoxusu ölçüldü. 65 yaşdan yuxarı 88 pasiyentlə aparılan eninə kəsik tədqiqatında kükürdlü qaz səviyyəsi tam protez istifadə edənlərdə ən yüksək, sabit protez və implant qrupunda ən aşağı idi; ağız quruluğu və çoxlu dərman istifadəsi daha yüksək qoxu səviyyəsi ilə əlaqəli idi. Hər iki tədqiqat müşahidə xarakterlidir və kiçikdir; səbəbi deyil, əlaqəni göstərir. Praktik nəticə budur: implant tək başına qoxunu nə aradan qaldırır, nə də yaradır, həlledici olan təmizlənə bilmə və tüpürcək axınıdır.

Birinci siyahıdakı mənzərələr çox vaxt yığılmanı düşündürür və düzgün təmizləmə ilə bir neçə gün ərzində azalır. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğundursa, implant ətrafında iltihab və ya mexaniki problem düşünülməli və qəbul gözlənilməməlidir.

Ardıcıllıq təhlükədən başlayır: əvvəlcə təcili əlamətlər istisna edilir, sonra evdə edilə bilən təhlükəsiz yoxlamalarla mənbə daraldılır, ən sonda müayinə və rentgen gəlir.

1. 1

   Əvvəlcə təcili əlamətləri soruşun

   Ağızda, üzdə və ya boyunda böyük şişkinlik, ağzı aça bilməmək, nəfəs alma, danışma və ya udma çətinliyi, gözdə şişkinlik və ya görmə problemi varsa, qiymətləndirmə təcili yardım şöbəsində aparılır; 112-yə zəng edin. Bunlar yoxdursa, növbəti addımlara keçin.

2. 2

   Evdə dişarası fırça testi

   Təmiz dişarası fırçanı və ya super flossu hər implantın ətrafından və körpünün altından ayrı-ayrılıqda keçirin, sonra iyləyin və rənginə baxın. Qoxunun və qanın hansı implantdan gəldiyini qeyd edin. Bu sadə test mənbəyi tək bir nöqtəyə endirə bilər və həkimə konkret məlumat verir.

3. 3

   Bir-iki həftə müntəzəm təmizləmə və təkrar yoxlama

   Hər axşam dişarası fırça, super floss və varsa irriqatorla körpünün altını təmizləyin, dili də təmizləyin. Müəlliflərindən biri irriqator istehsalçısında işləyən 30 günlük kiçik randomizə olunmuş tədqiqatda irriqator istifadə olunan implantların 81,8%-ində, adi diş sapı istifadə olunanların 33,3%-ində zondlama zamanı qanaxma azaldı. Qoxu və qanaxma nəzərəçarpacaq dərəcədə azalırsa, mənbə böyük ehtimalla yığılma idi.

4. 4

   Güzgüdə vint dəliklərinə və diş əti kənarına baxın

   Körpünün çeynəmə səthindəki vint dəliklərinin plombu yerindədirmi, çökəklik və ya tünd rəng varmı? İmplantın ətrafında qızartı, şişkinlik, metal görünüşü varmı? Basaraq irin çıxarmağa çalışmayın; yalnız baxın və şəklini çəkin.

5. 5

   Müayinə: zondlama və qanaxma

   Həkim implant ətrafında qızartı, şişkinlik və irin axtarır, nazik zondla cib dərinliyini ölçür və qanaxma olub-olmadığına baxır. 2017-ci il konsensus hesabatı implant ətrafı sağlamlığı qızartı, zondlama zamanı qanaxma, şişkinlik və irinin olmaması kimi təsvir edir.

6. 6

   Rentgen və ilkin qeydlə müqayisə

   Sümük itkisini görmək üçün rentgen çəkilir. Konsensus hesabatı protez taxıldıqdan sonra ilkin rentgen və zondlama ölçməsinin aparılmasını tövsiyə edir; yeni şəkil bununla müqayisə edildikdə sümük səviyyəsinin dəyişib-dəyişmədiyi anlaşılır. Köhnə rentgen şəkillərinizi saxlayın və gətirin.

7. 7

   Lazım gələrsə, körpünün açılması

   Vintli körpü açıla bildiyi üçün həkim lazım olduqda onu çıxarıb alt səthini, implantların boyunlarını və vint birləşmələrini birbaşa görə bilir. Altında yığılma, yeyilmiş sahə və ya boşalmış vint tapılarsa, təmizləmə və düzəliş eyni seansda edilə bilər.

İmplant qoxusunun tək bir müalicəsi yoxdur; görülən iş mənbəyin nə olduğuna görə dəyişir və çox vaxt bir neçə addım birlikdə tətbiq olunur.

Aşağıdakılar qoxunu örtən, amma mənbəyi saxlayan və ya iltihabın hiss olunmasını gecikdirən qərarlardır.

Müddət mənbəyə görə dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir; sizi müayinə edən həkimin planı üstündür.

1. İlk günlər

   Mənbə körpü altındakı yığılmadırsa, müntəzəm təmizləməyə başladığınız ilk günlərdə qoxu azalmağa başlayır. Diş əti bir neçə gün də qanaya bilər; bu, təmizləməni dayandırmaq üçün səbəb deyil.

2. Bir-iki həftə

   Yığılma ilə bağlı qoxu və qanaxma nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmış olmalıdır. Azalmayıbsa və ya tək bir implantda davam edirsə, mənbə cibdə, vint birləşməsində və ya protez dizaynında ola bilər; müayinə lazımdır.

3. Vint dəliyi və ya boşalmış vint düzəldildikdən sonra

   Mənbə aradan qalxdıqda qoxu adətən tez yox olur. Vint yenidən boşalırsa, səbəb dişləmədə və ya gecə dişləri sıxmada axtarılır.

4. Periimplantit müalicəsindən sonrakı həftələr

   Cərrahi olmayan müalicədən sonra təkrar qiymətləndirmə adətən bir neçə həftə sonra aparılır. Qanaxma və irin azalıbsa, kontrol müayinələrinin intervalları müəyyən edilir; azalmayıbsa, növbəti addım müzakirə olunur.

Eyni şikayət qısa təmizləmədən implantın yenidən planlaşdırılmasına qədər çox fərqli prosedurlara uyğun gələ bilər. Həcmi müəyyən edən maddələr bunlardır:

Qoxunun mənbəyi

Körpü altında yığılma, vint dəliyi, boşalmış vint və implant ətrafı iltihab bir-birindən fərqli prosedurlar tələb edir.

Körpünün açılmasının lazım olub-olmaması

Vintli körpünün çıxarılıb alt səthinin və birləşmələrin yoxlanılması ayrıca seans demək ola bilər.

İltihabın mərhələsi

Yalnız diş ətini tutan mukozit təmizləmə ilə idarə olunduğu halda, sümük itkisi olan periimplantit mərhələli və bəzən cərrahi müalicə tələb edir.

Protez dizaynı

Təmizlənə bilməyən alt səth düzəldilə bilər və ya protezin yenidən hazırlanması lazım gələ bilər.