İmplantın metalı görünür və ya diş ətində boz kölgə var

İmplantın sümük içindəki gövdəsi və onun üzərinə taxılan birləşdirici hissə (abatment) çox vaxt titandan hazırlanır. Təbii dişdə kökün rəngi açıq olduğu üçün diş əti nazik olsa da, bu hiss olunmur; titan isə bozdur. Buna görə implant ətrafındakı diş əti (tibbi dildə periimplant selikli qişa) nazik olduqda metal toxumanın içindən boz və ya göyümtül kölgə kimi görünə bilir. Bu halda diş əti yerindədir, metal açıqda deyil; problem yalnız rəngdədir.

Sürixdə donuz çənəsi üzərində aparılan laboratoriya tədqiqatında (Ioannidis və həmmüəllifləri, 2017) müxtəlif materiallar 1, 2 və 3 millimetr qalınlığında selikli qişanın altına yerləşdirildi və rəng ölçüldü. Bütün materiallar selikli qişada ölçülə bilən rəng dəyişikliyi yaratdı; bu dəyişiklik toxuma qalınlaşdıqca azalmağa meylli idi. Ən böyük rəng fərqi ən nazik toxumanın altındakı titanda ölçüldü. Flüoresent sirkonium və qızıl ərintisi ən az rəng dəyişikliyi yaradan materiallar idi. Bu, laboratoriya tədqiqatıdır; ağızdakı nəticəni birəbir göstərmir, amma diş əti qalınlığının niyə həlledici olduğunu izah edir.

İkinci vəziyyət diş ətinin implantın üzərindən geriləməsidir. Burada diş ətinin kənarı geri çəkilir və tacın altındakı metal birləşdirici hissə və ya implantın boyun hissəsi birbaşa görünən hala gəlir. Osseointeqrasiya Akademiyası və Amerika Periodontologiya Akademiyası üçün hazırlanmış və 221 tədqiqatı araşdıran 2025-ci il tarixli sistematik icmal iltihab olmayan, sağlam implantlarda belə bu cür geriləmələrin geniş yayıldığını müəyyən etdi: implantın xarici səthində yumşaq toxuma açıqlığı orta hesabla 46%, ölçülə bilən diş əti geriləməsi orta hesabla 23% tezliklə görülürdü. Yükləmədən sonrakı ilk 5 il ərzində yeni geriləmənin yaranma göstəricisi 48%-ə qədər çıxa bilirdi.

Eyni icmal geriləmənin risk amillərini də sadaladı: nazik selikli qişa, implantın ətrafında kifayət qədər bərk və hərəkətsiz diş ətinin (keratinləşmiş selikli qişa) olmaması, dişin çəkilməsi ilə eyni gündə qoyulan implant, implantın yan səthlərində (qonşu dişə və ya implanta baxan) sümük itkisi və implant zamanı yumşaq toxumanın artırılmaması. Qoruyucu amillər isə naviqasiyalı (cərrahi şablonla aparılan) cərrahiyyə, implant zamanı sümük və yumşaq toxumanın artırılması və kifayət qədər qalın, keratinləşmiş diş ətidir. Turində orta hesabla 13 ildir implant istifadə edən 146 pasiyentin araşdırıldığı tədqiqatda da qalın diş əti quruluşu və 2 millimetrdən geniş keratinləşmiş diş əti geriləməyə qarşı qoruyucu tapıldı.

Üçüncü və ən vacib vəziyyət implant ətrafı iltihabdır (periimplantit). 2017-ci il Ümumdünya seminarının konsensus hesabatı onu ərplə əlaqəli, implant ətrafındakı selikli qişada iltihab və ardınca irəliləyən sümük itkisi ilə müşayiət olunan xəstəlik kimi təsvir edir və əlamətləri arasında zondlama zamanı qanaxmanı və ya irini, dərinləşən cibləri, rentgendə sümük itkisini və diş əti kənarının geriləməsini sayır. Sümük əridikcə üstündəki diş əti də çökür və implantın kələ-kötür, vint yivli səthi görünən hala gələ bilir. Turin tədqiqatında iltihabı olan implantlarda diş əti açıqlığının görülmə ehtimalı təxminən 2,2 dəfə yüksək idi.

Digər səbəb implantın mövqeyidir. İmplant lazım olduğundan daha önə, dodağa və ya yanağa doğru yerləşdirilibsə, önündəki sümük və diş əti nazik qalır və zamanla metal görünə bilir. Ön dişlərdəki diş əti açıqlıqlarını təsnif edən bir tədqiqat (Zucchelli və həmmüəllifləri, 2019) təsnifat apararkən diş əti kənarının qarşı tərəfdəki eyni təbii dişə görə mövqeyi ilə yanaşı, implant başının dodaqla damaq arasındakı mövqeyini də nəzərə alır, çünki müalicə seçimi buna görə dəyişir. Mövqe problemi varsa, yalnız toxuma artırmaq hər zaman kifayət etməyə bilər.

Uzunmüddətli müşahidə diş əti quruluşunun əhəmiyyətini göstərir. Alt çənənin arxa nahiyəsində implant qoyulmuş 128 pasiyentlə başlayan və 20-ci ildə 64 pasiyentin müayinə oluna bildiyi tədqiqatda implant ətrafında keratinləşmiş diş əti olmayanlarda daha çox sümük itkisi, qanaxma və diş əti geriləməsi görüldü; implant ətrafı iltihab keratinləşmiş diş əti olan və ya sonradan qreftlə əldə edilənlərdə 4,2%, olmayanlarda 25% tezlikdə idi. Sonradan diş əti qrefti edilən kiçik qrupda bu qreftin qoruyucu təsiri oldu. 10-cu ildən 20-ci ilə qədər izlənilənlərin təxminən üçdə biri tədqiqatdan çıxdı; bu nəticələri şərh edərkən bunu nəzərə almaq lazımdır. 2017-ci il konsensus hesabatı da keratinləşmiş diş ətinin uzunmüddətli toxuma sağlamlığına təsirinə dair sübutların qəti olmadığını, amma pasiyentin rahatlığı və ərpin təmizlənməsi baxımından üstünlüklü göründüyünü yazır.

Görüntünün özü ciddiliyi göstərmir. Nazik diş ətindən gələn boz kölgə illərlə dəyişmədən qala bildiyi halda, ağrısız iltihab metal görünməzdən xeyli əvvəl sümüyü əritməyə başlaya bilir. Avropa Periodontologiya Federasiyası (EFP) implant ətrafı xəstəliklərin hiss olunmasının hər zaman asan olmadığını, xəbərdarlıq əlamətlərinin fırçalayarkən qanaxma, diş əti şişkinliyi, pis qoxu və ya dad və implantın, körpünün ya da protezin laxlaması olduğunu yazır. Buna görə metal görünəndə əsas sual görünüşü düzəltmək deyil, əvvəlcə altında iltihab və sümük itkisinin olub-olmadığını anlamaqdır.

Birinci siyahı daha çox diş əti qalınlığı və ya iltihabsız geriləmə ilə uyğun gələn əlamətlərdir; bunları adi kontrol müayinənizdə həkiminizə göstərin. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğundursa, iltihab və ya sümük itkisi düşünülməli və qəbul gözlənilməməlidir.

Qiymətləndirmə əvvəlcə təcili vəziyyəti istisna edir, sonra iltihabın olub-olmadığını, ən sonda isə görünüş probleminin mənbəyini araşdırır.

1. 1

   Təcili əlamətlər soruşulur

   Ağızda böyük şişkinlik, ağzı aça bilməmək, gözdə şişkinlik və ya görmə problemi, nəfəs alma, danışma ya da udma çətinliyi varsa, qiymətləndirmə təcili yardım şöbəsində aparılır; 112-yə zəng edin. Bunlar yoxdursa, növbəti addımlar diş həkimi kabinetində atılır.

2. 2

   Diş əti müayinə olunur

   Həkim implant ətrafında qızartı, şişkinlik və irin axtarır, nazik zondla cib dərinliyini ölçür və qanaxma olub-olmadığına baxır. 2017-ci il konsensus hesabatı implant ətrafı sağlamlığı qızartı, zondlama zamanı qanaxma, şişkinlik və irinin olmaması kimi təsvir edir.

3. 3

   Rentgen çəkilir və əvvəlki ilə müqayisə olunur

   Rentgen implant ətrafındakı sümük səviyyəsini göstərir. Konsensus hesabatı protez taxıldıqdan sonra ilkin rentgen və ölçmələrin aparılmasını tövsiyə edir; sümük itkisinin irəliləyib-irəliləmədiyi bu qeydlə müqayisə edilərək anlaşılır. Köhnə rentgen şəkilləriniz varsa, özünüzlə götürün.

4. 4

   Diş ətinin qalınlığı və keratinləşmiş toxuma ölçülür

   İltihab yoxdursa, həkim implantın önündəki diş ətinin qalınlığına və bərk, hərəkətsiz diş əti zolağının genişliyinə baxır. Bəzi həkimlər zondun diş ətinin içindən görünüb-görünmədiyinə baxaraq qalınlığı təxmini qiymətləndirir.

5. 5

   İmplantın mövqeyi qiymətləndirilir

   İmplant başının qonşu dişlərə görə həddindən artıq önə və ya yuxarıya yerləşib-yerləşmədiyinə baxılır; lazım gələrsə 3D tomoqrafiya istənilir. Mövqe problemi müalicə seçiminə birbaşa təsir edir.

6. 6

   Tac və birləşdirici hissə yoxlanılır

   Tacın və ya körpünün diş ətinə baxan hissəsinin forması, sementlə taxılıbsa, diş əti altında sement qalığının qalıb-qalmadığı yoxlanılır. EFP bu cür sement qalıqlarının implant ətrafı iltihabla tez-tez əlaqələndirildiyini yazır.

7. 7

   Səbəbə görə plan qurulur

   İltihab varsa, əvvəlcə o müalicə olunur; görünüşü düzəltməyə yönəlmiş cərrahi müdaxilə iltihab nəzarət altına alındıqdan sonra müzakirə olunur. İltihab yoxdursa, seçim problemin nə qədər görünən olmasına və sizin gözləntinizə görə müəyyən edilir.

Müalicə metalın niyə göründüyündən asılıdır. Aşağıdakı seçimlər bir-birinin alternativi deyil, çox vaxt ardıcıl və ya birlikdə tətbiq olunur.

Aşağıdakılar bu vəziyyətdə tez-tez rast gəlinən yanlış qərarlar və onların bədəlidir.

Müddətlər aparılan prosedura görə çox dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir; həkiminizin sizə verdiyi plan üstündür.

1. İlkin qiymətləndirmə

   Müayinə, cib ölçülməsi və rentgenlə metalın niyə göründüyü müəyyən olunur. İltihab varsa, müalicə bu mərhələdə başlayır.

2. İltihabın müalicəsi və təkrar qiymətləndirmə

   EFP cərrahi olmayan müalicədən sonra təkrar qiymətləndirmənin adətən 6 həftə sonra aparıldığını yazır. Qanaxma azalıbsa və ciblər dayazlaşıbsa, kontrol müayinələrinin intervalları müəyyən edilir; azalmayıbsa, növbəti addım müzakirə olunur.

3. Toxuma qrefti və ya protezin düzəldilməsi

   Qreft edilibsə, ilk günlərdə damaqda və qreft nahiyəsində həssaslıq ola bilər; tikişlərin çıxarılması və diş ətinin yerinə oturması üçün həkiminizin kontrol müayinəsi təqviminə əməl edin. Tacın dəyişdirilməsi lazımdırsa, bu, çox vaxt diş əti sağaldıqdan sonra edilir.

4. Uzunmüddətli təqib

   EFP implantlara ildə bir dəfə rentgen çəkilməsini tövsiyə edir, çünki bəzi pasiyentlərdə implant ətrafı iltihab implantdan 2–3 il sonra başlaya bilir. Müntəzəm peşəkar təmizləmə və kontrol müayinəsi görünüşün yenidən pozulmasının qarşısını almağın da yoludur.

Tək bir rəqəm vermirik, çünki metalın niyə göründüyündən asılı olaraq müalicə bir kontrol müayinəsindən implantın yenidən qoyulmasına qədər dəyişə bilir. Həcmi müəyyən edən əsas maddələr:

Səbəb

Nazik diş əti, iltihabsız geriləmə, iltihab və ya yanlış mövqe: hər biri fərqli müalicə yolu tələb edir.

İltihabın və sümük itkisinin dərəcəsi

Cərrahi olmayan müalicə ilə nəzarət altına alına bilən iltihabla sümük qrefti və ya implantın dəyişdirilməsini tələb edən mənzərə arasında böyük fərq var.

Qreftin növü və nahiyələrin sayı

Damaqdan götürülən toxuma və ya toxumanı əvəz edən material, tək implant və ya bir neçə nahiyə həcmi dəyişir.

Protez işi

Tacın, birləşdirici hissənin və ya tam ağız körpüsünün dəyişdirilməsi ya da yenidən tənzimlənməsi ayrıca laboratoriya işi tələb edir.