İmplantdan sonra üzdə göyərmə: neçə günə keçir, nə vaxt problem əlamətidir?

Göyərmənin tibbi adı ekximozdur: zədələnmiş kiçik damarlardan sızan qanın dərinin altında toplanması. Cleveland Clinic göyərməni dəri bütöv olduğu halda xaricə qanaxma olmadan damarların altda sızdırması kimi təsvir edir. İmplant cərrahiyyəsində diş əti açılır, sümük oyulur, bəzən sümük artırılır; bu zaman kapilyarların bir hissəsi zədələnir. Ağız daxilindəki qanaxmanın çoxu ağıza axır və tənziflə dayandırılır, amma bir hissəsi yumşaq toxumanın içinə yayılır. Bir neçə saat və ya bir gün sonra bu qan yanaqda, çənənin altında və ya dodaq ətrafında rəng kimi görünür.

Göyərmənin rəngi zamanla dəyişir və bu dəyişiklik sağalmanın göstəricisidir. MedlinePlus göyərmənin çəhrayımtıl qırmızı başladığını, sonra göyümtül rəngə, ardından yaşılımtıl sarıya döndüyünü və ən sonda normal dəri rəngini aldığını yazır. Cleveland Clinic-ə görə tünd dərili insanlarda göyərmə bənövşəyi, tünd qəhvəyi və ya qara görünə bilər və sağalarkən açıq qəhvəyi, yaşıl və ya sarıya dönür. Rəngin sarıya dönməsi pisləşmə deyil, orqanizmin sızan qanı təmizlədiyinin əlamətidir.

Göyərmə çox vaxt cərrahi nahiyənin düz üstündə qalmır, aşağıya doğru enir. Aşağı çənədə işlənildikdə çənənin altına və boyuna, yuxarı çənədə yanağa və bəzən gözün altına yayıla bilər. Bunun səbəbi cazibə qüvvəsi və üzdəki yumşaq toxuma qatlarının boş quruluşudur; sızan qan toxuma aralıqlarında aşağıya doğru irəliləyir. Boyunda yaranan sarımtıl ləkə ilk günlərdə gördüyünüz göyərmənin aşağı enib solmaqda olduğunu göstərir; tək başına yeni qanaxma demək deyil.

Nə qədər göyərmə gözləməli olduğunuzu prosedurun növü müəyyən edir. Honkonq və Nankində 339 pasiyenti ilk həftə hər gün və 14-cü gündə qiymətləndirən tədqiqatda ilk üç gündə ən çox şişkinlik və göyərmə implantla eyni seansda sümük artırılması (istiqamətləndirilmiş sümük regenerasiyası) aparılan qrupda müşahidə edildi. Sümük artırılmadan aparılan sadə implant yerləşdirilməsində sağalma əlamətləri sadə diş çəkilməsinə bənzəyirdi. İki həftənin sonunda bütün qruplarda şikayətlər sıfıra yaxın səviyyəyə endi.

Müddət də önəmlidir. Sinqapurda implant və diş əti cərrahiyyəsi keçirmiş 468 pasiyentlə aparılmış tədqiqatda 60 dəqiqədən uzun çəkən cərrahi müdaxilələrdən sonra pasiyentlər qanaxmadan başqa bütün başlıqlarda, göyərmə də daxil olmaqla, daha yüksək şikayət bildirdi. Eyni tədqiqatda kişi cinsi və qısa cərrahi müddət daha aşağı şikayət balı ilə əlaqəli idi; bütün başlıqlarda ballar bir həftə ərzində sıfıra yaxın endi. Bu tədqiqatlar müşahidə xarakterlidir və pasiyentin öz bəyanına əsaslanır; yəni göyərmənin səbəbini sübut etmir, yalnız hansı halda daha tez-tez görüldüyünü göstərir.

Fərdi amillərin də payı var. Cleveland Clinic qocalan dərini, qanı durulaşdıran dərmanları, aspirini, müntəzəm qəbul edilən iltihab əleyhinə ağrıkəsiciləri (ibuprofen, naproksen), kortizonu, trombositlərin azlığını, qaraciyər xəstəliyini və C və ya K vitamini çatışmazlığını asan göyərməyə meyil yaradan hallar sırasında sayır. Yaşlı dövrdə dəri nazikləşir və dərialtı damarlar daha asan zədələnir; buna görə eyni prosedurdan sonra yaşlı pasiyentin üzündə daha geniş göyərmə görülməsi təəccüblü deyil. Tam ağız müalicəsi alan pasiyentlərin əhəmiyyətli hissəsinin yaşlı olması və ürək dərmanları qəbul etməsi bu mövzunun niyə tez-tez soruşulduğunu da izah edir.

Qanı durulaşdıran dərmanlar göyərməyə necə təsir edir? Dörd implant üzərində bir seansda sabit tam çənə protezi hazırlanmış 120 pasiyentlik hal-nəzarət tədqiqatında varfarin qəbul edən qrupda əməliyyatdan sonrakı qanaxma və ağız ətrafında göyərmə (purpura) rivaroksaban qəbul edənlərə və dərman qəbul etməyənlərə nisbətən daha tez-tez görüldü. Heç bir pasiyentdə ciddi qanaxma və ya hematoma inkişaf etmədi və prosedur dərmanlar dayandırılmadan və ya dəyişdirilmədən aparıldı. Yeddi tədqiqatı birləşdirən meta-analiz də yerli qanaxmanı dayandıran tədbirlər tətbiq edildikdə ağızdan qəbul edilən qanı durulaşdıran dərmanlara davam etməyin qanaxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırmadığını, varfarin qrupu dərmanlarda isə statistik baxımdan əhəmiyyətli olmayan artım meyli olduğunu bildirir.

Göyərmədən ayırd edilməli iki vəziyyət var. Birincisi hematomadır: dərinin altında rəng dəyişikliyi deyil, qanın bir yerdə toplanıb qabarıq, gərgin və ağrılı şişkinlik yaratmasıdır. Cleveland Clinic göyərmənin olduğu yerdə yaranan qabarıqlığı və ağrılı şişkinliyi həkimə müraciət səbəbləri sırasında sayır. İkincisi və ən vacibi ağız boşluğunun dibinə qanaxmadır. Aşağı çənənin ön nahiyəsində, köpək dişi ətrafında aparılan implant cərrahiyyəsində burğu sümüyün daxili (dil tərəfi) səthini deşib dilin altındakı damarı zədələsə, qan ağız boşluğunun dibindəki boş toxumaya sürətlə yayıla bilər. Dərc olunmuş klinik hal təsvirlərində dilin yuxarı və arxaya itələndiyi, tənəffüs yolunun daraldığı və bəzi pasiyentlərin intubasiya edildiyi bildirilir. Nadir vəziyyətdir, amma həyatı təhdid edir; göyərmə səhifəsində izah olunmasının səbəbi ilk saatlarda fərq edilməsinin həyati əhəmiyyət daşımasıdır.

Birinci siyahıdakı hallar çox vaxt öz-özünə keçən adi göyərməni düşündürür. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğun gəlirsə, göyərmə sadəcə rəng məsələsi olmaqdan çıxır və qiymətləndirmə lazımdır.

Ardıcıllıq qəsdən təhlükədən başlayır: əvvəlcə tənəffüs yolunu təhdid edən vəziyyət istisna edilir, sonra göyərmənin gedişatı izlənilir.

1. 1

   Əvvəlcə dilin altına və nəfəsə baxın

   Aşağı çənənin ön nahiyəsinə implant qoyulubsa, ilk saatlarda və ilk gecə dilin altını güzgüdə yoxlayın. Dilin altında sürətlə böyüyən bənövşəyi şişkinlik, dilin damağa doğru itələnməsi, boğuq danışıq, tüpürcəyi uda bilməmək və ya nəfəs darlığı varsa, 112-yə zəng edin. Dərc olunmuş məqalələrdə bu vəziyyətdə müalicənin ilk addımı tənəffüs yolunun təmin edilməsidir.

2. 2

   Hər səhər eyni işıqda şəkil çəkin

   Göyərmənin rəngi və sərhədləri gündən-günə dəyişir; yaddaşa güvənmək çaşdırır. Hər səhər eyni işıqda, eyni bucaqdan şəkil çəkmək göyərmənin böyüyüb-böyümədiyini və rənginin solub-solmadığını sizə və həkiminizə aydın göstərir.

3. 3

   Rəng böyüyür, yoxsa şişkinlik böyüyür

   Göyərmə sahəsinin genişlənməsi, xüsusilə aşağıya doğru, çox vaxt sızan qanın yer dəyişdirməsidir. Əsas sual şişkinliyin gedişatıdır: şişkinlik bələdçimizdə izah etdiyimiz kimi, şişkinlik ikinci günün sonunda pik nöqtəyə çatır və sonra geriləyir; üçüncü gündən sonra böyüyən şişkinlik fərqli vəziyyətdir.

4. 4

   Toxunaraq istiliyi və gərginliyi yoxlayın

   Təmiz əlinizlə göyərmənin üstünə yüngülcə toxunun. Yumşaq və yüngül həssas olması normaldır; gərgin, isti, getdikcə bərkiyən və ya zoqquldayan şişkinlik hematomanı və ya infeksiyanı düşündürür və həkimə göstərilməlidir.

5. 5

   Dərman siyahınızı nəzərdən keçirin

   Qanı durulaşdıran dərmanlarla yanaşı, ağrı üçün özbaşına qəbul etdiyiniz ibuprofen və ya naproksen kimi dərmanlar da göyərməni artıra bilər. Cleveland Clinic göyərmə zamanı iltihab əleyhinə ağrıkəsici qəbul etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməyi tövsiyə edir. Sizə yazılan ağrıkəsicidən başqa dərman əlavə etməyin.

6. 6

   Həkim müayinəsi

   Həkim göyərmənin altında toplanmış qanın olub-olmadığına, ağız boşluğunun dibinə, dilin hərəkətinə, yara yerinə və tikişlərə baxır. Ağız boşluğunun dibinə qanaxmadan şübhələnilərsə, qiymətləndirmə xəstəxanada aparılır; dərc olunmuş məqalələrdə qanaxmanın yerini göstərmək üçün tomoqrafiyadan istifadə edildiyi bildirilir. Qanı durulaşdıran dərman qəbul edirsinizsə, dərmanın tənzimlənməsi onu yazan həkimlə birlikdə müzakirə olunur.

Göyərmə bir dəfə yarandıqdan sonra onu bir anda silən üsul yoxdur. Aşağıdakılar onun böyüməsini məhdudlaşdırır və solmasını asanlaşdırır.

Aşağıdakılar göyərməni böyüdən və ya əsl təhlükəni gözdən qaçıran qərarlardır.

Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir; sümük artırılması, prosedurun müddəti və dərmanlar müddəti dəyişir. Fərqləndirici əlamət rəng solarkən şişkinliyin də geriləməsidir.

1. İlk gün

   Göyərmə çox vaxt hələ görünmür və ya cərrahi nahiyənin üstündə yüngül qızartı kimi başlayır. Soyuq tətbiqi, baş yuxarıda istirahət və qanaxmanın yerində dayandırılması bu günün işidir.

2. İkinci və üçüncü gün

   Göyərmə ən tünd və ən geniş halına yaxınlaşır, aşağıya doğru enməyə başlayır. Şişkinlik də ikinci günün sonunda pik nöqtəyə çatır. Üçüncü gündən etibarən ilıq tətbiqə keçilir.

3. Dördüncü və yeddinci gün arası

   Rəng göyümtüldən yaşıl-sarıya dönür, kənarlar solur. Aşağı çənədə ləkə boyuna qədər enmiş ola bilər; rəng solursa, bu, sorulmadır.

4. İkinci həftə

   Cleveland Clinic göyərmələrin çoxunun iki həftə ərzində yox olduğunu yazır. Qanı durulaşdıran dərman qəbul edənlərdə və sümük artırılması aparılanlarda solma bir az daha uzun çəkə bilər.

5. İki həftədən sonra

   Cleveland Clinic iki həftədən uzun çəkən göyərməni həkimə müraciət səbəbləri sırasında sayır; daha böyük göyərmələrin və hematomaların bir ay və ya daha uzun çəkə bildiyini də qeyd edir. Bu mərhələdə kontrol müayinənizdə göyərməni göstərin.

Göyərmə tək başına əlavə müalicə tələb etmir. Lakin onun nə qədər nəzərəçarpan olacağını və əlavə qiymətləndirmənin lazım olub-olmadığını bu maddələr müəyyən edir:

Cərrahi müdaxilənin həcmi

Tək implant, bir neçə implant, sümük artırılması və hər iki çənənin eyni seansda müalicəsi göyərmənin böyüklüyünü dəyişir.

Prosedurun müddəti

Tədqiqatlarda 60 dəqiqədən uzun çəkən cərrahi müdaxilələrdə göyərmə də daxil olmaqla şikayətlərin daha yüksək olduğu bildirilir.

Qəbul edilən dərmanlar

Qanı durulaşdıran dərmanlar, aspirin və iltihab əleyhinə ağrıkəsicilər göyərməni genişləndirir; prosedurdan əvvəlki dərman planı dərmanı yazan həkimlə qurulur.

Əlavə qiymətləndirmə ehtiyacı

Hematoma və ya ağız boşluğunun dibinə qanaxma şübhəsində müayinə, görüntüləmə və lazım olarsa, xəstəxanada müşahidə gündəmə gəlir.