İmplantdan sonra tikiş: nə vaxt əriyir, nə vaxt çıxarılır, açılarsa nə olur?

Klassik implant cərrahiyyəsində diş əti altındakı sümük qişası ilə birlikdə qapaq kimi qaldırılır; həkim sümüyü görərək implantı yerləşdirir, sonra diş ətini yerinə qoyub tikir. Cambridge Universitet Xəstəxanalarının implant broşürü bunu açıq izah edir: diş əti kəsilib geri çəkilir, sümük açılır, implant yerləşdirildikdən sonra diş əti tikişlərlə yerinə qoyulur. Tikişin vəzifəsi ilk günlərdə yara kənarlarını bir yerdə saxlamaqdır; kənarlar öz-özünə bitişəndə tikişin işi bitir.

Hər implantda tikiş olmur. Diş əti qaldırılmadan kiçik deşikdən aparılan flapsız (tikişsiz) üsulda çox vaxt tikiş lazım olmur; bunun hansı şərtlərdə mümkün olduğunu ayrıca səhifədə izah etmişik. Dişin çəkilməsi ilə eyni gündə implant qoyulduqda, sümük artırıldıqda və ya tam çənə müalicəsində isə tikiş demək olar ki, həmişə olur. Tam ağız müalicəsində tikişlər sabit dişlərin altında, diş ətinin üzərində qalır; buna görə təmizlik və kontrol daha çox diqqət tələb edir.

Tikişlər iki əsas qrupa bölünür. Əriyən tikişlər orqanizmin öz prosesləri ilə zamanla parçalanır və onları çıxarmaq lazım olmur. Əriməyən tikişlər isə ipək, neylon və ya politetrafloretilen (PTFE) kimi materiallardan hazırlanır və həkim tərəfindən çıxarılır. Londondakı Guy's and St Thomas' xəstəxanası tikişlərin adətən əridiyini, əriməyən tikiş istifadə olunubsa, kontrol müayinəsində çıxarıldığını yazır. Hansı növün istifadə olunduğunu öyrənməyin ən asan yolu soruşmaqdır: klinikadan ayrılarkən tikişlərin əriyib-əriməyəcəyini və kontrol tarixini qeyd edin.

Əriyən tikişin nə qədər qalacağı materiala və nahiyəyə görə dəyişir. King's College xəstəxanasının broşürü əriyən tikişlərin iki həftəyə qədər, bəzən daha uzun müddətə əridiyini, Lothian regionunun ağız cərrahiyyəsi şöbəsi bir neçə gün ərzində düşə bildiyini və ya iki həftəyə qədər qala bildiyini, Oxford icma stomatoloji xidməti isə adətən 7–10 günə əridiyini yazır. Cambridge-in implant broşürü də implant tikişlərinin adətən əriyən tikiş olduğunu, amma yox olmalarının bir neçə həftə çəkə bildiyini qeyd edir. Yəni iki həftə sonra ağzınızda hələ də tikiş ucu görməyiniz tək başına problem əlaməti deyil.

Tikişin materialı təmizliyə də təsir edir. Çox lifli ipək tikiş lifləri arasında bakteriya saxlaya bilir. Gömülü ağıl dişi cərrahiyyəsində 360 pasiyentdən götürülmüş 649 tikiş nümunəsini araşdıran sistematik icmalda ən çox istifadə olunan material ipək idi və çox vaxt ən yüksək bakterial yükü daşıyırdı; tək lifli sintetik və antibakterial örtüklü tikişlərdə bakteriyaların yapışması daha az idi. Qranadada aparılmış kiçik randomizə edilmiş tədqiqatda da ipək tək lifli neylon və PTFE tikişlərlə müqayisədə daha çox bakteriya və daha nəzərəçarpan toxuma reaksiyası göstərdi. Bu nəticələr ağıl dişindən gəlir; implant üçün eyni nəticə ölçülməyib, amma tikiş ətrafının niyə təmiz saxlanmalı olduğunu göstərir.

Tikişin erkən düşməsi ilə yaranın açılması eyni şey deyil. Guy's and St Thomas' tikişlərin cərrahi müdaxilədən dərhal sonra boşala və ya düşə bildiyini və bunun normalda problem yaratmadığını yazır. Vacib olan tikişin deyil, altındakı yara kənarlarının vəziyyətidir: kənarlar bir-birinə yapışıbsa və qanaxma yoxdursa, bir tikişin əskik olması əhəmiyyətsizdir. Oxford broşürü diş ətinin aralandığını və ya qanamağa başladığını görsəniz, diş həkiminizə müraciət etməyinizi tövsiyə edir.

Yara xəttinin açılması xüsusilə sümük artırılan cərrahi müdaxilələrdə yaxşı məlum olan problemdir. Sümük artırılmasında (istiqamətləndirilmiş sümük regenerasiyası) membran və qreftin həcmi yara kənarlarını gərir. Bu mövzuda aparılmış sistematik icmal və meta-analiz membranın açılması, yaranın açılması və kəskin infeksiya daxil olmaqla yumşaq toxuma ağırlaşmalarının çəkili orta göstəricisini 16,8% olaraq hesablayıb; bu problemlər birinci həftədən altıncı aya qədər qeydə alınıb. Müəlliflər göstəricinin rezorbsiya olunan və olunmayan membranlarda oxşar olduğunu və əsas həlledici amilin yumşaq toxumanın idarə edilməsi olduğunu vurğulayır. Sümük artırılmayan sadə implant cərrahiyyəsində yara daha kiçik, gərginlik isə daha azdır.

İlk həftələrdə yara yerində görə biləcəyiniz ağ və ya sarımtıl, yumşaq qat çox vaxt sağalan toxumadır: laxtanın yerini tutan, qan damarları ilə zəngin bərpa toxuması və onun üzərindəki fibrin qatı. Bu qat iysiz, ağrısızdır və çalxalamaqla getmir. İrin isə fərqlidir: basdıqda və ya öz-özünə gələn, qatı, pis dadlı və ya iyli axıntıdır və çox vaxt artan ağrı, şişkinlik və ya qızdırma ilə birlikdə olur. King's College broşürü ilk bir neçə gündə yüngül sızma və pis dadın ola bildiyini və tək başına problem demək olmadığını yazır; baxıma baxmayaraq keçməyən və ya artan pis dad isə həkimə deyilməlidir.

Birinci siyahıdakı hallar tikişli yarada tez-tez görülən və çox vaxt öz-özünə düzələn vəziyyətlərdir. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğun gəlirsə, həkiminizə göstərin.

Aşağıdakı ardıcıllıq Böyük Britaniyadakı xəstəxana broşürlərinin ümumi tövsiyələrinə əsaslanır. Sizi müalicə edən həkimin göstərişi fərqlidirsə, onunku keçərlidir.

1. 1

   İlk gün: çalxalamaq olmaz, toxunmaq olmaz

   Cərrahi müdaxilə günü ağzınızı çalxalamayın və tüpürməyin; Guy's and St Thomas' bunun laxtanı yerindən oynadıb sağalmanı gecikdirə bildiyini yazır. Tikişləri dilinizlə və ya barmağınızla yoxlamayın; Oxford broşürü yaraya barmaq və ya dil toxundurmağın qanaxmaya səbəb ola bildiyini qeyd edir.

2. 2

   Ertəsi gündən etibarən duzlu su

   Bir stəkan ilıq suya bir çay qaşığı duz qarışdırıb ağzınızda yavaşca gəzdirin, xüsusilə yeməklərdən sonra. Guy's and St Thomas' gündə 4 dəfə, 4–5 gün ərzində; Oxford gündə 4 dəfəyə qədər və 7 gün ərzində tövsiyə edir. Məqsəd qidanın tikişlərə ilişməsinin qarşısını almaqdır.

3. 3

   Fırçalamağı dayandırmayın

   Digər dişlərinizi və sabit dişlərinizi normal fırçalayın, tikiş nahiyəsinin ətrafında yumşaq fırça ilə ehtiyatlı olun. NHS digər dişləri əməliyyat nahiyəsindən yayınaraq diqqətlə təmizləməyi tövsiyə edir. Həkiminiz xlorheksidinli qarqara veribsə, göstərilən müddət ərzində istifadə edin.

4. 4

   Yemək zamanı tikişi qoruyun

   NHS bərk, xırtıldayan qidalardan və fındıq, tum kimi yaraya ilişə bilən qidalardan çəkinməyi tövsiyə edir. Oxford düyü və qarğıdalı dənələri kimi kiçik qidaların yaraya ilişə bildiyini yazır. İlk günlərdə yumşaq və ilıq qidalanın.

5. 5

   Siqaretə və spirtli içkiyə fasilə verin

   NHS siqaretin infeksiya riskini artırdığını, spirtli içkinin və çox isti içkilərin qanaxmanı artıra bildiyini yazır. Lothian broşürü ilk 24 saat siqaret və spirtli içkidən uzaq durmağı tövsiyə edir və bunların sağalmanı gecikdirdiyini qeyd edir. Fasilə nə qədər uzun olsa, yara xətti üçün o qədər yaxşıdır.

6. 6

   Hər gün güzgüdə baxın, toxunmayın

   Güzgüdə yara kənarlarının bir-birinə toxunub-toxunmadığına, bir tikişin əskik olub-olmadığına, ağ qatın iyli və ya ağrılı olub-olmadığına baxın. Baxmaq olar, əllə yoxlamaq olmaz. Dəyişiklik görsəniz, şəklini çəkib həkiminizə göstərin.

7. 7

   Kontrol müayinəsi

   Əriməyən tikişlər kontrol müayinəsində çıxarılır; Guy's and St Thomas' bunu xəstəxananın və ya yerli diş həkiminin edə bildiyini yazır. Tikişin çıxarılması adətən bir neçə dəqiqə çəkən, keyitmə tələb etməyən prosedurdur. Əriyən tikiş istifadə olunubsa, kontrolda yara xəttinin bağlanıb-bağlanmadığına baxılır.

Tikişin növü və lazım olub-olmaması cərrahi müdaxilənin həcmindən asılıdır. Aşağıdakı variantlar bir-birinin rəqibi deyil; həkim vəziyyətə görə seçir.

Aşağıdakılar xoş niyyətlə qəbul edilən, amma yara xəttini zorlayan qərarlardır.

Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir; sümük artırılması və tam çənə cərrahiyyəsində müddətlər uzana bilər. Fərqləndirici əlamət ağrı və şişkinliyin azalmasıdır.

1. İlk gün

   Tüpürcəkdə qan ləkələri normaldır. Tikişlər gərgin, nahiyə keyimiş və ya həssasdır. Çalxalamayın, tüpürməyin, tikişlərə toxunmayın.

2. İkinci və dördüncü gün arası

   Duzlu su ilə çalxalama başlayır. Yara kənarlarında ağ və ya sarımtıl qat görünməyə başlaya bilər. Bəzi tikişlər boşala və ya düşə bilər; Lothian broşürü bunun bir neçə gün ərzində baş verə bildiyini yazır.

3. Birinci həftənin sonu

   Oxford broşürünə görə əriyən tikişlər adətən 7–10 günə əriyir. Əriməyən tikiş istifadə olunubsa, kontrol müayinəsi bu dövrdə planlaşdırılır.

4. İkinci həftə

   Guy's and St Thomas' və King's College broşürləri əriyən tikişlərin iki həftəyə qədər qala bildiyini yazır. Yara xətti bağlanmış, diş ətinin rəngi normala qayıtmağa başlamış olmalıdır.

5. Sonrakı həftələr

   Cambridge-in implant broşürü implant tikişlərinin yox olmasının bir neçə həftə çəkə bildiyini qeyd edir. Diş əti zamanla son formasını alır; Cambridge cərrahi nahiyənin ilk bir neçə həftə mümkün qədər təmiz saxlanmasını tövsiyə edir.

Tikiş çox vaxt cərrahi müdaxilənin bir hissəsidir və ayrıca müalicə deyil. Amma tikişlə bağlı əlavə addımların lazım olub-olmayacağını bu maddələr müəyyən edir:

Tikişin növü

Əriyən tikişdə çıxarılma üçün qəbul yoxdur; əriməyən tikişdə kontrol və tikişin çıxarılması planlı addımdır.

Sümük artırılmasının aparılıb-aparılmaması

Sümük artırılan cərrahi müdaxilələrdə yara xəttinin açılma ehtimalı daha yüksəkdir və əlavə kontrol lazım ola bilər.

Səyahət cədvəli

Başqa şəhərdən gəlirsinizsə, tikişlərin əriyən olub-olmadığı və kontrolun harada aparılacağı əvvəlcədən danışılmalıdır.

Yara xətti açılarsa görüləcək iş

Yalnız təmizlik və müşahidədən açılan membranın və ya qreftin yenidən qiymətləndirilməsinə qədər dəyişir.