از ایمپلنت بوی بد یا طعم بد می‌آید: علتش چیست، چه زمانی باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد؟

بوی دهان را باکتری‌ها تولید می‌کنند: هنگام تجزیه پروتئینِ باقی‌مانده‌های غذا و سلول‌های ریخته‌شده، گازهای گوگرددار آزاد می‌شود. این باکتری‌ها گوشه‌هایی را دوست دارند که اکسیژن کم است و مسواک و بزاق به آن‌ها نمی‌رسد. در دهانی که ایمپلنت دارد نشانی این گوشه‌ها مشخص است: سطح زیرین بریج که رو به لثه است، ناحیه گردن ایمپلنت که از لثه بیرون می‌آید، فضای بالای پیچ قطعه رویی و شکافی که ایمپلنت و قطعه رویی در آن به هم می‌رسند. راه حل کردن بو این است که پیدا کنید کدام‌یک از این نشانی‌ها مسئول است.

نخستین و رایج‌ترین منشأ زیر بریج است. بریج ثابت یا پروتز کامل فک نزدیک به لثه می‌نشیند؛ در شکاف زیر آن غذا و پلاک جمع می‌شود و مسواک معمولی به آنجا نمی‌رسد. در مطالعه‌ای با ۲۳ بیمار که در سوئد به علت التهاب اطراف ایمپلنت به بخش پریودنتولوژی یک بیمارستان ارجاع شده بودند، حدود دوسوم (۶۵ درصد) ایمپلنت‌هایی که برای مراقبت دهان در دسترس نبودند التهاب داشتند؛ در ایمپلنت‌های در دسترس این نسبت حدود ۱۸ درصد بود. سه‌چهارم ایمپلنت‌ها در وضعی بودند که نمی‌شد تمیزشان کرد. نویسندگان بر اهمیت طراحی‌ای از پروتز تأکید می‌کنند که تمیز کردن اطراف ایمپلنت‌ها را ممکن کند. این مطالعه کوچک است و از بیماران ارجاع‌شده تشکیل شده؛ علت را ثابت نمی‌کند، اما پیوند میان التهاب اطراف ایمپلنت و سطحی را که تمیز نمی‌شود نشان می‌دهد.

منشأ دوم سوراخ پیچ است. در بریج‌هایی که با پیچ محکم می‌شوند، بالای هر ایمپلنت کانالی برای رسیدن به پیچ هست. این کانال معمولاً نخست با یک ماده پرکننده و در بالاترین بخش با پرکردگی هم‌رنگ دندان بسته می‌شود. اگر پرکردگی بالایی ساییده شود یا بیفتد، کانال از غذا و بزاق پر می‌شود و ممکن است بویی سمج که از یک نقطه می‌آید آغاز شود. در یک مطالعه آزمایشگاهی نشان داده شد پنبه‌ای که در کانال پیچ گذاشته می‌شود، در مقایسه با گوتاپرکا و نوار تفلون (PTFE)، بیوفیلم میکروبی بیشتری جمع می‌کند؛ این یافته‌ای آزمایشگاهی است و بوی دهان را مستقیم اندازه نمی‌گیرد. وقتی پیچ شل می‌شود هم ممکن است در شکاف اتصال باکتری جمع شود؛ شل شدن پیچ را در صفحه‌ای جداگانه شرح داده‌ایم.

منشأ سوم التهاب لثه اطراف ایمپلنت است. گزارش اجماع کارگاه جهانی ۲۰۱۷ آن را در دو مرحله تعریف می‌کند. مرحله اول، موکوزیت اطراف ایمپلنت: یافته اصلی‌اش خونریزی هنگام پروب کردن ملایم است؛ قرمزی، تورم یا چرک هم ممکن است باشد و گزارش اجماع می‌نویسد شواهد قوی وجود دارد که پلاک علت این تصویر است. مرحله دوم، پری‌ایمپلنتیت: بیماری‌ای مرتبط با پلاک که با التهاب در بافت اطراف ایمپلنت و در پی آن تحلیل پیش‌رونده استخوان همراه است. در میان یافته‌هایش خونریزی یا چرک هنگام پروب کردن، پاکت‌هایی که عمیق‌تر می‌شوند، تحلیل لبه لثه و تحلیل استخوان در رادیوگرافی هست. چرک و بافت مرده بو و طعمی آشکار می‌دهد.

این تصویرها نادر نیستند. در مرور نظام‌مندی که یازده مطالعه را کنار هم گذاشت، شیوع میانگین وزنی موکوزیت اطراف ایمپلنت ۴۳ درصد و پری‌ایمپلنتیت ۲۲ درصد محاسبه شد؛ در تک‌تک مطالعات نسبت‌ها به ترتیب میان ۱۹ تا ۶۵ درصد و ۱ تا ۴۷ درصد متغیر بود. نویسندگان می‌گویند تفاوت تعریف‌ها علت اصلی این بازه گسترده است و هرچه مدت ماندن ایمپلنت در دهان طولانی‌تر می‌شود شیوع پری‌ایمپلنتیت بالا می‌رود. فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی هم می‌نویسد در کسانی که بیماری لثه داشته‌اند در حدود ۲۲ درصد ایمپلنت‌ها پری‌ایمپلنتیت پدید می‌آید.

سوی موذی التهاب این است که می‌تواند بدون درد پیش برود. درون ایمپلنت عصبی نیست؛ تیرکشیدنی مانند دندان طبیعی به شما هشدار نمی‌دهد. به همین دلیل بو یا طعم بد، گاهی همراه با خونریزی هنگام مسواک زدن، ممکن است نخستین نشانه‌ای باشد که متوجهش می‌شوید. فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی توصیه می‌کند وقتی یکی از نشانه‌های التهاب را دیدید در کوتاه‌ترین زمان ممکن از دندان‌پزشک یا پریودنتیست خود نوبت بگیرید. همان‌طور که در صفحه فلز ایمپلنت هم شرح داده‌ایم، ممکن است استخوان مدت‌ها پیش از دیده شدن فلز تحلیل رفتن را آغاز کرده باشد.

منشأ چهارم خود ایمپلنت نیست، پیرامون آن است. بخش بزرگ بوی دهان از لایه روی پشت زبان، از پاکت‌های لثه و پوسیدگی‌های دندان‌های طبیعی و از خشکی دهان می‌آید. NHS در میان علت‌های بوی بد بیماری لثه، پوسیدگی و عفونت، خشکی دهان، التهاب لوزه، ریفلاکس و سیگار را می‌شمارد. اگر در فک بالا ایمپلنت یا در ناحیه سینوس جراحی شده باشد، بوی بدی که از بینی می‌آید سینوس را هم به ذهن می‌آورد؛ این تفکیک را در صفحه بوی بد از بینی شرح داده‌ایم. به همین دلیل اینکه بو دور یک ایمپلنت است یا در کل دهان، نخستین پرسشی است که باید پرسید.

میان پروتزهای متحرک و ثابت هم تفاوت هست. در یک مطالعه پیگیری کوچک با ۴۸ نفر که پروتز روی ایمپلنت گرفته بودند، در بیشتر نقاط اندازه‌گیری در بخش بزرگ شرکت‌کنندگان بوی دهان در سطحی اندازه‌گیری شد که از نظر بالینی پذیرفتنی نیست. در یک مطالعه مقطعی با ۸۸ بیمار بالای ۶۵ سال، سطح گازهای گوگرددار در کسانی که دندان مصنوعی کامل داشتند بالاترین و در گروه پروتز ثابت و ایمپلنت پایین‌ترین بود؛ خشکی دهان و مصرف داروهای متعدد با سطح بالاتر بو مرتبط بود. هر دو مطالعه مشاهده‌ای و کوچک‌اند؛ رابطه را نشان می‌دهند، نه علت را. نتیجه عملی این است: ایمپلنت به‌تنهایی بو را حل یا ایجاد نمی‌کند، قابلیت تمیز شدن و جریان بزاق تعیین‌کننده است.

تصویرهای فهرست اول بیشتر وقت‌ها انباشت را مطرح می‌کنند و با تمیز کردن درست ظرف چند روز کم می‌شوند. اگر موردی از فهرست دوم با شما جور است، باید به التهاب یا مشکلی مکانیکی در اطراف ایمپلنت فکر کرد و نباید منتظر نوبت ماند.

ترتیب از خطر آغاز می‌شود: نخست نشانه‌های اورژانسی کنار گذاشته می‌شود، سپس منشأ با بررسی‌های ایمنی که در خانه شدنی است محدود می‌شود و در آخر معاینه و رادیوگرافی می‌آید.

1. 1

   نخست نشانه‌های اورژانسی را بپرسید

   اگر تورم بزرگ در دهان، صورت یا گردن، ناتوانی در باز کردن دهان، دشواری در نفس کشیدن، حرف زدن یا قورت دادن، تورم چشم یا مشکل بینایی هست، ارزیابی در اورژانس انجام می‌شود؛ با ۱۱۲ تماس بگیرید. اگر این‌ها نیست به گام‌های بعدی بروید.

2. 2

   آزمون مسواک بین‌دندانی در خانه

   یک مسواک بین‌دندانی تمیز یا سوپرفلاس را جداگانه از اطراف هر ایمپلنت و از زیر بریج رد کنید، سپس بو کنید و به رنگش نگاه کنید. یادداشت کنید بو و خون از کدام ایمپلنت می‌آید. این آزمون ساده می‌تواند منشأ را به یک نقطه برساند و به دندان‌پزشک اطلاعاتی مشخص می‌دهد.

3. 3

   یکی دو هفته تمیز کردن منظم و بررسی دوباره

   هر شب با مسواک بین‌دندانی، سوپرفلاس و اگر دارید واترجت زیر بریج را تمیز کنید، زبان را هم تمیز کنید. در یک مطالعه تصادفی‌شده کوچک ۳۰ روزه که یکی از نویسندگانش در شرکت سازنده واترجت کار می‌کرد، خونریزی هنگام پروب کردن در ۸۱٫۸ درصد ایمپلنت‌هایی که واترجت برایشان به کار رفت و در ۳۳٫۳ درصد آن‌هایی که نخ دندان به کار رفت کم شد. اگر بو و خونریزی به‌طور محسوس کم می‌شود، منشأ به احتمال زیاد انباشت بوده است.

4. 4

   در آینه به سوراخ‌های پیچ و لبه لثه نگاه کنید

   پرکردگی سوراخ‌های پیچ روی سطح جونده بریج سر جایش است، فرورفتگی یا رنگ تیره هست؟ اطراف ایمپلنت قرمزی، تورم یا دیده شدن فلز هست؟ سعی نکنید با فشار دادن چرک بیرون بیاورید؛ فقط نگاه کنید و عکس بگیرید.

5. 5

   معاینه: پروب کردن و خونریزی

   دندان‌پزشک در اطراف ایمپلنت به دنبال قرمزی، تورم و چرک می‌گردد، با پروبی باریک عمق پاکت را اندازه می‌گیرد و نگاه می‌کند خونریزی هست یا نه. گزارش اجماع ۲۰۱۷ سلامت اطراف ایمپلنت را نبودِ قرمزی، خونریزی هنگام پروب کردن، تورم و چرک تعریف می‌کند.

6. 6

   رادیوگرافی و مقایسه با پرونده پایه

   برای دیدن تحلیل استخوان رادیوگرافی گرفته می‌شود. گزارش اجماع توصیه می‌کند پس از نصب پروتز رادیوگرافی پایه و اندازه‌گیری با پروب گرفته شود؛ وقتی عکس تازه با آن مقایسه شود روشن می‌شود سطح استخوان تغییر کرده یا نه. عکس‌های قدیمی‌تان را نگه دارید و بیاورید.

7. 7

   در صورت نیاز باز کردن بریج

   چون بریج پیچی را می‌توان باز کرد، دندان‌پزشک در صورت نیاز می‌تواند آن را بیرون بیاورد و سطح زیرین، گردن ایمپلنت‌ها و اتصال‌های پیچ را مستقیم ببیند. اگر زیر آن انباشت، ناحیه‌ای ساییده یا پیچ شل پیدا شود، تمیز کردن و اصلاح را می‌توان در همان جلسه انجام داد.

بوی ایمپلنت یک درمان واحد ندارد؛ کاری که انجام می‌شود بسته به منشأ فرق می‌کند و بیشتر وقت‌ها چند گام با هم انجام می‌شود.

موارد زیر تصمیم‌هایی‌اند که بو را می‌پوشانند اما منشأ را سر جایش می‌گذارند یا پی بردن به التهاب را به تأخیر می‌اندازند.

مدت بسته به منشأ فرق می‌کند. روند زیر چارچوبی کلی است؛ برنامه دندان‌پزشکی که شما را معاینه می‌کند اولویت دارد.

1. روزهای اول

   اگر منشأ انباشت زیر بریج باشد، بو در نخستین روزهایی که تمیز کردن منظم را آغاز می‌کنید رو به کاهش می‌گذارد. لثه ممکن است چند روز دیگر هم خونریزی کند؛ این دلیلی برای دست کشیدن از تمیز کردن نیست.

2. یکی دو هفته

   بو و خونریزی ناشی از انباشت باید به‌طور محسوس کم شده باشد. اگر کم نشده یا در یک ایمپلنت ادامه دارد، منشأ ممکن است در پاکت، اتصال پیچ یا طراحی پروتز باشد؛ معاینه لازم است.

3. پس از اصلاح سوراخ پیچ یا پیچ شل

   وقتی منشأ برطرف شود بو معمولاً به‌سرعت از میان می‌رود. اگر پیچ دوباره شل می‌شود، علت را در اکلوژن یا فشردن دندان‌ها در شب جست‌وجو می‌کنند.

4. هفته‌های پس از درمان پری‌ایمپلنتیت

   پس از درمان بدون جراحی، ارزیابی دوباره معمولاً چند هفته بعد انجام می‌شود. اگر خونریزی و چرک کم شده باشد فاصله کنترل‌ها تعیین می‌شود؛ اگر کم نشده باشد درباره گام بعدی صحبت می‌شود.

همان شکایت ممکن است با کارهایی بسیار متفاوت برابر باشد، از پاک‌سازی کوتاه تا برنامه‌ریزی دوباره ایمپلنت. اقلامی که گستره را تعیین می‌کنند این‌ها هستند:

منشأ بو

انباشت زیر بریج، سوراخ پیچ، پیچ شل و التهاب اطراف ایمپلنت کارهایی متفاوت از هم می‌خواهند.

اینکه باز کردن بریج لازم است یا نه

بیرون آوردن بریج پیچی و بررسی سطح زیرین و اتصال‌ها ممکن است به معنای یک جلسه جداگانه باشد.

مرحله التهاب

موکوزیتی که فقط لثه را درگیر کرده با پاک‌سازی مدیریت می‌شود، اما پری‌ایمپلنتیتِ همراه با تحلیل استخوان درمان مرحله‌ای و گاهی جراحی می‌خواهد.

طراحی پروتز

سطح زیرینی که تمیز نمی‌شود را می‌توان اصلاح کرد یا ممکن است ساخت دوباره پروتز لازم شود.