فلز ایمپلنت دیده می‌شود یا روی لثه سایه‌ای خاکستری هست

بدنه ایمپلنت درون استخوان و قطعه اتصالی که روی آن بسته می‌شود (اباتمنت) اغلب از تیتانیوم ساخته می‌شوند. در دندان طبیعی چون رنگ ریشه روشن است، حتی اگر لثه نازک باشد به چشم نمی‌آید؛ اما تیتانیوم خاکستری است. به همین دلیل وقتی لثه اطراف ایمپلنت (در زبان پزشکی مخاط اطراف ایمپلنت) نازک باشد، فلز ممکن است از درون بافت به شکل سایه‌ای خاکستری یا مایل به آبی دیده شود. در این حالت لثه سر جای خود است و فلز بیرون نیست؛ مشکل فقط رنگ است.

در یک مطالعه آزمایشگاهی در زوریخ روی فک خوک (Ioannidis و همکاران، ۲۰۱۷)، مواد مختلف زیر مخاطی به ضخامت ۱، ۲ و ۳ میلی‌متر قرار داده شدند و رنگ اندازه‌گیری شد. همه مواد در مخاط تغییر رنگ قابل‌اندازه‌گیری ایجاد کردند؛ این تغییر با ضخیم‌تر شدن بافت رو به کاهش داشت. بیشترین اختلاف رنگ در تیتانیوم زیر نازک‌ترین بافت اندازه‌گیری شد. زیرکونیای فلورسنت و آلیاژ طلا کمترین تغییر رنگ را ایجاد کردند. این یک مطالعه آزمایشگاهی است؛ نتیجه درون دهان را یک‌به‌یک نشان نمی‌دهد، اما توضیح می‌دهد چرا ضخامت لثه تعیین‌کننده است.

وضعیت دوم عقب رفتن لثه از روی ایمپلنت است. در اینجا لبه لثه عقب می‌رود و قطعه اتصال فلزی زیر روکش یا بخش گردن ایمپلنت مستقیماً نمایان می‌شود. یک مرور نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ که برای آکادمی اسئواینتگریشن و آکادمی پریودنتولوژی آمریکا تهیه شده و ۲۲۱ مطالعه را بررسی کرده، دریافت که حتی در ایمپلنت‌های سالم و بدون التهاب هم چنین عقب‌رفتگی‌هایی شایع است: بازشدگی بافت نرم در سطح بیرونی ایمپلنت به‌طور میانگین در ۴۶ درصد و تحلیل لثه قابل‌اندازه‌گیری به‌طور میانگین در ۲۳ درصد دیده می‌شد. میزان بروز تحلیل تازه در ۵ سال نخست پس از بارگذاری ممکن بود تا ۴۸ درصد برسد.

همان مرور عوامل خطر تحلیل را هم برشمرد: مخاط نازک، نبود لثه سفت و بی‌حرکت کافی (مخاط کراتینه) در اطراف ایمپلنت، ایمپلنتی که همان روز کشیدن دندان گذاشته شده، تحلیل استخوان در سطوح کناری ایمپلنت (رو به دندان یا ایمپلنت مجاور) و افزوده نشدن بافت نرم هنگام ایمپلنت. عوامل محافظ عبارت‌اند از جراحی هدایت‌شده (با پلاک راهنما)، افزودن استخوان و بافت نرم هنگام ایمپلنت و لثه کراتینه با ضخامت کافی. در مطالعه‌ای در تورین که ۱۴۶ بیمار را که به‌طور میانگین ۱۳ سال ایمپلنت داشتند بررسی کرد، ساختار لثه ضخیم و لثه کراتینه پهن‌تر از ۲ میلی‌متر در برابر تحلیل محافظ شناخته شدند.

وضعیت سوم و مهم‌ترین، التهاب اطراف ایمپلنت (پری‌ایمپلنتیت) است. گزارش اجماع کارگاه جهانی ۲۰۱۷ آن را بیماری مرتبط با پلاک تعریف می‌کند که با التهاب در مخاط اطراف ایمپلنت و سپس تحلیل پیش‌رونده استخوان همراه است و از جمله یافته‌های آن خونریزی یا چرک هنگام پروب کردن، عمیق‌تر شدن پاکت‌ها، تحلیل استخوان در رادیوگرافی و عقب رفتن لبه لثه را برمی‌شمارد. هرچه استخوان تحلیل برود، لثه روی آن هم فرو می‌نشیند و سطح زبر و رزوه‌دار ایمپلنت ممکن است نمایان شود. در مطالعه تورین، احتمال دیده شدن بازشدگی لثه در ایمپلنت‌های ملتهب حدود ۲٫۲ برابر بود.

علت دیگر جایگاه ایمپلنت است. اگر ایمپلنت جلوتر از آنچه باید، به سمت لب یا گونه، گذاشته شده باشد، استخوان و لثه جلوی آن نازک می‌ماند و فلز با گذر زمان ممکن است دیده شود. مطالعه‌ای که بازشدگی‌های لثه در دندان‌های جلو را طبقه‌بندی کرده (Zucchelli و همکاران، ۲۰۱۹)، در این طبقه‌بندی افزون بر جایگاه لبه لثه نسبت به همان دندان طبیعی در سمت مقابل، جایگاه سر ایمپلنت میان لب و کام را هم در نظر می‌گیرد، چون گزینه درمان بر همین اساس تغییر می‌کند. اگر مشکل جایگاه وجود داشته باشد، افزودن بافت به‌تنهایی همیشه کافی نیست.

پیگیری بلندمدت اهمیت ساختار لثه را نشان می‌دهد. در مطالعه‌ای که با ۱۲۸ بیمار دارای ایمپلنت در ناحیه عقبی فک پایین آغاز شد و در سال بیستم ۶۴ بیمار معاینه شدند، در کسانی که اطراف ایمپلنتشان لثه کراتینه نداشت تحلیل استخوان، خونریزی و تحلیل لثه بیشتری دیده شد؛ التهاب اطراف ایمپلنت در کسانی که لثه کراتینه داشتند یا بعداً با پیوند به دست آورده بودند ۴٫۲ درصد و در کسانی که نداشتند ۲۵ درصد بود. در گروه کوچکی که بعداً پیوند لثه دریافت کرده بودند، این پیوند اثر محافظ داشت. حدود یک‌سوم کسانی که از سال دهم تا بیستم پیگیری می‌شدند از مطالعه خارج شدند؛ هنگام تفسیر این نتایج باید این را در نظر داشت. گزارش اجماع ۲۰۱۷ هم می‌نویسد شواهد درباره اثر لثه کراتینه بر سلامت بلندمدت بافت قطعی نیست، اما از نظر راحتی بیمار و تمیز کردن پلاک سودمند به نظر می‌رسد.

خود تصویر جدی بودن وضعیت را نشان نمی‌دهد. سایه خاکستری ناشی از لثه نازک ممکن است سال‌ها بی‌تغییر بماند، در حالی که التهابی بی‌درد ممکن است مدت‌ها پیش از دیده شدن فلز، تحلیل استخوان را آغاز کند. فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی (EFP) می‌نویسد بیماری‌های اطراف ایمپلنت همیشه آسان تشخیص داده نمی‌شوند و نشانه‌های هشدار عبارت‌اند از خونریزی هنگام مسواک زدن، تورم لثه، بوی یا طعم بد و لقی ایمپلنت، بریج یا دندان مصنوعی. به همین دلیل وقتی فلز دیده می‌شود، پرسش اصلی اصلاح ظاهر نیست، بلکه ابتدا فهمیدن این است که آیا زیر آن التهاب و تحلیل استخوان هست یا نه.

فهرست اول نشانه‌هایی است که بیشتر با ضخامت لثه یا تحلیل بدون التهاب جور درمی‌آیند؛ این‌ها را در معاینه معمول خود به دندان‌پزشک نشان دهید. اگر یکی از موارد فهرست دوم درباره شما صدق می‌کند، باید به التهاب یا تحلیل استخوان فکر کرد و نباید منتظر نوبت ماند.

ارزیابی ابتدا وضعیت اورژانسی را کنار می‌گذارد، سپس وجود یا نبود التهاب و در آخر منشأ مشکل ظاهری را بررسی می‌کند.

1. 1

   درباره نشانه‌های اورژانسی پرسیده می‌شود

   اگر تورم بزرگ در دهان، ناتوانی در باز کردن دهان، تورم چشم یا مشکل بینایی، یا دشواری در نفس کشیدن، صحبت کردن یا بلعیدن وجود دارد، ارزیابی در اورژانس انجام می‌شود؛ با ۱۱۲ تماس بگیرید. اگر این‌ها نیست، گام‌های بعدی در مطب دندان‌پزشکی انجام می‌شود.

2. 2

   لثه معاینه می‌شود

   دندان‌پزشک اطراف ایمپلنت را از نظر قرمزی، تورم و چرک بررسی می‌کند، با یک پروب باریک عمق پاکت را اندازه می‌گیرد و به وجود یا نبود خونریزی نگاه می‌کند. گزارش اجماع ۲۰۱۷ سلامت اطراف ایمپلنت را نبود قرمزی، خونریزی هنگام پروب کردن، تورم و چرک تعریف می‌کند.

3. 3

   رادیوگرافی گرفته و با قبلی مقایسه می‌شود

   رادیوگرافی سطح استخوان اطراف ایمپلنت را نشان می‌دهد. گزارش اجماع توصیه می‌کند پس از نصب پروتز، رادیوگرافی و اندازه‌گیری‌های پایه گرفته شود؛ پیشرفت یا عدم پیشرفت تحلیل استخوان با مقایسه با همین سوابق فهمیده می‌شود. اگر رادیوگرافی‌های قدیمی دارید، همراه ببرید.

4. 4

   ضخامت لثه و بافت کراتینه اندازه‌گیری می‌شود

   اگر التهاب نباشد، دندان‌پزشک به ضخامت لثه جلوی ایمپلنت و پهنای نوار لثه سفت و بی‌حرکت نگاه می‌کند. برخی دندان‌پزشکان با دیدن اینکه پروب از درون لثه پیداست یا نه، ضخامت را به‌طور تقریبی ارزیابی می‌کنند.

5. 5

   جایگاه ایمپلنت ارزیابی می‌شود

   بررسی می‌شود که آیا سر ایمپلنت نسبت به دندان‌های مجاور بیش از حد جلو یا بیش از حد بالا قرار گرفته است؛ در صورت نیاز توموگرافی سه‌بعدی درخواست می‌شود. مشکل جایگاه مستقیماً بر گزینه درمان اثر می‌گذارد.

6. 6

   روکش و قطعه اتصال بررسی می‌شوند

   شکل بخشی از روکش یا بریج که رو به لثه است و اینکه اگر با سمان چسبانده شده، زیر لثه باقی‌مانده سمان هست یا نه، کنترل می‌شود. EFP می‌نویسد چنین باقی‌مانده‌های سمان اغلب با التهاب اطراف ایمپلنت مرتبط دانسته می‌شوند.

7. 7

   برنامه بر اساس علت ریخته می‌شود

   اگر التهاب باشد، ابتدا همان درمان می‌شود؛ جراحی برای اصلاح ظاهر پس از کنترل التهاب بررسی می‌شود. اگر التهاب نباشد، گزینه بر اساس اینکه مشکل چقدر دیده می‌شود و انتظار شما چیست تعیین می‌شود.

درمان به اینکه چرا فلز دیده می‌شود بستگی دارد. گزینه‌های زیر جایگزین یکدیگر نیستند و اغلب به ترتیب یا با هم به کار می‌روند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرست رایج در این وضعیت و هزینه آن‌هاست.

مدت‌ها بسته به کار انجام‌شده بسیار تغییر می‌کنند. روند زیر چارچوبی کلی است؛ برنامه‌ای که دندان‌پزشک به شما می‌دهد اولویت دارد.

1. ارزیابی اولیه

   با معاینه، اندازه‌گیری پاکت و رادیوگرافی مشخص می‌شود چرا فلز دیده می‌شود. اگر التهاب باشد، درمان در همین مرحله آغاز می‌شود.

2. درمان التهاب و ارزیابی دوباره

   EFP می‌نویسد ارزیابی دوباره پس از درمان بدون جراحی معمولاً ۶ هفته بعد انجام می‌شود. اگر خونریزی کم و پاکت‌ها کم‌عمق‌تر شده باشند، فاصله معاینه‌ها تعیین می‌شود؛ اگر کم نشده باشند، درباره گام بعدی گفت‌وگو می‌شود.

3. پیوند بافت یا اصلاح پروتز

   اگر پیوند انجام شده باشد، در روزهای اول ممکن است کام و محل پیوند حساس باشند؛ برای کشیدن بخیه‌ها و جا افتادن لثه، از برنامه معاینه دندان‌پزشک پیروی کنید. اگر تعویض روکش لازم باشد، معمولاً پس از بهبود لثه انجام می‌شود.

4. پیگیری بلندمدت

   EFP توصیه می‌کند سالی یک بار از ایمپلنت‌ها رادیوگرافی گرفته شود، چون در برخی بیماران التهاب اطراف ایمپلنت ممکن است ۲–۳ سال پس از ایمپلنت آغاز شود. جرم‌گیری حرفه‌ای و معاینه منظم راه پیشگیری از خراب شدن دوباره ظاهر هم هست.

یک عدد واحد نمی‌دهیم، چون درمان بسته به اینکه چرا فلز دیده می‌شود، ممکن است از یک نوبت معاینه تا ساخت دوباره ایمپلنت تغییر کند. اقلام اصلی تعیین‌کننده دامنه کار:

علت

لثه نازک، تحلیل بدون التهاب، التهاب یا جایگاه نادرست: هرکدام راه درمان متفاوتی می‌خواهد.

میزان التهاب و تحلیل استخوان

میان التهابی که با درمان بدون جراحی کنترل می‌شود و وضعیتی که به پیوند استخوان یا تعویض ایمپلنت نیاز دارد، تفاوت زیادی هست.

نوع پیوند و تعداد نواحی

بافت برداشته‌شده از کام یا ماده جایگزین بافت، یک ایمپلنت یا چند ناحیه، دامنه کار را تغییر می‌دهد.

کار پروتزی

تعویض یا بازطراحی روکش، قطعه اتصال یا بریج کل دهان کار لابراتواری جداگانه‌ای می‌خواهد.