خونریزی لثه چه زمانی جدی است؟

از همین ابتدا روشن کنیم: لثهٔ سالم هنگام مسواک زدن خونریزی نمی‌کند. خونریزی یعنی رگ‌های لبهٔ لثه بر اثر التهاب گشاد شده‌اند و بافت آن‌قدر ضعیف شده که با کوچک‌ترین تماسی پاره می‌شود. خون نه از سفتی مسواک، بلکه از وضعیت بافت می‌آید.

علت تقریباً همیشه یکی است: لایهٔ چسبناک باکتریایی که روی سطح دندان جمع می‌شود. وقتی یک روز در لبهٔ لثه بماند، بافت شروع به واکنش می‌کند. وقتی با مواد معدنی بزاق سفت شود و به جرم دندان تبدیل شود، دیگر با مسواک پاک نمی‌شود؛ سطح ناهموارش بستری دائمی برای باکتری‌ها می‌سازد. به همین دلیل خونریزی‌ای که ماه‌هاست ادامه دارد، نه با تلاش در خانه، بلکه با تمیز شدن آن رسوب تمام می‌شود.

نام مرحلهٔ اول بیماری ژنژیویت است: التهاب فقط در خود لثه است. لثه قرمز و متورم است و آسان خونریزی می‌کند؛ اما رشته‌هایی که دندان را به استخوان وصل می‌کنند و خود استخوان دست‌نخورده‌اند. این مرحله کاملاً برمی‌گردد: وقتی رسوب تمیز شود و مراقبت در خانه جا بیفتد، لثه بی‌آنکه چیزی از دست داده باشد به حالت پیشین برمی‌گردد. معیارش روشن است: دو هفته.

نام مرحلهٔ دوم پریودنتیت است و تفاوت از اینجا آغاز می‌شود. التهاب به رشته‌های نگه‌دارندهٔ دندان و استخوان می‌رسد؛ لثه از سطح ریشه جدا می‌شود و میان آن‌ها پاکتی شکل می‌گیرد که عمقش از دسترس مسواک بیرون است. استخوان آرام‌آرام تحلیل می‌رود و این تحلیل با هیچ درمانی برنمی‌گردد. افزون بر این، روند بی‌درد است: پوسیدگی دندان با درد شما را نزد دندان‌پزشک می‌فرستد، اما بیماری لثه بی‌صدا پیش می‌رود و درد در آخر به شکل آبسه می‌آید.

لایهٔ دیگری هم هست که خونریزی را بیشتر می‌کند. در بارداری تغییرات هورمونی واکنش لثه به همان باکتری‌ها را شدیدتر می‌کند، قند خون کنترل‌نشده سرعت پیشرفت التهاب را بالا می‌برد و داروهای رقیق‌کنندهٔ خون چون انعقاد را کند می‌کنند، خونریزی را فراوان‌تر می‌کنند. هیچ‌یک لثهٔ سالم را به خونریزی نمی‌اندازد؛ همه خونریزی‌ای را که از بافت از پیش ملتهب می‌آید آشکار می‌کنند.

تمایز با معاینه و اندازه‌گیری پاکت قطعی می‌شود، اما وضعیت را در خانه هم می‌توانید بخوانید. موارد فهرست اول نشان می‌دهند التهاب هنوز در لثه است؛ هر یک از موارد فهرست دوم نیاز دارد که تحلیل استخوان بررسی شود.

برای لثه‌ای که خونریزی دارد، جایی که باید بروید نزدیک‌ترین دندان‌پزشک به شماست؛ این صفحه جای او را نمی‌گیرد. ترتیب زیر برای این است که بدانید در معاینه چه کاری باید انجام شود. اگر این مراحل جا بیفتند، شما بپرسید.

1. 1

   شرح حال خونریزی

   اینکه کی شروع شده، در یک ناحیه است یا در سراسر دهان، فقط هنگام مسواک زدن است یا خودبه‌خود می‌آید، تعیین‌کننده است. سیگار، داروهایی که مصرف می‌کنید، بارداری و دیابت حتماً باید در این گفت‌وگو گفته شوند؛ همه وضعیت را تغییر می‌دهند.

2. 2

   اندازه‌گیری پاکت

   با یک سوند نوک‌باریک، اطراف هر دندان از شش نقطه به میلی‌متر اندازه گرفته می‌شود. ناحیهٔ سالم یک تا سه میلی‌متر است؛ عمق چهار میلی‌متر و بیشتر نشان می‌دهد لثه از ریشه جدا شده است. نقاطی که خونریزی می‌کنند هم ثبت می‌شوند؛ نقطهٔ خونریز جایی است که التهاب آن روز فعال است. جملهٔ «لثه‌هایتان خوب است» بدون این اندازه‌گیری، حدس است.

3. 3

   عکس رادیولوژی

   اندازه‌گیری پاکت التهاب امروز را نشان می‌دهد و عکس رادیولوژی استخوانی را که در گذشته از دست رفته. این دو با هم روشن می‌کنند بیماری در کدام مرحله است. گفتن «جرم‌گیری کنیم خوب می‌شود» بدون دیدن سطح استخوان، یعنی ندانستن اینکه خوب می‌شود یا نه.

4. 4

   جدا کردن علت‌هایی که خونریزی را بیشتر می‌کنند

   اگر داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنید، نام دارو و دوز آن، و اگر دیابت دارید، آخرین مقادیر شما ثبت می‌شود. این‌ها مانع درمان نیستند؛ تعیین می‌کنند درمان چگونه برنامه‌ریزی شود.

5. 5

   بیان صریح مرحله

   در پایان معاینه باید یک پاسخ در دست داشته باشید: التهاب در لثه مانده یا به استخوان رسیده است. این پاسخ هم دامنهٔ درمان و هم میزان عجله را تعیین می‌کند.

این‌ها رقیب هم نیستند، قدم‌هایی‌اند که بسته به مرحله به ترتیب می‌آیند. اینکه در کدام قدم بایستیم را اندازه‌گیری پاکت تعیین می‌کند.

این موارد را برای ترساندن نمی‌نویسیم، بلکه برای این است که نزد هر دندان‌پزشکی رفتید بتوانید پرسش درست را مطرح کنید. پرهزینه‌ترین اشتباه دربارهٔ لثهٔ خونریز این است که بند آمدن خونریزی را بهبود بپندارید.

روند زیر برای دورهٔ پس از جرم‌گیری و تمیز کردن داخل پاکت است. زمانی که خونریزی بند می‌آید، مرحلهٔ بیماری را هم می‌گوید.

1. روزهای اول

   حساسیت لثه‌ها و حساسیت موقت به سرما عادی است؛ وقتی جرم برداشته شود، بخشی از سطح ریشه بیرون می‌افتد. نادرست‌ترین کار در این دوره کم کردن مسواک زدن است.

2. یک تا دو هفته

   در دهانی که در مرحلهٔ ژنژیویت است، خونریزی کاملاً بند می‌آید، تورم می‌خوابد و لثه از قرمز تیره به صورتی کم‌رنگ برمی‌گردد. اگر خونریزی در این مدت بند نیامد، یعنی پاکتی هست که تمیز کردن به آن نرسیده؛ هفتهٔ دوم نقطهٔ بررسی همین است.

3. چهار تا شش هفته

   پاکت‌ها دوباره اندازه گرفته می‌شوند. پاکت‌هایی که کم‌عمق شده‌اند و دیگر خونریزی ندارند به درمان پاسخ داده‌اند؛ برای آن‌هایی که با همان عمق مانده‌اند و همچنان خونریزی دارند، جراحی مطرح می‌شود. تصمیم با این اندازه‌گیری گرفته می‌شود، نه در جلسهٔ اول.

4. مراقبت هر سه چهار ماه

   لثه‌ای که یک بار پریودنتیت گرفته، به همان باکتری‌ها با همان سرعت واکنش نشان می‌دهد. اگر فاصله بیشتر شود، پاکت‌ها بی‌صدا دوباره عمیق می‌شوند. آنچه نتیجه را حفظ می‌کند خود درمان نیست، همین فاصلهٔ منظم است.

در این صفحه رقم واحدی نمی‌دهیم: مسیر ممکن است با یک جلسه تمیز کردن تمام شود یا به درمانی برسد که کل دهان را در بر می‌گیرد و تفاوت این دو زیاد است. اقلامی که دامنهٔ کار را تعیین می‌کنند:

مرحلهٔ بیماری

تمیز کردن لبهٔ لثه با تمیز کردن سطح ریشه که تا داخل پاکت پایین می‌رود دو کار متفاوت است؛ مدت، نیاز به بی‌حسی و تعداد جلساتشان فرق دارد. رقمی که بدون اندازه‌گیری پاکت گفته شود، در کلینیک ناگزیر تغییر می‌کند.

چند ناحیه درگیر است

التهابی که در یک ناحیه مانده با وضعیتی که به چهار ناحیهٔ دهان گسترش یافته در یک حساب نمی‌گنجند. اندازه‌گیری این تمایز را در همان نوبت اول روشن می‌کند.

جراحی لازم است یا نه

پاکت‌های عمیقی که پس از تمیز کردن داخل پاکت بسته نمی‌شوند، جراحی لازم دارند. در بیمارانی که زود مراجعه می‌کنند، این قلم اصلاً وارد کار نمی‌شود.

دندانی از دست رفته است یا نه

برنامه‌ای که با درمان لثه تمام می‌شود با برنامه‌ای که کشیدن دندان و ایمپلنت دارد، دامنهٔ متفاوتی دارند. این تمایز بدون دیدن عکس رادیولوژی گذاشته نمی‌شود.