آیا در بزرگسالی دندان دوباره درمی‌آید؟

کودکان ۲۰ دندان شیری و بزرگسالان ۳۲ دندان دائمی دارند. وقتی دندان شیری می‌افتد، دندان دائمی از زیر آن درمی‌آید، چون آن دندان از پیش درون فک شکل گرفته است. زیر دندان دائمی دندان سومی نیست که رشد کرده و آماده رویش باشد. به همین دلیل به جای دندان دائمی‌ای که بر اثر پوسیدگی، بیماری لثه یا ضربه از دست رفته، خودبه‌خود دندان تازه‌ای نمی‌آید. این موضوع با این پرسش که آیا مینای دندان خودش را ترمیم می‌کند فرق دارد: آنجا سطح دندان مطرح است و اینجا خود دندان.

تقریباً همه مواردی که در بزرگسالان شبیه «درآمدن دندان تازه» به نظر می‌رسد، در واقع دندان‌هایی‌اند که پیش‌تر شکل گرفته‌اند ولی دیر نمایان می‌شوند. شایع‌ترین نمونه دندان عقل است: NHS (خدمات سلامت ملی بریتانیا) می‌نویسد این دندان‌ها معمولاً در نوجوانی یا اوایل دهه ۲۰ زندگی شروع به رویش می‌کنند، اما در هر سنی ممکن است مشکل ایجاد کنند. کمتر پیش می‌آید که دندان اضافی (هایپردنشیا) یا دندانی که درون استخوان نهفته مانده، سال‌ها بعد به سمت دهان پیش برود. اما شکل گرفتن دندانی تازه به جای دندان ازدست‌رفته جزو این موارد نیست.

داستان داروی خبرها با یک پروتئین شروع می‌شود: USAG-1. این پروتئین دو مسیر پیام‌رسانی را که برای رشد دندان لازم‌اند (BMP و Wnt) مهار می‌کند. پژوهشگران دانشگاه کیوتو در سال ۲۰۲۱ در مجله Science Advances گزارش دادند که وقتی یک دوز از پادتنی که USAG-1 را مهار می‌کند به مدل موشی مبتلا به کمبود مادرزادی دندان داده شد، تشکیل دندان بازگشت و در موش‌های طبیعی دندان تازه‌ای با شکل کامل پدید آمد. سایت خبری ADA (انجمن دندان‌پزشکی آمریکا) نقل می‌کند که همین رویکرد روی راسوهای اهلی هم آزمایش شده است.

سازوکار این دارو ساختن دندان از صفر نیست، بلکه به راه انداختن دوباره جوانه‌های دندانی است که رشدشان در نقطه‌ای متوقف شده است. شرکت سازنده، Toregem BioPharma، هم دارو را پادتنی معرفی می‌کند که «جوانه‌های خفته دندان را فعال می‌کند». این تفاوت مهم است: در دندان مادرزادی غایب، ممکن است جوانه شکل گرفته ولی متوقف شده باشد. اما اینکه در جای دندانی که در بزرگسالی بر اثر پوسیدگی یا بیماری لثه از دست رفته چنین جوانه‌ای وجود دارد یا نه، پرسشی بی‌پاسخ است. یک مقاله مروری که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد تأکید می‌کند که این رویکرد به شرایط ژنتیکی و زمانی مناسب بستگی دارد.

زمان‌بندی مطالعات انسانی چنین است. نخستین مطالعه ایمنی (فاز ۱) در سال ۲۰۲۴ در بیمارستان دانشگاه کیوتو آغاز شد. این مطالعه با ۳۰ مرد سالم ۳۰ تا ۶۴ ساله که دست‌کم یک دندان آسیای آن‌ها غایب بود برنامه‌ریزی شده بود؛ مطالعه تصادفی، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما بود و هدف اصلی‌اش سنجش ایمنی بود. شرکت اعلام کرد که فاز ۱ به پایان رسیده و ایمنی تأیید شده است، اما نتایج تفصیلی به‌طور عمومی منتشر نشد. هیچ داده منتشرشده‌ای درباره اینکه در شرکت‌کنندگان این مطالعه دندان درآمده یا نه وجود ندارد.

گام بعدی در کودکان است. Toregem در ۱۷ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که بررسی اظهارنامه مطالعه فاز ۲a در کودکان مبتلا به کمبود نسبی شدید مادرزادی دندان، از سوی PMDA (سازمان دارو و تجهیزات پزشکی ژاپن) به پایان رسیده است. این مطالعه یک مطالعه دوزیابی چندمرکزی، باز و بدون گروه کنترل است و هدفش ۲۴ بیمار است. پس از تأیید کمیته اخلاق بیمارستان‌ها آغاز خواهد شد. این دارو در سال ۲۰۲۵ در ژاپن عنوان «داروی بیماری نادر» گرفت؛ این عنوان به معنای تأیید دارو نیست.

پس بزرگسالان کی می‌توانند از آن بهره ببرند؟ تاریخ «۲۰۳۰» که در رسانه‌ها زیاد تکرار می‌شود، هدف تیم پژوهشی است؛ رسانه‌های تخصصی هم می‌نویسند که باید آن را هدفی موقت دانست. Toregem در اطلاعیه خود از دست رفتن دندان بر اثر پوسیدگی و بیماری لثه را حوزه‌ای می‌نامد که «در آینده هدف قرار می‌گیرد». یعنی امروز برای بزرگسالی که دندانش را از دست داده نه راهی برای درخواست وجود دارد و نه تاریخی. حتی اگر دارو موفق شود، طبق برنامه توسعه انتظار می‌رود نخستین حوزه کاربردش کمبود مادرزادی دندان باشد.

ایده ساختن دندان از سلول بنیادی یا در آزمایشگاه حتی در مرحله‌ای ابتدایی‌تر است. مقاله‌های مروری علمی می‌نویسند که مطالعات ساختن یک دندان کامل در آزمایشگاه در مدل‌های تجربی اثبات مفهوم ارائه داده‌اند، اما به دلیل شکل پیچیده دندان و برنامه ژنتیکی زودهنگامش، کاربرد آن در انسان محدود مانده است. اگر کلینیکی امروز به شما «دندان تازه با سلول بنیادی» پیشنهاد می‌کند، بپرسید این پیشنهاد بر کدام مطالعه تأییدشده تکیه دارد.

آنچه در ادامه می‌آید چارچوبی کلی است؛ تصمیم بر اساس محل و تعداد فضاهای خالی و وضعیت استخوان، همراه با دندان‌پزشک گرفته می‌شود.

دنبال کردن خبرهای دارو و برنامه‌ریزی برای امروز مانع یکدیگر نیستند. ترتیب زیر، هر گزینه‌ای که در آینده پیدا شود، دست شما را قوی‌تر می‌کند.

1. 1

   از فضاهای خالی عکس و رادیوگرافی بگیرید

   اینکه کدام دندان‌ها غایب‌اند، از چه زمانی و وضعیت استخوان چگونه است، نقطه شروع همه تصمیم‌هاست. رادیوگرافی پانورامیک تصویر کلی را نشان می‌دهد و در صورت نیاز، توموگرافی حجم استخوان را.

2. 2

   به دندان‌های مجاور و مقابل نگاه کنید

   ADA می‌نویسد دندان‌های اطراف دندان ازدست‌رفته ممکن است جابه‌جا شوند و تحلیل استخوان رخ دهد. دندان مجاوری که کج شده یا دندانی که از فک مقابل بلندتر شده، نشان می‌دهد هزینه صبر کردن آغاز شده است.

3. 3

   علت از دست رفتن دندان را متوقف کنید

   اگر بیماری لثه یا پوسیدگی ادامه داشته باشد، دندان‌های دیگری هم از دست می‌روند. این کاری است که هر روش جایگزینی که انتخاب شود، باید پیش از آن انجام شود.

4. 4

   گزینه‌ها را یکی‌یکی بررسی کنید

   بریج به دندان‌های مجاور تکیه می‌کند، دندان مصنوعی متحرک است و ایمپلنت درون استخوان فک قرار می‌گیرد. NHS هر سه را راه‌هایی برای جایگزینی دندان ازدست‌رفته برمی‌شمارد؛ اینکه کدام مناسب است به محل و تعداد فضاهای خالی بستگی دارد.

5. 5

   اگر یک دندان غایب است، از دندان‌پزشک خودتان شروع کنید

   گزینه‌هایی مانند بریج، بریج چسبیده یا یک ایمپلنت تکی را برای یک فضای خالی، دندان‌پزشکی بهتر از همه ارزیابی می‌کند که مدت‌هاست دهان شما را می‌شناسد.

6. 6

   اگر دندان‌های زیادی غایب‌اند، برنامه کل دهان بخواهید

   اگر چند فضای خالی وجود دارد یا بیشتر دندان‌ها از دست رفته‌اند، باید فضاها را نه یکی‌یکی، بلکه به‌صورت کل دهان برنامه‌ریزی کرد. در چنین مواردی ما دندان‌های ثابت روی ایمپلنت را در ۳ روز، یعنی ۷۲ ساعت، کامل می‌کنیم؛ می‌توانید رادیوگرافی یا توموگرافی خود را با فرم ارزیابی برایمان بفرستید.

بازسازی دندان امروز گزینه‌ای در دسترس نیست. روش‌هایی که برای جایگزینی دندان ازدست‌رفته به کار می‌روند و ویژگی‌های متمایز هرکدام:

دندان ازدست‌رفته وضعیتی ایستا نیست. موارد زیر تغییراتی است که وقتی فضا خالی بماند می‌توان انتظارش را داشت.

خبرهای بازسازی دندان اغلب با عنوان «خداحافظی با ایمپلنت» دست‌به‌دست می‌شوند. هنگام سنجیدن یک خبر، به این چهار پرسش نگاه کنید.

1. در چه مرحله‌ای است؟

   مطالعه حیوانی، فاز ۱ (ایمنی)، فاز ۲ (دوز و نخستین اثربخشی) و فاز ۳ (اثربخشی گسترده) چیزهای بسیار متفاوتی‌اند. TRG035 تا سال ۲۰۲۶ برای فاز ۲a آماده می‌شود.

2. روی چه کسانی آزمایش می‌شود؟

   مطالعه بعدی روی کودکان مبتلا به کمبود شدید مادرزادی دندان است. اگر خبری به یک بزرگسال می‌گوید «دندان شما هم درمی‌آید»، این تعمیمی است که هنوز ثابت نشده.

3. آیا نتایج منتشر شده؟

   پایان فاز ۱ و تأیید ایمنی را شرکت اعلام کرده است؛ داده‌های تفصیلی هنوز در مجله‌ای داوری‌شده منتشر نشده‌اند.

4. تاریخ هدفِ چه کسی است؟

   «۲۰۳۰» هدفی است که رسانه‌ها به تیم پژوهشی نسبت می‌دهند؛ برنامه زمانی تأیید دارو نیست. در توسعه دارو، زمان‌بندی‌ها اغلب عقب می‌افتند.

قیمت بیش از آنکه یک عدد باشد، نتیجه وضعیت دهان است. صبر کردن مستقیماً بر چند مورد از این عوامل اثر می‌گذارد:

تعداد و محل دندان‌های غایب

یک فضای خالی و نبود بخش بزرگی از دندان‌های فک، برنامه‌های بسیار متفاوتی می‌خواهند. اگر در دوره صبر کردن دندان‌های دیگری از دست برود، برنامه هم بزرگ‌تر می‌شود.

حجم استخوان

در ماه‌های پس از کشیدن دندان، استخوان باریک می‌شود. با کم شدن حجم، در برخی برنامه‌ها کارهای جداگانه‌ای مانند پیوند استخوان و دوره‌های انتظار اضافه پیش می‌آید.

وضعیت دندان‌های مجاور

دندان‌هایی که جابه‌جا یا بلندتر شده‌اند ممکن است پیش از جایگزینی نیاز به اصلاح داشته باشند. این هم از نظر زمان و هم از نظر کار به برنامه افزوده می‌شود.

روش و ماده انتخاب‌شده

انتخاب میان بریج، دندان مصنوعی و ایمپلنت و نیز ماده بخش رویی، اقلام اصلی تعیین‌کننده مبلغ کل‌اند.