Dildə keyimə və qarışqalanma: səbəbi nədir, nə vaxt təcilidir?

Dilin hissiyyatı sağ və sol yarısı üçün ayrı-ayrı işləyən sinirlərlə beynə ötürülür. Keyimə bu yolun istənilən yerindəki problemdən yarana bilər: dilin özündə, dilin altından keçən sinirdə və ya hissiyyatı emal edən beyin nahiyəsində. Hansının söhbət mövzusu olduğunu anlamağın ən sürətli yolu üç suala cavab verməkdir: qəfildən başlayıbmı, dilin bir yarısındadır, yoxsa hamısında, yanında başqa əlamət varmı.

Qəfil başlayan keyimədə ilk düşünülməli olan insultdur. NHS-in istifadə etdiyi FAST qısaltması insultun əsas əlamətlərini ümumiləşdirir: üzün bir tərəfinin düşməsi və gülümsəmənin çətinləşməsi, iki qolu birlikdə qaldırıb saxlaya bilməmək və ya bir qolda zəiflik və ya keyimə, nitqin pəltəkləşməsi və ya mənasızlaşması. Dördüncü hərf vaxtı, yəni təcili yardım nömrəsinə dərhal zəng etməyi xatırladır. Bunlara bədənin bir yarısında zəiflik və ya keyimə, görmə itkisi, söz tapmaqda çətinlik və qəfil başgicəllənmə də qoşula bilər.

İnsultla bağlı ən təhlükəli yanlış təsəvvür əlamətlər keçəndə problemin də keçdiyini düşünməkdir. NHS açıq deyir: insult əlamətləri qısa müddətdən sonra dayana bilər və yaxşı olduğunuzu düşünə bilərsiniz; belə olsa da, dərhal yardım alın. Son iyirmi dörd saat ərzində insult əlaməti yaşamısınızsa, indi keçmiş olsa belə, təcili yardım nömrəsinə zəng edin. Dildə keyimə ilə birlikdə üzdə sallanma və ya nitq pozuntusu yaşayıb bir neçə dəqiqəyə düzələn insanın edəcəyi şey gözləmək deyil, 112-yə zəng etməkdir.

Diş müalicəsindən sonra başlayan keyimə ayrıca mənzərədir. Alt dişlərə vurulan anesteziya dilin yarısını da keyidir və bu, bir neçə saat çəkir; adi müddətini və klinikaya nə vaxt zəng etməli olduğunuzu iynədən sonra keyimə səhifəmizdə ətraflı izah etmişik. Anesteziyanın təsiri keçdiyi halda dilin bir yarısında hiss və dad itkisi davam edirsə, dilin yarısına hiss və dad ötürən dil siniri zədələnmiş ola bilər. Bu mənzərənin təqvimi, hansı müdaxilələrdə görüldüyü və nə vaxt mütəxəssisə getmək lazım olduğu diş sinirinin zədələnməsi səhifəmizdədir. Buradakı fərqləndirici məqam budur: diş mənşəli keyimə dilin yalnız bir yarısında qalır, vaxtı hansısa müdaxilə ilə üst-üstə düşür və üzdə sallanma və ya nitqdə məna pozuntusu yaratmır.

B12 və ya folat çatışmazlığı dildə keyimədən çox ağrılı və ya qırmızı dil, bəzən də ağız yaraları yaradır; B12 çatışmazlığı bundan əlavə sinir sisteminə təsir edərək keyimə, qarışqalanma, əzələ zəifliyi və tarazlıq problemləri yarada bilər. Yorğunluq, halsızlıq, nəfəs darlığı və baş ağrısı müşayiət edə bilər. Bu mənzərənin vacib tərəfi vaxtdır: NHS çatışmazlığın mümkün qədər erkən aşkar edilib müalicə olunmasını vurğulayır, çünki müalicə gecikərsə, bəzi zədələr qalıcı ola bilər. Dilinizdəki dəyişikliyə əllərdə və ayaqlarda qarışqalanma qoşulursa, qan analizi üçün həkiminizə müraciət edin.

Çiy meyvə, tərəvəz və ya qoz-fındıq yedikdən dərhal sonra dildə, dodaqda və damaqda qaşınma, qarışqalanma və ya yüngül şişkinlik olursa, bu, ağız allergiya sindromu ola bilər. Adətən tozcuq (polen) allergiyası olan insanlarda rast gəlinir, çünki bəzi meyvələrdəki zülallar tozcuğa bənzəyir. Bu zülalların çoxu istilikdən parçalandığı üçün çiy almaya reaksiya verən adam əksər hallarda bişmiş almanı reaksiyasız yeyə bilər. Mənzərə əksər hallarda ciddi deyil və ağızla məhdudlaşır. Lakin dil, dodaq və ya boğaz qəfildən şişirsə, nəfəs almaq və ya udqunmaq çətinləşirsə, bu, ciddi allergik reaksiyadır və 112 tələb edir.

Miqren aurası da dildə və üzdə qarışqalanma yarada bilər. Aura baş ağrısı başlamazdan əvvəl gələn xəbərdarlıq əlamətləridir: ziqzaq xətlər və ya işıq çaxmaları, iynə batması kimi keyimə və qarışqalanma, başgicəllənmə, danışma çətinliyi. NHS-ə görə aura əlamətləri bir saatdan uzun sürməməlidir. Buradakı çətinlik budur: aura ilə insultun bəzi əlamətləri ortaqdır. Bədənin və ya üzün bir tərəfində zəiflik, nitq problemi və ya görmə itkisi varsa, bunu miqren saymayın, 112-yə zəng edin. Aura bir saatı keçirsə və ya ilk dəfə belə bir şey yaşayırsınızsa, eyni gün təcili qiymətləndirmə istəyin.

Daha az ağla gələn iki səbəb var. Birincisi panik tutmasıdır: ürəkdöyünmə, nəfəs darlığı hissi, titrəmə və ölüm qorxusu ilə birlikdə keyimə və qarışqalanma yarada bilər; tutmalar əksər hallarda beş ilə iyirmi dəqiqə çəkir. İkincisi qan şəkərinin düşməsidir: insulin və ya bəzi şəkər dərmanları qəbul edən insanlarda dodaqda qarışqalanma tərləmə, titrəmə, aclıq və çaşqınlıqla gələ bilər. Şəkərli diabetiniz varsa və dodağınızda və ya dilinizdə qarışqalanma başlayıbsa, ilk edəcəyiniz iş şəkərinizi ölçməkdir.

Aşağıdakı bölgü qəti diaqnoz deyil. Həkim və ya təcili yardım tələb edən maddələrdən biri varsa, ayırmağa çalışmadan hərəkətə keçin.

Aşağıdakı ardıcıllıq keyiməni fərq etdiyiniz anda atmalı olduğunuz addımları izah edir. İlk addım təcili vəziyyəti istisna etməkdir; səbəb axtarmaq ondan sonra gəlir.

1. 1

   Dayanın və FAST-a baxın: lazım gələrsə, 112

   Güzgüyə baxıb gülümsəyin: üzün bir tərəfi düşürmü? İki qolunuzu qaldırın: biri düşürmü? Sadə bir cümlə deyin: sözlər pəltək və ya mənasız çıxırmı? Biri belə varsa, əlamətlər keçsə də, dərhal 112-yə zəng edin və başlama saatını qeyd edin. Xəstəxanaya özünüz maşın sürərək getməyin.

2. 2

   Şişkinliyi və nəfəsi yoxlayın

   Dil, dodaq və ya boğazda qəfil şişkinlik, nəfəs darlığı və ya udqunma çətinliyi varsa, 112-yə zəng edin. Yeni dərmana başlamısınızsa və ya bir şey yedikdən sonra başlayıbsa, bunu briqadaya deyin.

3. 3

   Şəkərli diabetiniz varsa, şəkərinizi ölçün

   İnsulin və ya şəkər dərmanı qəbul edirsinizsə və dodaqda qarışqalanmaya tərləmə, titrəmə və ya aclıq qoşulursa, şəkərinizi ölçün. Aşağıdırsa, diabet komandanızın sizə verdiyi plana görə tez təsir edən şəkər qəbul edin.

4. 4

   Son bir gündə diş müdaxiləsi olubmu

   Diş müalicəsi və ya dişin çəkilməsi olubsa, keyimənin hansı tərəfdə və dilin hansı hissəsində olduğunu, dadı hiss edib-etmədiyinizi qeyd edin. Ertəsi günə qalıbsa, müdaxiləni edən klinikaya zəng edin.

5. 5

   Təhrikedici amili və müddəti yazın

   Nə yediyiniz, nə qədər çəkdiyi, dilin hamısında, yoxsa yarısında olduğu və yanında baş ağrısı, görmə dəyişikliyi, ürəkdöyünmə olub-olmadığı: bu qeydlər həkiminizin işini birbaşa asanlaşdırır.

6. 6

   Təkrarlanırsa, həkiminizə müraciət edin

   Təkrarlanan və ya səbəbi bilinməyən keyimədə ailə həkiminiz anamnezinizi dinləyir, müayinə edir və lazım gələrsə, B12, folat və qan şəkəri analizləri təyin edir. Səbəbə görə nevroloqa, allerqoloqa və ya diş həkiminə yönləndirmə edilir.

Dildəki keyimənin vahid müalicəsi yoxdur; müalicə olunan səbəbdir. Aşağıdakılar bir-birini əvəz etmir.

Dildəki keyimənin çoxu zərərsiz keçir. Bədəli ağır olan, təcili səbəbi zərərsiz səbəb sanmaqdır.

Müddət tamamilə səbəbdən asılıdır. Aşağıdakı çərçivə hansı müddətin hansı səbəbə uyğun olduğunu göstərir.

1. Dəqiqələr

   Panik tutması ilə bağlı qarışqalanma əksər hallarda beş ilə iyirmi dəqiqə ərzində keçir. Ağız allergiyası da adətən qida udulduqdan qısa müddət sonra sönür.

2. Bir saata qədər

   Miqren aurası bir saatdan uzun sürməməlidir. Daha uzun sürən aura və ya zəiflik və nitq pozuntusu ilə gələn mənzərə təcili qiymətləndirmə tələb edir.

3. Saatlar

   Diş anesteziyasının dildəki təsiri bir neçə saat çəkir və eyni gün tədricən keçir.

4. Həftələr və aylar

   Dil sinirinin zədələndiyi mənzərələr və B12 çatışmazlığı ilə bağlı sinir əlamətləri müalicə ilə həftələr və ya aylar ərzində geriləyə bilər. Bu proses müntəzəm təqib tələb edir.

Dildəki keyimənin qiymətləndirilməsi səbəbə görə təcili yardım şöbəsindən diş həkiminə qədər fərqli yerlərdə aparılır. Həcmi müəyyən edən maddələr bunlardır:

Təcili qiymətləndirmənin lazım olub-olmaması

İnsult və ya ciddi allergiya şübhəsində qiymətləndirmə və müalicə xəstəxanada aparılır və bu, tamamilə başqa həcmdir.

Qan analizləri

B12, folat və qan şəkəri analizləri ailə həkiminizin və ya müalicə edən həkiminizin işinə daxildir.

Diş mənşəli sinir zədələnməsinin təqibi

Hissiyyat müayinəsi, təqib qəbulları və lazım gələrsə, görüntülərin yenidən qiymətləndirilməsi müdaxiləni edən həkimin işinə daxildir.

Mütəxəssisə yönləndirmə

Nevrologiya, allergologiya və ya ağız, diş və çənə-üz cərrahiyyəsinə yönləndirmə lazım gələrsə, bu, ayrıca prosesdir.