Tikişsiz (flapsız) implant: kimə uyğundur, riski nədir?

Klassik implant cərrahiyyəsində diş əti altındakı sümüküstlüyü ilə birlikdə qaldırılır. Buna flap deyilir. Həkim beləcə sümüyün enini, formasını və varsa çuxurlarını gözü ilə görür; implantı sümüyün ortasına yerləşdirir, lazım olduqda sümük artırır və diş ətini tikərək bağlayır. Flapsız metodda bu qapaq qaldırılmır. Diş ətindən implant diametrində dairəvi bir hissə çıxarılır və ya birbaşa diş ətinin içindən deşilir və implant bu açıqlıqdan sümüyə yerləşdirilir. Tikiş çox vaxt lazım olmur; «tikişsiz implant» adı da buradan gəlir.

Tutma göstəricisində fərq görünmür. 24 tədqiqatı, 1.025 pasiyenti və 1.873 implantı birləşdirən meta-analizdə flapsız və klassik metod arasında implantın sağqalması, sümük itkisi və ağırlaşma tezliyi baxımından əhəmiyyətli fərq tapılmayıb; orta müşahidə müddəti təxminən 22 aydır. Daha əvvəlki bir meta-analizdə 12 tədqiqatda orta sağqalma flapsız metodda 97,0%, klassik metodda 98,6% olub və aradakı fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil. Bu iki nəticə eyni istiqamətdədir, amma hər ikisinin müşahidə müddəti qısadır və uzunmüddətli müqayisə məlumatları hələ də azdır.

Qazanc pasiyent tərəfində ölçülür. Kompüterdə planlaşdırılmış, tam şablonlu flapsız cərrahiyyəni klassik metodla müqayisə edən randomizə olunmuş tədqiqatları birləşdirən meta-analizdə flapsız qrupda əməliyyat orta hesabla 24 dəqiqə qısa çəkib, əməliyyatdan sonrakı ağrı 100 millimetrlik şkalada təxminən 17 bal aşağı çıxıb, əməliyyat zamanı narahatlıq da daha az bildirilib. Şişkinlikdə də istiqamət flapsız cərrahiyyənin xeyrinədir, amma həmin nəticənin əminlik dərəcəsi çox aşağıdır. Yəni «daha az ağrı» iddiasının qarşılığı var, «ağrı olmur» iddiasının yoxdur.

Bədəl görmə imkanının itirilməsidir. Bir model tədqiqatında tomoqrafiya təsvirləri əldə olduğu və qonşu dişlər yerində durduğu halda, 18 həkimin əllə və şablonsuz apardığı flapsız yerləşdirmələrin 59,7%-ində model üzərindəki süni diş əti qaldırıldıqda sümük divarında deşilmə aşkarlanıb. Bu, laboratoriya tədqiqatıdır və real pasiyentdəki göstəricini əks etdirmir; amma nə dediyi aydındır: sümüyü görmədən yerləşdirilən implantın istiqaməti həkimin təxmin etdiyindən daha asan sapır.

Buna görə flapsız cərrahiyyə bu gün əsasən şablonlu cərrahiyyə ilə birlikdə müzakirə olunur. Tomoqrafiya və ağızdaxili skan kompüterdə birləşdirilir, implantın yeri virtual olaraq planlaşdırılır və bu plana görə ağıza oturan cərrahi şablon hazırlanır. Frez şablondakı halqanın içindən keçir. Meta-analizdə tam şablonlu flapsız yerləşdirmə klassik əllə yerləşdirmə ilə müqayisədə xüsusilə bucaqda daha az sapma göstərir; orta fərq təxminən 3,9 dərəcədir. Amma şablon da sapmanı sıfıra endirmir: şablonlu qrupda belə plana görə orta sapma dərinlikdə 0,76 millimetr, bucaqda 2,57 dərəcə, implantın ucunda 1,68 millimetrdir. Müəlliflər klinik halın düzgün seçilməsini və təhlükəsizlik ehtiyatı saxlanılmasını tövsiyə edir.

Eyni meta-analizdə rəqəmlə yazılmış daha bir hədd var: tam şablonlu flapsız protokolda əməliyyat zamanı ağırlaşma tezliyi 12% olub və klinik halların 7%-ində implant bu protokolla yerləşdirilə bilməyib. Yəni bəzi pasiyentlərdə əməliyyatın ortasında diş ətini açmaq və ya planı dəyişmək lazım gəlir. Yaxşı plan bu ehtimalı əvvəlcədən deyir; pasiyent «qətiyyən tikiş qoyulmayacaq» vədi ilə əməliyyat masasına uzanmamalıdır.

Tam ağız hallarında da oxşar mənzərə var. Dişsiz çənələrdə kompüter şablonlu flapsız cərrahiyyəni araşdıran icmalda 1–4 illik müşahidədə implantın sağqalması 97,2%, orta sümük itkisi isə 1,45 millimetr olub. Eyni icmal implant itkisi, protez və ya şablon sınığı və implantın ilkin bərkiməsinin zəif qalması kimi ağırlaşmaların tez-tez bildirildiyini və texnikanın öyrənmə əyrisi olduğunu yazır.

Bir də diş əti tərəfi var. Flapsız metodda implantın üstündəki dairəvi diş əti parçası çox vaxt çıxarılıb atılır. İmplantın ətrafındakı bərk, yapışıq diş əti onsuz da darsa, bu itki əhəmiyyət kəsb edə bilər. Bu toxumanın eninin implant ətrafı xəstəlik üçün risk amili olub-olmadığını araşdıran meta-analiz sübutları zəif hesab edir; ən azı 2 millimetr yapışıq diş əti olan bölgələrdə yalnız ərp yığılmasının daha az olduğu görülüb. Qəti hədd yoxdur, amma həkimin bu toxumanı ölçməsi və lazım olduqda onu qorumağın yolunu axtarması məntiqlidir.

Flapsız cərrahiyyə müəyyən pasiyent növü deyil, müəyyən sümük növü tələb edir. Aşağıdakı bölgü hansı vəziyyətlərin bu metodu asanlaşdırdığını, hansılarında isə sümüyü görməyin vazkeçilməz olduğunu göstərir.

Aşağıdakı ardıcıllıq şablonlu flapsız cərrahiyyənin ümumi gedişatını izah edir. Şablonsuz, əllə aparılan flapsız yerləşdirmədə planlaşdırma addımları daha məhduddur.

1. 1

   Tomoqrafiya və ağızdaxili skan

   Sümüyün eni, hündürlüyü, sinirə və sinusa qədər məsafə üçölçülü təsvirlə ölçülür. Flapsız cərrahiyyədə bu ölçmə həkimin əməliyyatda görə bilməyəcəyi hər şeyi əvəz edir.

2. 2

   Virtual planlaşdırma və təhlükəsizlik ehtiyatı

   İmplantın yeri, bucağı və dərinliyi kompüterdə planlaşdırılır. Şablonlu cərrahiyyədə belə sapma olduğu üçün implantla sinir, sinus və sümük divarı arasında təhlükəsizlik ehtiyatı saxlanılır.

3. 3

   Cərrahi şablonun hazırlanması və ağızda yoxlanılması

   Plana görə ağıza oturan şablon 3D çap edilir və ya frezlə hazırlanır. Əməliyyatdan əvvəl onun ağızda tam və tərpənmədən oturduğu yoxlanılır; tərpənən şablon planı ağıza yanlış köçürür.

4. 4

   Yerli anesteziya və diş ətinin açılması

   Diş əti qaldırılmır; implantın girəcəyi nöqtədə dairəvi bir parça çıxarılır və ya birbaşa diş ətindən keçilir. Əməliyyat adətən klassik metoddan daha qısa çəkir.

5. 5

   Şablonun içindən frezləmə və yerləşdirmə

   Frezlər şablondakı halqalardan keçirilərək sümük hazırlanır və implant yerləşdirilir. Sümük kifayət etməzsə, bərkimə zəif qalarsa və ya şablon sınarsa, həkim eyni seansda diş ətini açmağa qərar verə bilər.

6. 6

   Kontrol təsviri və yükləmə qərarı

   İmplantın mövqeyi kontrol təsviri ilə təsdiqlənir. Dişlərin nə vaxt taxılacağı implantın ilkin bərkiməsinə və planlaşdırılan protokola görə müəyyən edilir; flapsız olmaq bunu tək başına dəyişmir.

Seçim «kəsik var, yoxsa yox» sualından ibarət deyil; kəsiyin böyüklüyü və planın ağıza necə köçürüləcəyi arasında bir neçə ara yol var.

Flapsız cərrahiyyənin riskləri klassik implantın risklərinə əlavə olunur, onları əvəz etmir. Aşağıdakılar bu metoda xas olaraq önə çıxanlardır.

Diş əti qaldırılmadığı üçün yara daha kiçikdir; amma sümüyün implantla birləşməsi flapsız metodda da eyni müddəti tələb edir.

1. İlk gün

   Anesteziyanın təsiri keçəndə yüngül sızıltı gözlənilir. Tədqiqatlarda ağrı flapsız metodda daha aşağı bildirilir, amma sıfır deyil. Həkimin tövsiyə etdiyi ağrıkəsici və soyuq kompres adətən kifayət edir.

2. İlk günlər

   Tikiş olmadığı üçün tikişin götürülməsi üçün qəbul çox vaxt lazım olmur. Bölgə yumşaq qidalarla qorunur, implantın üzərində birbaşa çeynənilmir.

3. İlk həftələr

   Diş əti implantın ətrafında bağlanır və formalaşır. Bölgənin təmizliyi həkimin göstərdiyi qaydada davam etdirilir.

4. Sümüklə birləşmə dövrü

   İmplantın sümüklə birləşməsi onun flapsız və ya flaplı qoyulmasından asılı olaraq dəyişmir. Kontrol müayinələri və yükləmə vaxtı bu prosesə görə planlaşdırılır.

Burada rəqəm tapmayacaqsınız. Flapsız cərrahiyyədə qiymətə təsir edən maddələr əsasən planlaşdırma tərəfindədir.

Tomoqrafiya və rəqəmsal planlaşdırma

Flapsız cərrahiyyənin təhlükəsizliyi böyük ölçüdə planlaşdırmaya əsaslanır. Tomoqrafiyanın, ağızdaxili skanın və virtual planın təklifə daxil olub-olmadığını soruşun.

Cərrahi şablonun hazırlanması

Şablon hər pasiyent üçün ayrıca hazırlanır. Şablonsuz aparılan flapsız cərrahiyyə ilə şablonlu olanı eyni işmiş kimi müqayisə etməyin.

Planın dəyişmə ehtimalı

Klinik halların bir qismində əməliyyat zamanı diş ətinin açılması və ya sümük artırılması lazım ola bilər. Belə vəziyyətdə nə olacağını əvvəlcədən danışın.

İmplantların sayı və protez

Cərrahi metoddan asılı olmayaraq ümumi qiyməti ən çox implantların sayı və onların üzərinə hazırlanacaq dişlər müəyyən edir.