Mini implant nədir, kimə uyğundur, məhdudiyyətləri nələrdir?

İmplantlar diametrlərinə görə təsnif olunur. Dar diametrli implantları araşdıran və Clinical Oral Implants Research jurnalında dərc olunan meta-analiz üç qrup müəyyən edir: diametri 3 millimetrdən az olanlar «mini implant», 3 ilə 3,25 millimetr arası ikinci qrup, 3,3 ilə 3,5 millimetr arası üçüncü qrup. Yəni klinikada «nazik implant» və ya «dar implant» deyə danışılan hər şey mini implant deyil. Bu ayrım vacibdir, çünki nəticələr qrupa görə dəyişir: eyni meta-analizdə 3 millimetr və daha geniş dar implantlar standart implantla oxşar sağqalma göstərdiyi halda, mini implantlar əhəmiyyətli dərəcədə pis nəticə verib.

Rəqəmlərlə: eyni tədqiqatda orta sağqalma mini implantlarda 94,7%, ikinci qrupda 97,3%, üçüncü qrupda 97,7%. Mini implantları standart diametrli implantlarla müqayisə edən hesablamada uğursuzluq üçün ehtimal nisbəti təxminən 4,5 çıxır, amma etibarlılıq intervalı çox genişdir (1,5 ilə 13,7 arası). Müəlliflər iki qeyd-şərt əlavə edir: daxil edilmiş ədəbiyyatda sistematik xəta riski yüksəkdir və uzunmüddətli məlumat çatışmır. Bu rəqəmi «mini implantların beşdə biri düşür» kimi oxumaq olmaz; oxunmalı olan odur ki, mini implant standart implantla eyni təhlükəsizlik ehtiyatına malik deyil.

Dizayn fərqi də ölçü qədər həlledicidir. Standart implant əksər hallarda ikihissəlidir: sümüyə daxil olan gövdə və onun üzərinə burulan birləşdirici hissə. Mini implantlar isə çox vaxt birhissəli istehsal olunur; ağız boşluğunda qalan ucu birbaşa saxlayıcıdır, çox vaxt kiçik kürə formasında. Protezin içinə yerləşdirilən rezin və ya metal halqa bu kürəyə keçir və protez yerinə oturur. Bu sadəlik üstünlükdür, amma bir bədəli var: implant səhv bucaqla daxil olarsa, bunu sonradan ara hissə ilə düzəltmək mümkün olmur, saxlayıcı aşınarsa da, saxlayıcı implantın özüdür.

Mini implantın əsas istifadə sahəsi alt çənənin çıxan protezidir. Alt protez üst protezin yapışdığı geniş damaq səthindən məhrumdur və dil, yanaq və dodaq hərəkətləri ilə daim oynayır. 2002-ci ildə dərc olunan McGill konsensus bəyannaməsi alt çənədə iki implantla saxlanan protezi dişsiz pasiyentlər üçün ilk seçilməli standart kimi müəyyən etdi. Mini implant bu ideyanın dar sümüyə uyğunlaşdırılmış forması kimi işləyir: bir qalın implant əvəzinə bir neçə nazik implant. Mini implantlarla alt protezin saxlanmasını araşdıran icmalda pasiyentlərin əksəriyyətinə dörd implant qoyulub.

Alt çənədə nəticələr yaxşıdır. 17 tədqiqatı, 475 pasiyenti və 1.715 mini implantı birləşdirən sistematik icmalda ümumi sağqalma 95,63%; müşahidə müddəti 6 ilə 84 ay arası, orta hesabla təxminən 28 ay. Tədqiqatların əksəriyyətində implantlar diş əti açılmadan yerləşdirilib. Müəlliflər mini implantı qısa və orta müddətdə alt protezi saxlamaq üçün məqbul seçim hesab edir. Burada «qısa və orta müddət» ifadəsi bəzək deyil: orta müşahidə müddəti iki il yarımdan azdır.

Üst çənədə mənzərə fərqlidir. 24 tədqiqatı və 2.494 mini implantı araşdıran icmalda üst çənədə uğursuzluq 31,71%, alt çənədə 4,89% tapılıb. Yalnız üst çənəyə baxan başqa bir icmalda orta müşahidə müddəti 1,79 il olduqda sağqalma 77,1%. Üst çənədə 2,4 millimetrlik mini implantlarla aparılan və beş il davam edən çoxmərkəzli tədqiqatda beş ilin sonunda kumulyativ uğursuzluq 23,2%; itkilərin əhəmiyyətli hissəsi implantların hələ protezlə tam birləşdirilmədiyi ilk aylarda baş verib. Eyni tədqiqatda pasiyentlərin həyat keyfiyyəti balı yenə də nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşıb. Yəni üst çənədə mini implant pasiyentin həyatını asanlaşdıra bilər, amma bu beş illik tədqiqatda olduğu kimi implantların beşdə biri ilə dörddə biri qədərinin itirilə biləcəyini əvvəlcədən nəzərə almaq lazımdır.

Uzunmüddətli məlumat azdır, amma sıfır deyil. Mini implantların daimi protez üçün istifadəsini araşdıran 2013-cü il tarixli icmal itkilərin demək olar ki, hamısının ilk il ərzində baş verdiyini və uzunmüddətli sağqalma üçün sübut olmadığını yazırdı. Sonrakı illərdə daha uzun müşahidələr dərc olundu: alt və üst çənədə 83 pasiyenti və 334 mini implantı izləyən retrospektiv tədqiqatda 15 illik kumulyativ sağqalma 86,3%, protezin sağqalması 95,45%. Bu, təkmərkəzli və retrospektiv tədqiqatdır; istiqamət verir, qətilik vermir.

Tez-tez qarışdırılan bir məqam: ortodontiyada da «mini implant» və ya «mini vint» adlanan kiçik vintlərdən istifadə olunur. Bunlar diş daşıyan implant deyil; breket müalicəsi zamanı dişləri dartmaq üçün müvəqqəti dayaq kimi qoyulur və müalicə bitdikdə çıxarılır. Aşağıdakı hər şey diş və ya protez daşımaq üçün qoyulan mini implantlara aiddir.

Mini implantın tək başına yaxşı və ya pis olduğunu demək olmaz; nəticəni hansı çənədə, neçə ədəd və hansı protez üçün istifadə edildiyi müəyyən edir. Aşağıdakı ayrım icmallarda önə çıxan mənzərəyə əsaslanır.

Aşağıdakı ardıcıllıq alt çənədə çıxan protezi mini implantla bərkitməyin ümumi gedişatıdır. Yükləmə vaxtı və implantların sayı klinikaya və sümüyə görə dəyişir.

1. 1

   Protezin və sümüyün qiymətləndirilməsi

   Əvvəlcə mövcud protezin uyğunluğu yoxlanılır: dişləri aşınmış, kənarları qısalmış protez altına implant qoyulsa da, düzgün işləmir. Sümüyün hündürlüyü və eni tomoqrafiya ilə ölçülür; mini implantın uzunluğu da vacibdir, çünki nazik gövdə bərkiməni uzunluğu hesabına əldə etməli olur.

2. 2

   İmplantların sayının və yerlərinin müəyyən edilməsi

   Alt çənədə əksər hallarda dörd mini implant istifadə olunur; icmal alt çənədə ən azı dörd, üst çənədə ən azı altı implant tövsiyə edir. İmplantların bir-birinə paralel durması vacibdir, çünki birhissəli dizaynda bucaq fərqi sonradan düzəldilə bilmir.

3. 3

   Yerləşdirmə, əksər hallarda diş əti açılmadan

   Tədqiqatların əksəriyyətində mini implantlar diş ətində kiçik bir dəlikdən, kəsik aparılmadan yerləşdirilib. Bu, əməliyyatdan sonrakı şikayətləri azalda bilər; amma sümük birbaşa görünmədiyi üçün planın dəqiqliyi daha da önəm qazanır. Bərk sümükdə implantı həddindən artıq qüvvə ilə fırlatmaq ucun sınmasına səbəb ola bilər.

4. 4

   Dərhal və ya gözləyərək yükləmə

   Bəzi tədqiqatlarda protez elə həmin gün saxlayıcılara birləşdirilib, bəzilərində implantların sümüklə birləşməsi gözlənilib. İcmallar yükləmə üsulu baxımından tədqiqatlar arasında böyük fərqlər olduğunu yazır. Üst çənədə aparılan beş illik tədqiqatda ilk dövrdə protez yumşaq astarla dəstəklənib, daimi birləşdirmə altıncı ayda edilib.

5. 5

   Saxlayıcı halqaların protezə yerləşdirilməsi

   Protezin daxili səthinə, implantların üstünə düşəcək şəkildə saxlayıcı yuvalar yerləşdirilir. Halqalar zamanla aşınır və dəyişdirilir; bu nasazlıq deyil, sistemin baxım maddəsidir.

6. 6

   Kontrol müayinələri və astarlama

   Protezin altındakı diş əti və sümük zamanla dəyişir; protez boşluqda qalarsa, yük implantların üzərinə düşür. Diş həkimi kabinetində aparılan tədqiqatda protezlərin 16%-i dəfələrlə yenidən astarlanıb. Müntəzəm kontrol buna görə sistemin bir hissəsidir.

Mini implantı qiymətləndirərkən müqayisə ediləcək şey «implant, ya yox» deyil; neçə və hansı qalınlıqda implantla hansı protezin daşınacağıdır.

Mini implantın problemləri əksər hallarda ilk ildə və üst çənədə cəmlənir. Protez tərəfindəki baxım yükü də hesaba daxil edilməlidir.

Diş əti açılmadan aparılan yerləşdirmədə sağalma əksər hallarda qısa olur; əsl diqqət tələb edən dövr implantların sümüklə birləşdiyi ilk aylardır.

1. İlk günlər

   Yüngül ağrı və həssaslıq gözlənilir. Protez elə həmin gün birləşdirilibsə, ilk günlərdə yumşaq qidalarla başlamaq, protezi həkimin dediyi müddət ərzində çıxarmamaq və ya dediyi kimi çıxarmaq lazımdır. Bu təlimat yükləmə üsuluna görə dəyişir.

2. İlk üç ay

   İtkilərin ən çox müşahidə olunduğu dövr. Protezin bir implantın üstündə yırğalanması, bir implantın ətrafında artan ağrı və ya qanaxma bu dövrdə mütləq kontrol müayinəsi tələb edir.

3. İlk il

   Kontrol müayinələrində implant ətrafındakı diş əti, protezin oturması və saxlayıcı halqaların vəziyyəti qiymətləndirilir. Bir ili keçən mini implantlarda itki nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.

4. Sonrakı illər

   Halqalar aşındıqca dəyişdirilir, protez lazım olduqca astarlanır. Protezin altı boşaldıqda yük implantların üzərinə düşür; astarlamanı təxirə salmaq nazik implantlar üçün qalın implantlardan daha risklidir.

Burada rəqəm tapmayacaqsınız. İki təklifi müqayisə edərkən baxılmalı olan maddələr bunlardır:

İmplantların sayı və çənə

Alt çənədə əksər hallarda dörd, üst çənədə ən azı altı mini implant müzakirə olunur. Üst çənə təklifində itki ehtimalının və yenidən yerləşdirmənin necə qarşılanacağı yazılı olmalıdır.

Protez: mövcud, yoxsa yeni

Mövcud protezin içinə saxlayıcı yerləşdirmək ilə yeni protez hazırlamaq iki fərqli işdir. Protez uyğunsuzdursa, yalnız implantın qiymətinə baxmaq yanıldıcıdır.

İmplantın ölçüsü və sistemi

Diametrin 3 millimetrdən az, yoxsa çox olduğunu və hansı sistemdən istifadə edildiyini soruşun. Hətta uzunmüddətli tədqiqatda iki fərqli mini implant markası arasında sümük itkisi və ağırlaşma fərqi tapılıb.

Baxım maddələri

Halqaların dəyişdirilməsi, astarlama və protezin təmirinin necə ödəniləcəyi əvvəlcədən danışılmalıdır. Mini implantlı protezlərdə bunlar nadir deyil, gözlənilən işlərdir.