Diş çəkildiyi gün implant: hansı şərtlərdə uyğundur, riski nədir?

Diş çəkildikdə boşluğun divarları dəyişməyə başlayır. İnsanlarda aparılmış tədqiqatları toplayan sistematik icmalda diş çəkildikdən altı ay sonra sümüyün eninə ölçüsü 29% ilə 63%, şaquli ölçüsü isə 11% ilə 22% arasında azalıb; itkinin böyük hissəsi ilk üç-altı ayda baş verib. Diş çəkildiyi gün implant ideyası bu mənzərədən yaranıb: implant dərhal qoyularsa, həm müddət qısalar, həm də bölgə daha az dəyişər deyə düşünülüb.

İkinci gözlənti tam olaraq özünü doğrultmur. Ön bölgədə diş çəkildikdən dərhal sonra qoyulan implantlarda sümük artırılmasına baxmayaraq, iki retrospektiv tədqiqatda xarici sümük divarı üçölçülü təsvirdə bölgələrin 36%-ində və 57%-ində görünmür. Bu bölgələrdə diş əti geriləməsi də daha çoxdur. Yəni implant dişi xaricdən əhatə edən nazik sümük qatının əriməsini tək başına dayandırmır. Diş çəkildiyi gün implantın əsl qazancı sümüyü qorumaqdan çox, müddəti və cərrahi müdaxilələrin sayını azaltmaqdır.

Sağqalma mövzusunda sübutlar ardıcıl bir istiqamətə baxır. 30 tədqiqatı, 1.435 pasiyenti və 3.049 implantı birləşdirən meta-analizdə sağalmış sümüyə qoyulan implantların sağqalması 98,38%, diş çəkildiyi gün qoyulanlarınkı 95,21% olub; fərq əhəmiyyətlidir. Sümük itkisində, implantın sabitliyində və diş əti cibinin dərinliyində isə fərq yoxdur. Müəlliflər dərhal yerləşdirmənin ehtiyatla tətbiq edilməsini tövsiyə edir. Cochrane icmalı da tədqiqatların az və qərəzlilik riskinin yüksək olduğunu qeyd edərək, eyni gün və ya bir neçə həftə sonra qoyulan implantlarda uğursuzluq və ağırlaşma riskinin daha yüksək ola biləcəyinə, bunun müqabilində estetik nəticənin daha yaxşı ola biləcəyinə işarə edir.

Meta-analiz təxminən üç faiz bəndi qədər olan bu fərqin səbəbini izah etmir, amma mümkün səbəblərdən biri boşluğun formasıdır. Çəkilmə boşluğu dişin kökü formasındadır, implant isə silindrik və ya konusvari vintdir. İkisi bir-birinə tam uyğun gəlmir; implant ilə boşluğun divarı arasında çox vaxt aralıq qalır. İmplantın sümüklə birləşə bilməsi üçün ilk gündən tərpənməməsi, yəni boşluqdan kənardakı sağlam sümükdə möhkəm bərkiməsi lazımdır. Bu bərkimə təmin edilə bilməzsə, ən düzgün qərar implantı həmin gün qoymamaqdır.

İmplant ilə sümük divarı arasındakı aralıqla nə ediləcəyi ayrıca müzakirə mövzusudur. Ədəbiyyatda bu boşluq çox vaxt sümük qrefti ilə doldurulur. Ön bölgədə randomizə olunmuş tədqiqatları müqayisə edən şəbəkə meta-analizində diş əti qaldırılmadan qoyulan və aralığı qreftlə doldurulan implantlar xarici sümük qalınlığını ən yaxşı qoruyan yol kimi çıxıb; buna yumşaq toxuma qrefti də əlavə etmək diş əti səviyyəsini daha sabit saxlayıb, amma aşağı əminlik dərəcəsi ilə xarici sümük qalınlığının əleyhinə. Cochrane icmalı isə hansı halda qreft lazım olduğunu və ya hansı texnikanın üstün olduğunu deyəcək qədər etibarlı sübut olmadığını yazır.

İnfeksiya ən çox soruşulan maneədir. Uzun müddət iltihablı dişin çəkilmə boşluğuna implant qoyulmaması qayda kimi qəbul edilirdi. Bu gün vəziyyət daha çevikdir. Ön bölgədə iltihablı və iltihabsız boşluqları müqayisə edən 9 tədqiqatlıq meta-analizdə sağqalma 97,6% və 98,4% olub, sümük və diş əti səviyyəsində əhəmiyyətli fərq çıxmayıb. Mövzunu araşdıran başqa bir icmal bu nəticənin ilkin şərtini yazır: boşluğun diqqətlə təmizlənməsi, iltihablı toxumanın kürətajı və xlorheksidinlə yaxalama. Eyni icmal sistem təsirli antibiotikin bu vəziyyətdə faydasının sübut olunmadığını və infeksiya təriflərinin tədqiqatlar arasında qeyri-müəyyən olduğunu da qeyd edir.

Bölgə də nəticəni dəyişir. Ön bölgədə məsələ estetikadır: tək diş çəkildikdən sonrakı implantları araşdıran icmalda diş çəkildiyi gün qoyulan implantlarda bir millimetrdən çox diş əti geriləməsi tədqiqatların median dəyəri ilə bölgələrin 26%-ində, diapazon kimi isə 9% ilə 41% arasında müşahidə olunub; bir neçə həftə gözləyərək qoyulan implantlarda bu göstərici iki tədqiqatda sıfır olub. Azı dişlərində məsələ boşluğun enidir: 20 tədqiqatı və 1.106 implantı əhatə edən icmalda bir illik sağqalma 96,6%, sümük itkisi orta hesabla 1,29 millimetr olub; sağalmış sümüklə müqayisədə fərq təxminən 0,31 millimetrdir. Müəlliflər azı dişində dərhal yerləşdirməni «seçilmiş hallarda» proqnozlaşdırıla bilən hesab edir.

Tam ağız müalicəsində mənzərə bir qədər fərqli işləyir. Burada söhbət tək bir boşluqdan deyil, bütöv bir çənədən gedir və implantların bir hissəsi çəkilmə boşluqlarına, bir hissəsi sağalmış sümüyə qoyula bilir. 19 pasiyentdə 164 implantla aparılan və implantların 119-unun çəkilmə boşluğuna qoyulduğu tədqiqatda dörd illik kumulyativ sağqalma 95,1% olub. Belə planlarda bərkimənin çəkilmə boşluğunun divarlarından deyil, çənənin daha dərindəki sağlam sümüyündən alınması həlledici olur; tək diş üçün keçərli olan estetik narahatlıqlar isə arxa plana keçir.

Qərar çox vaxt diş çəkilən gün, boşluq görüldükdən sonra qətiləşir. Tomoqrafiya ilkin təsəvvür verir; aşağıdakı əlamətlər qərarın hansı tərəfə meyil etdiyini göstərir.

Aşağıdakı ardıcıllıq tək və ya çoxlu diş üçün ümumi gedişatı göstərir. Tam ağız planlarında eyni addımlar bütün çənə üçün birlikdə aparılır.

1. 1

   Tomoqrafiya ilə ilkin qiymətləndirmə

   Kök ucundan o tərəfdəki sümük, xarici divarın qalınlığı, sinirə və sinusa qədər məsafə ölçülür. Bu təsvir eyni gün implantın mümkün olub-olmadığına dair ilkin təsəvvür verir və iki ssenari üçün hazırlıq görülür.

2. 2

   Dişin divarlar qorunaraq çəkilməsi

   Diş boşluğun divarlarını sındırmadan çıxarılmağa çalışılır; lazım olduqda köklər ayrılaraq bir-bir götürülür. Divarlardan birinin sınması eyni gün qərarını dəyişə bilər.

3. 3

   Boşluğun təmizlənməsi və yoxlanılması

   Boşluqdakı iltihablı toxuma kürətajla təmizlənir, bölgə yuyulur. Həkim divarları yoxlayır; xarici divarın yerində olub-olmadığı bu addımda aydınlaşır.

4. 4

   İmplant yuvasının boşluqdan kənara hazırlanması

   İmplant yuvası boşluğun ortasına deyil, implantın möhkəm bərkiyəcəyi sümüyə görə açılır. Ön dişlərdə implant adətən boşluğun damaq tərəfinə yaxın qoyulur, xarici divarla arasında aralıq saxlanılır.

5. 5

   Bərkimənin ölçülməsi və qərar

   İmplant yerləşdirilərkən onun möhkəmliyi qiymətləndirilir. Bərkimə kifayətdirsə, prosedur davam edir; deyilsə, implant qoyulmadan bölgə sağalmağa buraxılır. Bu, uğursuzluq deyil, planın bir hissəsidir.

6. 6

   Aralığın doldurulması və diş ətinin bağlanması

   İmplant ilə divar arasındakı aralıq lazım olduqda qreftlə doldurulur, lazım gələrsə yumşaq toxuma əlavə olunur. Diş əti bağlanır və ya implantın üzərinə sağalma başlığı taxılır.

7. 7

   Diş taxma qərarı

   İmplantın bərkiməsinə görə onun üzərinə eyni gün diş taxıla bilər və ya sümüklə birləşmə gözlənilir. Diş dərhal taxılsa belə, ilk həftələrdə həmin bölgə bərk tikələrdən qorunur.

Diş çəkildikdən sonra implant üçün üç vaxt seçimi var. Hansının nə vaxt seçildiyi diş çəkildikdən sonra nə qədər gözlənildiyinə dair səhifədə ətraflı izah olunur; burada qısaca müqayisə edirik.

Aşağıdakılar sağalmış sümüyə qoyulan implantlarla müqayisədə dərhal yerləşdirmədə daha tez-tez rast gəlinən və ya daha qabarıq olan problemlərdir.

Sağalmanı diş çəkilməsi ilə implant cərrahiyyəsinin birlikdə keçirilməsi kimi düşünmək olar; iki ayrı sağalma əvəzinə bir sağalma.

1. İlk gün

   Sızma şəklində qanaxma və yüngül ağrı gözlənilir. Bölgəyə tənziflə təzyiq etmək, soyuq kompres qoymaq və ilk gün ağzı güclü yaxalamamaq diş çəkildikdən sonrakı baxımın əsas qaydalarıdır.

2. İlk üç gün

   Şişkinlik adətən bu dövrdə ən qabarıq həddə çatır və sonra azalır. İlıq duzlu su ilə ehtiyatla yaxalama və yumşaq qida tövsiyə olunur; siqaret sağalmanı pozur.

3. İlk həftələr

   Diş əti implantın ətrafında bağlanır. Üzərinə diş taxılıbsa belə, həmin bölgə ilə bərk tikə dişlənmir; sümüklə birləşmə davam edir.

4. İlk aylar

   İmplantın sümüklə birləşməsi tamamlanır. Ön bölgədə diş əti səviyyəsinin yerinə oturması ilk bir neçə il ərzində izlənilir; geriləmə tədqiqatlarda bu dövrdə ölçülüb.

Burada rəqəm tapmayacaqsınız. Dərhal yerləşdirmədə təklifi dəyişən maddələr bunlardır:

Qreft və yumşaq toxumanın artırılması

İmplant ilə divar arasındakı aralığın qreftlə doldurulub-doldurulmayacağı və yumşaq toxuma qreftinin lazım olub-olmaması qiyməti dəyişir. Bu qərarın bir hissəsi yalnız diş çəkilərkən verilə bilər.

Planın diş çəkilən gün dəyişmə ehtimalı

Bərkimə kifayət etməzsə, implant qoyulmaya bilər. Bu halda ödənişin necə tənzimlənəcəyini əvvəlcədən soruşun.

Eyni gün diş taxılıb-taxılmayacağı

Dişin dərhal taxılması əlavə laboratoriya işi və qəbul tələb edir; gözlənilərsə, arada keçid həlli istifadə olunur.

İmplantların sayı və tam ağız planı

Tək dişlə tam çənə arasında qiymətin böyük hissəsini implantların sayı və onların üzərinə hazırlanacaq dişlər müəyyən edir.