Qısa implant nədir, sinus lift və ya sümük artırılması əvəzinə ola bilərmi?

Diş çəkildikdən sonra çənə sümüyü zamanla həm nazilir, həm də alçalır. Yuxarı çənənin arxa nahiyəsində bunun üstünə sinus boşluğu da aşağıya doğru genişlənir; aşağı çənənin arxasında isə sümüyün içindən keçən sinir kanalı var. Nəticədə klassik implantın sığacağı hündürlük qalmaya bilər. Bu halda iki yol var: ya sümüyü böyüdüb uzun implant qoymaq (yuxarı çənədə sinus lift, aşağı çənədə şaquli sümük artırılması), ya da qalan sümüyə sığacaq qısa implantdan istifadə etmək.

«Qısa» sözünün sərhədi illər ərzində dəyişib. Əvvəllər 10 mm-dən qısa olan qısa sayılırdı; implant səthləri təkmilləşdikcə sərhəd aşağı düşdü. 2018-ci ildə Beynəlxalq İmplantologiya Komandasının (ITI) konsensus konfransı qısa implantı 6 mm və daha az kimi nəzərdən keçirdi. Ədəbiyyatda hələ də 7 və ya 8 mm-dən qısasını «qısa» sayan icmallar da var, 6 mm və daha qısasını ayrıca «çox qısa» (extra-short) adlandıran tədqiqatlar da. Buna görə bir tədqiqatın nəticəsini oxuyarkən hansı uzunluğu qısa saydığına baxmaq vacibdir.

Qısa implantın əsas qazancı sümük artırılmasının gətirdiyi yükü aradan qaldırmasıdır. ITI konsensus hesabatı qısa implantları sümük hündürlüyü azaldıqda əlavə cərrahiyyənin gətirə biləcəyi problemlərdən qaçmaq üçün keçərli seçim kimi təsvir edir. Cochrane-in 2014-cü il icmalı da 102 iştirakçılı dörd tədqiqatı araşdırıb: yükləmədən sonrakı ilk ildə protez və ya implant itkisində iki yol arasında fərq göstərəcək sübut tapılmayıb, amma sinus lift aparılan nahiyələrdə ağırlaşmalar daha çox olub. ITI hesabatı isə bunun bədəlini də yazır: qısa implantların sağqalması daha dəyişkəndir, nəticəsi daha az proqnozlaşdırıla biləndir.

Bugünkü ən geniş mənzərə 2024-cü il meta-analizindən gəlir. 19 randomizə olunmuş tədqiqatda 2.214 implant araşdırılıb. Orta və ya yüksək etibarlılıqdakı sübutlara görə 6 mm və daha qısa implantlar əlavə prosedur tələb etməyən sümükdə və tam ağız müalicələrində, hər iki çənədə 10 mm və daha uzun implantlarla oxşar 5 illik sağqalma göstərib; 6 mm implantların yuxarı çənədə sinus lift əvəzinə istifadə oluna biləcəyi müəyyən edilib. 4 və 5 mm implantların sinus lift əvəzinə istifadəsi və qısa implantların şaquli sümük artırılması əvəzinə istifadəsi üçün isə sübutlar kifayət deyil və ya qəti deyil.

On illik məlumatlar da var. Sinus lift ilə 11–15 mm implantı və 6 mm implantı müqayisə edən çoxmərkəzli tədqiqatda sümük hündürlüyü 5–7 mm olan 101 pasiyent izlənilib. 10-cu ildə pasiyent səviyyəsində sağqalma qısa implant qrupunda 96% (2 itki), sinus lift qrupunda 100% olub; fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildi və pasiyentlərin 21%-i müşahidədən çıxmışdı. Yuxarı çənədə tək diş taclarını araşdıran daha kiçik tədqiqatda isə 10 illik sağqalma 6 mm qrupunda 89,5%, sinus liftli 11 mm qrupunda 90,9% təşkil edib.

Mənzərənin mənfi tərəfi də yazılmalıdır. Ən azı 5 il müşahidəli doqquz tədqiqatı birləşdirən meta-analizdə 7 mm-dən qısa implantların sağqalması 86,7% ilə 98,5% arasında, daha uzunlarınkı isə 95,1% ilə 100% arasında olub; fərq xüsusilə yuxarı çənədə aydın idi, aşağı çənədə oxşar idi. Qısa implantlarda bioloji problemlər daha az, vint boşalması və ya farfor qırığı kimi texniki problemlər daha çox olub. Arxa nahiyədə tək tacları araşdıran başqa bir meta-analiz də uzunmüddətli müşahidədə qısa implantın sağqalmasını daha aşağı tapıb və bir-birinə birləşdirilməmiş tək taclarda ehtiyatlı olmağı tövsiyə edib.

Tac ilə implant nisbəti burada önə çıxır. Sümük alçaldıqda itirilən hündürlük dişin üst hissəsinə əlavə olunur: implant qısalır, üstündəki tac uzanır. Bu, ling qolunu böyüdür və ağla gələn ilk narahatlıq budur. Tək taclarda bu nisbəti araşdıran meta-analiz nisbətin implant sağqalması ilə əlaqəsini tapmayıb; amma keyfi məlumatlar nisbət böyüdükcə sümük itkisinin artdığını düşündürüb. Ən çox rast gəlinən mexaniki problem vint boşalması olub. Yəni nisbət tək başına implantın itirilməsinə səbəb olmur, amma dizaynı və dişləmənin tənzimlənməsini daha vacib edir.

Sümük azaldıqda müzakirə olunan yeganə seçim qısa implant deyil. Sümüyün daxili hissəsi kifayət etmədikdə implantı çənənin bərk xarici qatına bərkitmək də bir yoldur: Ihde metodu ilə 72 saata sabit diş protokolunda istifadə etdiyimiz kortikobazal implantlar bu məntiqlə işləyir və əksər klinik hallarda qreft və ya sinus lift gündəmə gəlmir. Hansı yolun sizə uyğun olduğu tomoqrafiyada qalan sümüyün hündürlüyünə, eninə, neçə dişin çatışmadığına və dişləmənizə baxılaraq verilən qərardır.

Aşağıdakı bölgü dərc olunmuş tədqiqatların ən güclü və ən zəif olduğu sahələrə görə aparılıb. Sizə uyğun olub-olmadığını tomoqrafiya və müayinə müəyyən edir.

Qərar uzunluq seçimi ilə başlamır; əvvəlcə qalan sümük, sonra yük, ən sonda implantın özü müzakirə olunur.

1. 1

   Tomoqrafiya ilə qalan sümük ölçülür

   Üçölçülü təsvirdə sümüyün hündürlüyü, eni və sinusa və ya sinir kanalına olan məsafə millimetrlə oxunur. Panoram rentgen bu ölçmə üçün tək başına kifayət etmir, çünki eni göstərmir.

2. 2

   Seçimlər yan-yana qoyulur

   Qısa implant, sinus lift və ya sümük artırılması ilə uzun implant, bucaq altında yerləşdirmə və çənənin bərk qatına bərkiyən implant. Sizə bir neçə seçim izah edilməli və hər birinin müddəti, əlavə cərrahiyyəsi və riski müqayisə olunmalıdır.

3. 3

   Tacın hündürlüyü və dişləmə qiymətləndirilir

   Qısa implantın üzərinə gələcək dişin nə qədər uzun olacağı, qarşı çənədəki dişlərin necə qapandığı və dişləri sıxmanın olub-olmadığı soruşulur. Bu məlumatlar implantların sayını və protezin dizaynını dəyişir.

4. 4

   Tək tac, yoxsa birləşdirilmiş körpü olacağı qərarlaşdırılır

   Qonşu implantlar varsa, tacların bir-birinə birləşdirilməsi yükü bölüşdürür. Tək başına duran qısa implantda seçimin əsası ayrıca müzakirə olunmalıdır.

5. 5

   Yerləşdirmə və sağalma

   Qısa implant adətən sinus və ya qreft proseduru olmadan, bir cərrahi seansda yerləşdirilir. Sümüklə birləşmə üçün gözləniləcək müddət və yükləmənin nə vaxt aparılacağı sümüyün bərkliyinə və implantın oturduğu müqavimətə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir.

6. 6

   Başlanğıc rentgeni və kontrol qaydası

   Protez taxılanda çəkilən rentgen sümük səviyyəsinin müqayisə ediləcəyi başlanğıcdır. Texniki problemlərin çoxu ilk illərdə görüldüyü üçün ilk kontrol müayinələrini buraxmamaq vacibdir.

Bunlar bir-birinin rəqibi deyil; eyni ağızda nahiyəyə görə fərqli yollar seçilə bilər.

Qısa implantın riskləri uzun implantınkından fərqli deyil, amma çəkiləri fərqlidir: bioloji problem daha az, mexaniki problem daha çox.

Qreft və ya sinus proseduru aparılmadığı üçün sağalma çox vaxt tək bir cərrahiyyənin sağalmasıdır. Əsl diqqət tələb edən dövr protez taxıldıqdan sonrakı ilk illərdir.

1. İlk günlər

   Yüngül şişkinlik və həssaslıq adi haldır. Ağrıkəsicini və ağız qulluğunu həkiminizin göstərişinə görə istifadə edin; siqaret sağalmanı pozur.

2. Sümüklə birləşmə dövrü

   İmplantın sümüklə birləşməsi üçün gözlənilən müddət sizin sümüyünüzə görə müəyyən edilir. Bu dövrdə həmin nahiyə ilə bərk şey çeynəməmək və kontrol müayinələrini buraxmamaq vacibdir.

3. Protez və başlanğıc rentgeni

   Protez taxılarkən dişləmə tənzimlənir və rentgen çəkilir. Bu şəkil gələcəkdə sümük səviyyəsinin müqayisə ediləcəyi yeganə sənəddir; onun bir nüsxəsini istəyin.

4. İlk beş il

   10 illik çoxmərkəzli tədqiqatda texniki problemlərin çoxu ilk 5 ildə görülüb. Bu illərdə kontrol müayinələrində vint, dişləmə və protez xüsusilə nəzərdən keçirilməlidir.

Qısa implantın özü uzun implantdan fərqli xərc maddəsi deyil; fərq aparılmayan əlavə prosedurlardan gəlir. Ümumi məbləği bunlar müəyyən edir:

Qaçınılan əlavə cərrahiyyə

Sinus lift və ya sümük artırılması aparılmırsa, qreft materialı, əlavə cərrahiyyə və gözləmə müddəti maddələri düşür. 2019-cu il meta-analizi qısa implantlarda müalicə xərcini daha az tapıb.

İmplant sayı və protezin dizaynı

Qısa implantlar bir-birinə birləşdiriləcəksə, daha çox implant və ya fərqli körpü dizaynı lazım ola bilər. Bu, implant başına hesabı dəyişir.

Uzunmüddətli baxım

Texniki problemlər qısa implantda bir qədər tez-tez olur. Vint dəyişdirilməsi və ya farfor bərpası kimi kiçik işlərin illər ərzindəki cəmi də hesaba alınmalıdır.

Görüntüləmə

Qısa implant barədə qərar tomoqrafiyasız verilmir. Görüntüləmə planlaşdırmanın dəyişməz maddəsidir.