بیماری لثه (پریودنتیت) چگونه درمان می‌شود؟

پریودنتیت بیماری‌ای است که در آن بافت‌هایی که دندان را به استخوان فک وصل می‌کنند با التهاب مزمن تخریب می‌شوند. لثه از ریشه جدا می‌شود، فضای میان آن‌ها (پاکت) عمیق‌تر می‌شود و استخوان تحلیل می‌رود. MSD Manuals می‌نویسد این روند معمولاً از ژنژیویت درمان‌نشده پدید می‌آید، بیشتر وقت‌ها دردی ندارد و با پیشرفت آن دندان‌ها ممکن است لق شوند و از دست بروند.

هدف درمان متوقف کردن التهاب و رساندن پاکت‌ها به عمقی است که بیمار بتواند در خانه تمیزشان نگه دارد. راهنمای EFP این را به هدفی قابل اندازه‌گیری وصل می‌کند: اگر عمق پاکت ۴ میلی‌متر یا کمتر باشد و در اندازه‌گیری با سوند خونریزی نباشد، پاکت «بسته» به شمار می‌آید. این معیاری است که کارساز بودن درمان را نه به بحث، بلکه به اندازه‌گیری وابسته می‌کند.

در طبقه‌بندی ۲۰۱۷ پریودنتیت به مرحله‌ها (از ۱ تا ۴) و بر پایهٔ سرعت پیشرفت به درجه‌ها (A، B، C) تقسیم می‌شود. مرحله نشان می‌دهد چه مقدار بافت نگه‌دارنده از دست رفته و درمان چقدر پیچیده خواهد بود. در مرحلهٔ ۴ پیامدهای از دست رفتن دندان هم وارد تصویر می‌شوند: بادبزنی باز شدن دندان‌ها، جابه‌جایی آن‌ها و فرو نشستن بایت. راهنمای جداگانهٔ EFP بیان می‌کند که در این مرحله پس از درمان لثه درمان‌های تکمیلی لازم است.

درمان در این راهنما چهار گام دارد. گام اول برای همه است: اصلاح مراقبت در خانه، تمیز کردن پلاک و جرم بالای لثه و مهار عوامل خطر. گام دوم تمیز کردن سطح ریشه در زیر لثه است. گام سوم جراحی برای نواحی‌ای است که به گام دوم پاسخ نمی‌دهند. گام چهارم مراقبت منظم برای حفظ نتیجه است. پس از هر گام دوباره اندازه‌گیری می‌شود و در صورت نیاز به گام بعد می‌روند.

اثر تمیز کردن سطح ریشه اندازه‌گیری شده است. در پژوهش‌هایی که راهنما بر آن‌ها تکیه دارد، پس از ۶ تا ۸ ماه عمق پاکت به‌طور میانگین ۱٫۷ میلی‌متر کم شد، به‌طور میانگین ۷۴ درصد پاکت‌ها بسته شدند و خونریزی هنگام سوند زدن ۶۳ درصد کاهش یافت. در پاکت‌های عمیق‌تر از ۶ میلی‌متر کاهش به‌طور میانگین ۲٫۶ میلی‌متر بود. این نتایج بیشتر در بیماران برگزیده با سلامت عمومی خوب و در محیط پژوهشی به دست آمده‌اند؛ در کار روزمره ممکن است متفاوت باشند.

پریودنتیت بیماری‌ای نیست که تمام شود، بیماری‌ای است که تحت کنترل نگه داشته می‌شود. نشان داده شده است که در بیمارانی که به‌طور منظم به نوبت‌های مراقبت نمی‌آیند، از دست رفتن دندان و پیشرفت بیماری بیشتر است. به همین دلیل EFP مراقبت را گامی جداگانه از درمان می‌شمارد و توصیه می‌کند پایبندی به مراقبت با قوت پشتیبانی شود.

استخوان تحلیل‌رفته معمولاً برنمی‌گردد. در برخی نقص‌های استخوانی ویژه (در راهنما، نقص‌های داخل استخوانی با عمق ۳ میلی‌متر و بیشتر) با جراحی بازسازی‌کننده بازگشت نسبی ممکن است؛ اما این برای هر ناحیه‌ای صدق نمی‌کند. هدف واقع‌بینانهٔ درمان حفظ تکیه‌گاه باقی‌مانده است.

اینکه در کدام گام بایستیم را اندازه‌گیری پاکت و عکس رادیولوژی تعیین می‌کنند. فهرست زیر جهت کلی را نشان می‌دهد؛ تصمیم قطعی در معاینه گرفته می‌شود.

ترتیب زیر بر راهنمای EFP برای مرحلهٔ ۱ تا ۳ تکیه دارد. اگر برنامهٔ پزشک شما این ترتیب را دنبال می‌کند، در راه درستی هستید؛ اگر گامی حذف می‌شود، دلیلش را بپرسید.

1. 1

   نقشهٔ کامل پاکت‌ها و عکس رادیولوژی

   اطراف هر دندان از چند نقطه عمق پاکت و خونریزی ثبت می‌شود و سطح استخوان با عکس رادیولوژی دیده می‌شود. این نقشهٔ نخست تنها پایه برای سنجیدن موفقیت در آینده است. نسخه‌ای از آن را بخواهید.

2. 2

   مراقبت در خانه و تمیز کردن بالای لثه

   مسواک زدن و تمیز کردن فاصلهٔ میان دندان‌ها به شما نشان داده می‌شود، جرم بالای لثه برداشته می‌شود و لبه‌های پرکردگی که پلاک نگه می‌دارند اصلاح می‌شوند. اگر سیگار می‌کشید پشتیبانی برای ترک، و اگر دیابت دارید کنترل قند خون، بخشی از این گام است.

3. 3

   تمیز کردن سطح ریشه در زیر لثه

   ناحیه بی‌حس می‌شود و جرم و پلاک داخل پاکت با ابزار دستی یا اولتراسونیک تمیز می‌شوند. بنا بر راهنما، میان انجام کار یک‌چهارم فک به یک‌چهارم فک در چند جلسه و تمام کردن کل دهان ظرف ۲۴ ساعت از نظر نتیجه تفاوتی نیست. چون در روش‌هایی که کل دهان در زمانی کوتاه انجام می‌شود پاسخ التهابی گذرا در بدن گزارش شده، وضعیت سلامت عمومی شما در نظر گرفته می‌شود.

4. 4

   ارزیابی دوباره

   پس از بهبود بافت همان نقشه دوباره تهیه می‌شود. پاکت‌های بسته‌شده وارد برنامهٔ مراقبت می‌شوند. برای پاکت‌هایی که در ۴ تا ۵ میلی‌متر مانده‌اند تمیز کردن تکرار می‌شود و برای آن‌هایی که ۶ میلی‌متر و بیشتر مانده‌اند دربارهٔ جراحی صحبت می‌شود.

5. 5

   جراحی (در صورت نیاز)

   لثه کنار زده می‌شود و سطح ریشه مستقیم دیده و تمیز می‌شود؛ پاکت کوچک‌تر می‌شود یا در نقص‌های استخوانی مناسب از روش‌های بازسازی‌کننده استفاده می‌شود. EFP توصیه می‌کند جراحی پیشرفته را پزشکانی که آموزش تکمیلی دیده‌اند یا متخصصان انجام دهند.

6. 6

   مراقبت پشتیبان

   در نوبت مراقبت پاکت‌ها اندازه گرفته می‌شوند، پلاک و جرم تمیز می‌شوند و در صورت نیاز نواحی‌ای که بیماری در آن‌ها برگشته دوباره درمان می‌شوند. فاصله بسته به فرد میان ۳ تا ۱۲ ماه تعیین می‌شود.

موارد زیر جای تمیز کردن سطح ریشه را نمی‌گیرند؛ برخی به‌عنوان افزوده در نظر گرفته می‌شوند و برخی وقتی دندان از دست برود مطرح می‌شوند.

عوارض جانبی درمان پریودنتیت معمولاً خفیف و گذرا هستند. خطر اصلی از انتظار نادرست و درمانی می‌آید که نیمه‌کاره رها شود.

روند زیر چارچوبی کلی برای تمیز کردن سطح ریشه و پس از آن است. زمان‌ها بسته به فرد و مرحلهٔ بیماری فرق می‌کنند.

1. روزهای اول پس از تمیز کردن

   ممکن است در لثه‌ها حساسیت، حساسیت به سرما و خونریزی خفیف باشد. رها کردن مسواک زدن در این دوره رایج‌ترین اشتباه است؛ با مسواک نرم ادامه دهید.

2. هفته‌های اول

   تورم می‌خوابد، خونریزی کم می‌شود و لثه سفت‌تر می‌شود. ممکن است دندان‌ها بلندتر به نظر برسند؛ این بخشی از بهبود است.

3. ارزیابی دوباره

   پس از بهبود بافت، نقشهٔ پاکت‌ها دوباره تهیه می‌شود. بپرسید چند پاکت بسته شده و کدام‌ها عمیق مانده‌اند؛ تصمیم جراحی با همین اندازه‌گیری گرفته می‌شود.

4. پس از جراحی (اگر انجام شده باشد)

   اگر بخیه زده شده، در معاینه‌ای که پزشک شما تعیین می‌کند کشیده می‌شود؛ پس از بهبود ناحیه، پاکت‌ها دوباره اندازه گرفته می‌شوند.

5. دورهٔ مراقبت

   معاینه و تمیز کردن هر ۳ تا ۱۲ ماه یک بار. مراقبت شما در خانه و عوامل خطرتان این فاصله را تعیین می‌کنند.

دامنهٔ درمان پریودنتیت از فردی به فرد دیگر بسیار فرق می‌کند. عوامل اصلی تعیین‌کننده:

مرحله و گستردگی

بیماری محدود به چند دندان با بیماری مرحلهٔ ۳ یا ۴ که کل دهان را فراگرفته، درمان یکسانی ندارند.

نیاز به جراحی

در پاکت‌هایی که با تمیز کردن ریشه بسته می‌شوند جراحی لازم نیست؛ در نواحی‌ای که عمیق مانده‌اند و نقص استخوانی دارند، جراحی بازسازی‌کننده مواد و زمان اضافه می‌خواهد.

عوامل خطر

سیگار و دیابت کنترل‌نشده هم بر نتیجه و هم بر تعداد جلسه‌های لازم اثر می‌گذارند.

فاصلهٔ مراقبت

تکرار مراقبتی که برای همهٔ عمر ادامه دارد، دامنهٔ بلندمدت را تعیین می‌کند.

دندان‌های از دست رفته یا دندان‌هایی که باید کشیده شوند

اگر کشیدن و جایگزین کردن دندان لازم باشد، برنامه از درمان لثه فراتر می‌رود.