آیا با ایمپلنت می‌توان ام‌آرآی گرفت؟ گرم شدن، اعوجاج تصویر و پروتزهای آهن‌ربایی

ام‌آرآی با دو نوع انرژی کار می‌کند: یک میدان مغناطیسی قوی و ثابت و امواج رادیویی‌ای که هنگام گرفتن تصویر فرستاده می‌شود. برای فلزی که در بدن است سه سؤال پرسیده می‌شود: میدان مغناطیسی آن را می‌کشد یا می‌چرخاند؟ امواج رادیویی آن را گرم می‌کنند؟ و فلز تصویر را دچار اعوجاج می‌کند؟ دو تای اول سؤال ایمنی و سومی سؤال تشخیصی است. برای ایمپلنت‌های دندان، پاسخ‌ها با هم فرق دارند.

درباره کشیده شدن، تیتانیوم خیال را راحت می‌کند. مطالعه‌ای در ژاپن که ایمپلنت‌های تیتانیومی را در دستگاه‌های ۱٫۵ و ۳ تسلا بررسی کرد می‌نویسد تیتانیوم پارامغناطیس است، یعنی مشکلی از این دست که میدان مغناطیسی ثابت آن را بکشد وجود ندارد. در مطالعه‌ای که ۱۸ ماده دندانی مختلف را در دستگاهی بسیار قوی و پژوهشی مانند ۷ تسلا آزمود هم ایمپلنت‌ها و قطعات رویی فقط بین ۵ تا ۶٫۵ درجه انحراف نشان دادند؛ این اثری بسیار کوچک است. در روکش‌های فلزی ساخته‌شده از آلیاژهایی مانند کبالت کروم و نیکل کروم انحراف آشکارتر بود.

درباره گرم شدن اندازه‌گیری‌هایی انجام شده است. در همان مطالعه ژاپنی، در مدلی شبیه بافت، دمای ایمپلنت‌های تیتانیومی در تصویربرداری‌های ۱٫۵ و ۳ تسلا حداکثر ۰٫۴ درجه بالا رفت. در مطالعه ۷ تسلا، یک ایمپلنت به طول ۵۰ میلی‌متر، به‌ویژه در توالی‌های تصویربرداری پرانرژی، تا ۱٫۵ درجه گرم شد؛ در ایمپلنت‌های کوتاه‌تر و قطعات رویی افزایش کمتر بود. این اندازه‌گیری‌ها در مدل‌هایی به نام فانتوم انجام شده، نه مستقیم در دهان انسان؛ نویسندگان ژاپنی هم به همین دلیل توصیه می‌کنند تصویربرداری با احتیاط انجام شود.

برای همین ایمپلنت‌های بلند شایسته یادآوری جداگانه‌اند. ایمپلنت‌های زایگوماتیک که تا استخوان گونه می‌رسند و برخی ایمپلنت‌های استراتژیک که در استخوان کورتیکال محکم می‌شوند از ایمپلنت‌های کلاسیک بلندترند. چون گرم شدن ممکن است با طول ارتباط داشته باشد، اگر چنین ایمپلنتی دارید، به‌ویژه اگر قرار است با دستگاه‌های قوی تصویربرداری شود، خوب است نوع و طول ایمپلنت را به تیم رادیولوژی بگویید. دستگاه‌هایی که در کار روزمره بیمارستان به کار می‌روند بیشتر ۱٫۵ و ۳ تسلا هستند.

اعوجاج تصویر موضوع عملی اصلی است. FDA می‌نویسد ایمپلنت‌ها می‌توانند تصاویر ام‌آرآی و رادیوگرافی را دچار اعوجاج کنند یا بر آن‌ها اثر بگذارند. فلز، میدان مغناطیسی اطراف خود را کج می‌کند و اعوجاج‌هایی (آرتیفکت) پدید می‌آورد که در تصویر به شکل جای خالی یا ناحیه روشن دیده می‌شوند. در مطالعه‌ای در دانمارک، تیتانیوم در مقایسه با زیرکونیا کجی میدان مغناطیسی و اعوجاج تصویر بیشتری ایجاد کرد. کجی میدان با بالا رفتن قدرت دستگاه بزرگ‌تر شد؛ این اندازه‌گیری در ۰٫۵۵، ۱٫۵ و ۳ تسلا در مدل مصنوعی (فانتوم) انجام شد. تصویربرداری از داوطلب فقط در ۰٫۵۵ تسلا انجام شد و اعوجاج بیش از همه در ناحیه روکش نزدیک به ایمپلنت دیده شد. در مطالعه‌ای در آلمان روی استخوان‌های خشک فک پایین هم حجم اعوجاج در ترکیب ایمپلنت تیتانیومی و روکش کبالت کروم بزرگ‌ترین و در ایمپلنت زیرکونیایی و روکش سرامیکی کوچک‌ترین بود.

اینکه این اعوجاج چقدر بر تشخیص مغز یا گردن اثر می‌گذارد دقیق معلوم نیست. مرور نظام‌مندی که نوزده مطالعه را بررسی کرد می‌نویسد در ام‌آرآی سر و گردن بیشترین اعوجاج را براکت‌های ارتودنسی فولاد ضدزنگ ایجاد می‌کنند، اما برای ایمپلنت‌ها و پروتزها داده ناکافی و بی‌نتیجه است. مرور می‌گوید اعوجاج ممکن است در کنار حفره دهان بر تشخیص ساختارهای مغز و صورت هم اثر بگذارد و شدتش به جنس، محل قرارگیری در دهان و تنظیمات تصویربرداری بستگی دارد. در ام‌آرآی زانو یا کمر انتظار نمی‌رود ایمپلنت بر تصویر اثر بگذارد؛ موضوع، تصویربرداری سر، صورت و گردن است.

پروتزهای آهن‌ربایی سرفصلی جدا هستند. برخی پروتزهای متحرک با آهن‌ربای کوچکی که درون پروتز است به یک نگهدارنده (keeper) از فولاد ضدزنگ که روی ایمپلنت پیچ می‌شود می‌چسبند. این قطعه فولادی، برخلاف تیتانیوم، به‌شدت جذب میدان مغناطیسی ام‌آرآی می‌شود: در آزمایش‌های ۷ تسلا زاویه انحراف از ۹۰ درجه گذشت؛ در آزمایش‌های ۳ تسلا هم همه زاویه‌های انحراف از ۴۵ درجه گذشتند. در مقابل، در یک اندازه‌گیری در ژاپن در ۱٫۵ و ۳ تسلا، نیرویی که بر نگهدارنده وارد می‌شد بسیار کمتر از نیروی چسبی بود که نگهدارنده را به کلاهک ریشه ثابت می‌کند. این اندازه‌گیری با نگهدارنده‌هایی انجام شد که به ریشه دندان طبیعی چسبانده می‌شوند؛ نمی‌توان آن را مستقیم به نگهدارنده‌ای که روی ایمپلنت پیچ می‌شود تعمیم داد. در آزمایش‌های ۳ تسلا گرم شدن زیر ۱٫۵ درجه اندازه‌گیری شد. اما نویسندگان مطالعه ۳ تسلا می‌نویسند که نیروهای انحراف گرایش دارند از حد قابل قبول بگذرند و برای ایمنی توصیه می‌کنند نگهدارنده‌های آهن‌ربایی پیش و پس از تصویربرداری بررسی شوند.

خود آهن‌ربا هم ممکن است اثر بپذیرد. در مطالعه‌ای با دستگاه ۳ تسلا، وقتی آهن‌رباهای درون پروتز با زاویه مشخصی وارد دستگاه و از آن خارج شدند، قدرت مغناطیسی‌شان به‌طور معنادار کم شد و گیر پروتز پایین آمد. نویسندگان به همین دلیل توصیه می‌کنند پروتزهای متحرک آهن‌ربایی پیش از ام‌آرآی درآورده شوند. توصیه می‌شود پروتزهای بزرگ از آلیاژ ریختگی که آهن‌ربا دارند هم درآورده شوند. در عمل یعنی این: پروتز را درآورید و بیرون اتاق ام‌آرآی بگذارید، و نگهدارنده فولادی روی ایمپلنت و آهن‌ربایی بودن پروتز را به تیم بگویید.

در وضعیت‌های فهرست اول کافی است ایمپلنتتان را در فرم ذکر کنید. در وضعیت‌های فهرست دوم، اینکه تیم رادیولوژی از قبل بداند ممکن است آمادگی یا تنظیم تصویربرداری لازم داشته باشد.

گام‌های زیر برای هر کسی است که ایمپلنت دارد. اگر بیمارستان دستورالعمل خودش را دارد، همان معتبر است.

1. 1

   اطلاعات ایمپلنتتان را بگیرید و نگه دارید

   FDA توصیه می‌کند برند و مدل ایمپلنت را از دندان‌پزشکتان بپرسید و این اطلاعات را در سوابقتان نگه دارید. تعداد ایمپلنت‌ها، نوعشان (کلاسیک، زایگوماتیک، استراتژیک)، جنسشان و نوع پروتز رویی را روی یک کارت یا در تلفنتان داشته باشید.

2. 2

   هنگام گرفتن نوبت بگویید

   هنگام گرفتن نوبت ام‌آرآی بگویید که در دهانتان ایمپلنت و پروتز ثابت یا متحرک دارید. به‌ویژه اگر قرار است از سر و گردن تصویربرداری شود، این اطلاعات به تیم کمک می‌کند دستگاه و تنظیم تصویربرداری مناسب را انتخاب کند.

3. 3

   فرم ایمنی را کامل پر کنید

   فرم پیش از ام‌آرآی که NHS شرح می‌دهد درباره سابقه جراحی و قطعات فلزی بدن، از جمله پرکردگی‌ها و بریج‌ها، می‌پرسد. ایمپلنت، پروتز و نگهدارنده آهن‌ربایی‌تان را، اگر دارید، در این فرم بنویسید.

4. 4

   پروتز متحرک را درآورید

   NHS می‌خواهد زیورآلات و وسایل فلزدار درآورده شوند. پروتز متحرکتان را، به‌ویژه اگر آهن‌ربایی است، پیش از تصویربرداری درآورید و بیرون اتاق در ظرفی امن بگذارید. دندان‌های ثابت و ایمپلنت سر جایشان می‌مانند.

5. 5

   هنگام تصویربرداری

   اگر هنگام تصویربرداری در دهانتان حس گرم شدن، کشیده شدن یا ناراحتی داشتید، به تیم خبر دهید. NHS می‌نویسد در تصویربرداری‌هایی که ماده حاجب داده می‌شود ممکن است طعم فلزی در دهان باشد؛ این به ایمپلنت ربطی ندارد.

6. 6

   بررسی پس از تصویربرداری در پروتز آهن‌ربایی

   نویسندگان مطالعات توصیه می‌کنند نگهدارنده‌های آهن‌ربایی پیش و پس از تصویربرداری بررسی شوند. اگر گیر پروتز پس از تصویربرداری کم شده، آن را به دندان‌پزشکتان نشان دهید؛ ممکن است قدرت آهن‌ربا کم شده باشد.

هر روش تصویربرداری با ایمپلنت به شکل متفاوتی برهم‌کنش دارد. مقایسه زیر نشان می‌دهد در هر بررسی به چه چیزی باید توجه کرد.

موارد زیر تصمیم‌هایی‌اند که به نگرانی بی‌مورد یا مشکلی قابل پیشگیری می‌انجامند.

روند زیر برای یک نوبت ام‌آرآی معمول است؛ دستورالعمل بیمارستان اولویت دارد.

1. هنگام گرفتن نوبت

   اطلاعات ایمپلنت، نوع پروتز و نگهدارنده آهن‌ربایی را، اگر دارید، بدهید. اگر تصویربرداری از سر و گردن است، بر این به‌ویژه تأکید کنید.

2. روز تصویربرداری، پیش از آن

   فرم ایمنی را پر کنید و وسایل فلزی و پروتز متحرک را درآورید. دندان‌های ثابت و ایمپلنت‌ها سر جایشان می‌مانند.

3. هنگام تصویربرداری

   اگر در دهان حس گرم شدن یا کشیده شدن داشتید، با دکمه احضار به تیم خبر دهید. در اندازه‌گیری‌ها گرم شدن کم بود، اما گفتن چیزی که حس می‌کنید همیشه درست است.

4. پس از تصویربرداری

   پروتز آهن‌ربایی را بگذارید و گیرش را بررسی کنید. NHS می‌نویسد نتایج معمولاً ظرف ۱ تا ۲ هفته می‌آید؛ اگر در گزارش یادداشتی درباره اعوجاج در ناحیه فک هست، این بیشتر وقت‌ها اثر قابل انتظار ایمپلنت است.

ایمپلنت خود ام‌آرآی را تغییر نمی‌دهد. اما آمادگی و کیفیت تصویر را این عوامل تعیین می‌کنند:

ناحیه‌ای که تصویربرداری می‌شود

در تصویربرداری سر، صورت و گردن اثر ایمپلنت بر تصویر مهم است؛ در نواحی دیگر بدن انتظار اثری نمی‌رود.

جنس ایمپلنت و پروتز

تیتانیوم، زیرکونیا و کبالت کروم به اندازه‌های متفاوتی اعوجاج تصویر ایجاد می‌کنند.

شیوه نگه داشته شدن پروتز

نگهدارنده‌های آهن‌ربایی اطلاع‌رسانی اضافه و بررسی پس از تصویربرداری می‌خواهند؛ دندان‌های ثابت پیچ‌شونده یا چسبانده‌شده نمی‌خواهند.

قدرت دستگاه

اعوجاج تصویر و گرم شدن اندازه‌گیری‌شده از ۱٫۵ تسلا به سمت ۳ و ۷ تسلا بیشتر می‌شود.