حساسیت به گرما و سرما چه معنایی دارد؟

زیر لایه مینا، عاج قرار دارد. عاج یک قطعه توپر نیست؛ بافتی است که با کانال‌های میکروسکوپی پر از مایع سوراخ‌سوراخ شده و این کانال‌ها به عصب وسط دندان راه دارند. تا وقتی مینا ضخیم است، سر بیرونی کانال‌ها بسته است. همین که مینا نازک شود یا سطح ریشه نمایان شود، باز می‌شوند: یک جرعه سرد مایع درون آن‌ها را جابه‌جا می‌کند و عصب این حرکت را به‌صورت تیر کشیدنی ناگهانی گزارش می‌دهد. تمام ماجرای حساسیت همین سازوکار است.

نخستین علتی که کانال‌ها را در معرض قرار می‌دهد، تحلیل رفتن لثه است. روی سطح ریشه‌ای که نمایان می‌شود مینا وجود ندارد؛ لایه‌ای که آن را می‌پوشاند بسیار نازک است و با مسواک زدن به‌سرعت ساییده می‌شود. به همین دلیل حساسیت در نوار باریکی درست زیر لثه جمع می‌شود. پشت تحلیل لثه، بیماری لثه یا سال‌ها مسواک زدن افقی با مسواک سفت و فشار زیاد قرار دارد.

علت دوم سایش است و از سه راه می‌آید. اسید مینا را به‌طور شیمیایی حل می‌کند: نوشابه‌های گازدار، آب‌میوه‌ها، عادت به لیمو، برگشت اسید معده به دهان. مسواک سفت و خمیردندان ساینده مینا را به‌طور مکانیکی می‌تراشند. فشردن دندان‌ها در شب سطح جونده را صاف می‌کند و مینا را سوراخ کرده به عاج می‌رسد. نتیجه در هر سه یکی است: لایه محافظ نازک می‌شود و حساسیت نه در یک نقطه، بلکه در ناحیه‌ای وسیع پخش می‌شود.

علت سوم پوسیدگی است. وقتی پوسیدگی مینا را سوراخ کند و به عاج برسد، هم کانال‌ها را باز می‌کند و هم باکتری را به عصب نزدیک می‌کند؛ حساسیت در یک دندان جمع می‌شود، با شیرینی هم تحریک می‌شود و با گذشت زمان بیشتر می‌شود. لبه پرکردگی هم به همین در می‌رسد: فاصله میکروسکوپی‌ای که در طول سال‌ها در لبه ایجاد می‌شود، هم دما و هم باکتری را به داخل راه می‌دهد. زیر پرکردگی‌ای که از بیرون سالم به نظر می‌رسد پوسیدگی پیش می‌رود و فقط رادیوگرافی آن را نشان می‌دهد.

علت چهارم دندان ترک‌خورده است و توصیف ویژه خودش را دارد. ترک هنگام گاز گرفتن چیزی سفت یا زیر بار سال‌ها فشردن دندان‌ها ایجاد می‌شود؛ با چشم دیده نمی‌شود و در رادیوگرافی ساده هم مشخص نیست. این دندان تیر کشیدن تیزی با سرما دارد و سرنخ اصلی در گاز گرفتن است: درد نه هنگام گاز گرفتن، بلکه در لحظه‌ای می‌آید که چیزی را که گاز گرفته‌اید رها می‌کنید.

علت‌های گذرا هم وجود دارند: چند هفته پس از یک پرکردگی عمیق، سطح ریشه‌ای که پس از جرم‌گیری نمایان مانده، روزهای پس از سفید کردن دندان. در همه آن‌ها حساسیت آشکاری به سرما پیدا می‌شود و ظرف چند هفته فروکش می‌کند. اگر به‌جای فروکش کردن بیشتر شود یا به گرما تبدیل شود، یعنی علت دیگر گذرا نیست.

این تفکیک به شدت حساسیت نگاه نمی‌کند، به رفتار آن نگاه می‌کند. اگر خودتان را در فهرست دوم می‌بینید، صبر نکنید؛ توصیف‌های آنجا نه سطح بیرونی دندان، بلکه عصب درون آن را شرح می‌دهند.

حساسیت تشخیص نیست، علامت مشترک چند علت است. ترتیب زیر برای جدا کردن علتی است که در شما عمل می‌کند؛ در پایان مشخص می‌شود کدام دندان، به چه دلیل و با چه میزان فوریت.

1. 1

   رادیوگرافی خود را بفرستید

   اگر رادیوگرافی پانورامیک یا CBCT دارید، آن را از طریق فرم بفرستید؛ ظرف ۲۴ ساعت می‌نویسیم که وضعیت به چه چیزی شبیه است. اگر دردی دارید که خودبه‌خود می‌آید یا با گرما بیشتر می‌شود، منتظر مکاتبه نمانید و به نزدیک‌ترین دندان‌پزشک مراجعه کنید؛ آنجا بهای تأخیر، عصب دندان است.

2. 2

   درباره شرح حال درد صحبت می‌کنیم

   اینکه درد با چه چیزی تحریک می‌شود، چند ثانیه طول می‌کشد، در یک دندان است یا در یک ناحیه، و آیا شب‌ها می‌آید، مستقیماً تصمیم را تعیین می‌کند. توصیف خود بیمار پیش از معاینه، علت را تا حد زیادی محدود می‌کند.

3. 3

   معاینه بالینی و آزمون زنده بودن عصب

   روی دندان مشکوک سرما می‌گذاریم، شدت و مدت واکنش را می‌سنجیم و با دندان‌های مجاور مقایسه می‌کنیم. ضربه آرام به دندان و آزمون گاز گرفتن تک‌تک دندان‌ها هم به آن اضافه می‌شود. میزان تحلیل لثه، سطوح ساییده و لبه پرکردگی‌های قدیمی را در همان جلسه ارزیابی می‌کنیم.

4. 4

   تصویربرداری

   رادیوگرافی پوسیدگی زیر پرکردگی و بین دندان‌ها، التهاب نوک ریشه و سطح استخوان را نشان می‌دهد. اگر به ترک شک داشته باشیم، سراغ سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) می‌رویم؛ خطوط شکستگی‌ای که در رادیوگرافی ساده دیده نمی‌شوند اینجا آشکار می‌شوند.

5. 5

   دندان مشکوک را قطعی می‌کنیم

   درد اغلب به دندان مجاور یا فک مقابل پخش می‌شود؛ دندانی که بیمار نشان می‌دهد همیشه دندان مسئول نیست. اگر ابهام ادامه یابد، دندان‌ها یکی‌یکی جدا شده و آزمون تکرار می‌شود. این مرحله را حذف نمی‌کنیم تا کاری برگشت‌ناپذیر روی دندان اشتباهی شروع نشود.

موارد زیر جایگزین یکدیگر نیستند، مسیرهایی‌اند که بسته به علت از هم جدا می‌شوند. ترتیب از کم‌تهاجمی‌ترین شروع می‌شود و تا وقتی عصب سالم است، همان‌جا هم تمام می‌شود.

این‌ها را نه برای ترساندن شما، بلکه برای این می‌نویسیم که نزد هر دندان‌پزشکی که بروید بتوانید پرسش درست را مطرح کنید. آنچه در حساسیت از قلم می‌افتد همیشه یکی است: علامت خاموش می‌شود و علت سر جایش می‌ماند.

روند زیر بسته به علت تغییر می‌کند. در حساسیتی که به سطح بیرونی محدود است، روند با هفته سنجیده می‌شود؛ در وضعیتی که به عصب رسیده، درمان با یک کار درمانی شروع می‌شود.

1. دو هفته اول

   اگر خمیردندان ضدحساسیت را شروع کرده‌اید، اثر آن در این دوره جمع می‌شود؛ مالیدن آن با انگشت روی ناحیه حساس و رها کردنش مؤثرتر از پخش کردن آن با مسواک است. در همین دوره مسواک سفت را کنار بگذارید و بلافاصله پس از نوشیدنی اسیدی مسواک نزنید؛ مینای نرم‌شده را می‌تراشید.

2. هفته چهارم تا هشتم

   در حساسیت با منشأ سطح بیرونی، در این بازه کاهش آشکاری رخ می‌دهد. اگر هیچ تغییری نکرده یا بیشتر شده، علت در سطح بیرونی نیست؛ اینجا نقطه‌ای است که تشخیص باید تجدید شود.

3. اگر عصب‌کشی انجام شد

   حساسیت به گرما و سرما پس از درمان تمام می‌شود؛ عصبی که محرک را منتقل می‌کرد دیگر وجود ندارد. حساسیت هنگام گاز گرفتن در روزهای اول عادی است و ظرف چند روز فروکش می‌کند. چون دندان عصب‌کشی‌شده بیشتر مستعد شکستن است، روی دندان‌های عقبی روکش گذاشته می‌شود.

4. اگر دندان نجات پیدا نکرد

   اگر موضوع یک دندان است، جای آن با یک ایمپلنت پر می‌شود و می‌توانید این کار را با دندان‌پزشک خودتان ادامه دهید. حوزه کار ما از دست رفتن تعداد زیادی دندان و کل دهان است؛ آنجا روند این‌طور است: در پروتکلی که به کار می‌بریم، ایمپلنت‌ها به‌طور مکانیکی در لایه سخت قشری‌بازال در عمق فک قفل می‌شوند؛ ثباتی که بریج ثابت نهایی نصب‌شده در روز سوم را تحمل می‌کند همین‌جا ایجاد می‌شود. ایمپلنت کلاسیک در استخوان آلوئولار بالایی قرار می‌گیرد که همراه با از دست رفتن دندان تحلیل می‌رود و بارگذاری تا کامل شدن جوش خوردن ایمپلنت با استخوان به تعویق می‌افتد؛ تفاوت از همین‌جا می‌آید. پیوند استخوان و ماه‌ها انتظار مطرح نمی‌شود و در پایان سه روز کاری در کلینیک با دندان‌های ثابت نهایی خود بیرون می‌آیید.

در این صفحه یک عدد واحد نمی‌دهیم: در حساسیت، مسیر ممکن است با یک تیوب خمیردندان تمام شود یا به عصب‌کشی، روکش یا کشیدن دندان و ایمپلنت برسد؛ فاصله میان این‌ها زیاد است. عدد درست را پس از دیدن رادیوگرافی و معاینه می‌گوییم. رادیوگرافی خود را بفرستید تا دامنه کار را کتبی با شما در میان بگذاریم. مواردی که قیمت را تعیین می‌کنند:

علت حساسیت

وارنیش فلوراید، تعویض پرکردگی، درمان لثه و عصب‌کشی کارهای متفاوتی‌اند؛ مدت و تعداد جلسه‌هایشان هم فرق دارد. عددی که پیش از مشخص شدن علت داده شود، در کلینیک ناگزیر تغییر می‌کند.

تعداد دندان‌های درگیر

حساسیت گسترده ناشی از سایش در یک دندان متوقف نمی‌شود. برنامه‌ای که بر پایه یک دندان ساخته شود و برنامه‌ای که کل دهان را در بر بگیرد جداگانه محاسبه می‌شوند.

آنچه روی دندان ساخته می‌شود

روکش روی دندان عقبی عصب‌کشی‌شده یک مورد جداگانه است. چیزی که دندان ترک‌خورده را یکپارچه نگه می‌دارد هم روکش است؛ جنس آن و کار لابراتوار مستقیماً بر جمع کل اثر می‌گذارند.

دامنه کار اگر دندان نجات‌پذیر نباشد

محاسبه بر اساس اینکه کشیدن دندان و راه‌حل جایگزین چند دندان را در بر می‌گیرد انجام می‌شود. در بیمارانی که تا وقتی استخوان هنوز سر جایش است تصمیم می‌گیرند، مورد پیوند استخوان اصلاً مطرح نمی‌شود.